# Dış ticarette sıkıntı büyüyor

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/dis-ticarette-sikinti-buyuyor-55693h/
- Yayımlanma: 2020-09-04T17:04:14+03:00
- Yazar: Murat Ali Oral

Reklam

 [ ⌊Stablex Kare Banner⌉ ](https://track.adform.net/C/?bn=91045298;gdpr=${GDPR};gdpr_consent=${GDPR_CONSENT_50})

*Mahfi Eğilmez 

Yeme içmenin yanında tatile gitmek, dışarıda yemek, konsere, sinemaya, tiyatroya,
maça gitmek, kıyafet almak, ev eşyası almak, otomobil kullanmak gibi eylemler de
ekonomik anlamda tüketim tanımına girdiği için Covid-19 salgınının yarattığı yeni
ortamda Türkiye’de tüketim harcamalarında genel bir düşüş olacağını tahmin ediyorduk.

Tüketimdeki düşüşün üretimin, dolayısıyla ithalatın da gerilemesine neden olacağı
beklenen gelişmelerdi. Buna ek olarak salgının yarattığı korkunun etkisiyle geçmiş
yıllara göre çok daha az yabancı turist geleceği, yatırımların düşeceği de öngörülüyordu.
Bütün bu tahminlerin kaçınılmaz sonucu ikinci çeyrekte yüksek oranlı bir küçülme
beklentisiydi.

Beklenen oldu ve birçok ülkede olduğu gibi bizde de ikinci çeyrekte ekonomi küçüldü.
Yüzde 9,9 oranındaki küçülme çok ciddi bir düşüşü işaret ediyor. Özel tüketim harcamalarındaki
düşüş (geçen yılın ikinci çeyreğine göre) yüzde 8,6, devletin nihai tüketim harcamalarındaki
düşüş yüzde 0,8. Bu iki veri bize talepteki düşüşü gösteriyor. Bizdeki küçülmenin
diğer ülkelerden en önemli farkı aynı zamanda enflasyonumuzun da çok yüksek olması(
yüzde 11,77.) Pek çok ülke sıfıra yakın düşük enflasyonla ekonomik küçülme (resesyon)
yaşarken Türkiye yüksek enflasyonla ekonomik küçülmeyi bir arada yaşıyor (slumpflasyon.)

Ekonomik küçülmede yalnızca iç talepteki düşüş etkili değil. Dış talepte de ciddi
bir çöküş söz konusu. İthalatımız geriliyor gerilemesine ama ihracatımızdaki gerileme
çok daha sert. Aşağıdaki tablo bu durumu ortaya koyuyor (kaynak: TÜİK: Dış Ticaret
İstatistikleri, Temmuz 2020.)  

![me.jpg](https://www.borsatek.com/d/other/me.jpg)

Tablo bize yılın ilk 8 ayında ihracatımızın yüzde 13,7 oranında düşmesine karşılık
ithalatımızın yüzde 3,9 oranında düştüğünü ve sonuçta 7 aylık dış ticaret açığımızın
da yüzde 18,2 arttığını gösteriyor. 2019 yılının ilk 7 ayında ihracatımız ithalatımızın
yüzde 85,9’unu karşılarken bu yılın ilk 8 ayında bu oran yüzde 77,2’ye düşmüş bulunuyor.

Ticaret Bakanlığı’nın açıkladığı geçici verilere göre ağustos ayında bu eğilim artarak
devam ediyor. GTS derlemesine göre Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine
göre ihracattaki gerileme yüzde 12,8 olurken, ithalattaki gerileme yüzde 1,14’de
kalmış görünüyor.

Genel doğrulara dayalı gözlemlerden çıkarılmış bazı hipotezler vardır. Bu hipotezler,
zaman içinde sloganlara dönüşür. Bu sloganlardan birisi: ‘Bir ülkenin parası değer
kaybederse ihracatı artar’ şeklinde ifade edilebilir. Eğer yalnızca o ülkenin parası
değer kaybetmiş ve dış dünyada bir şey değişmemişse bu slogan doğrudur. O ülkenin
parası diğer paralara karşı değer kaybederse ihracat artar. Diyelim ki 1 Dolar =
5 TL ve toplamda 150 milyar dolarlık mal ihraç ediyoruz. Bu durumda elimize geçecek
150 milyar doların karşılığı 750 milyar TL olur. TL’nin hızla değer kaybettiğini
ve 1 Doların 6 TL’ye eşit hale geldiğini düşünelim. Bu durumda yine 150 milyar dolarlık
ihracat yapsak elimize geçen para 900 milyar TL olacaktır. TL cinsinden ortaya çıkan
bu ek kazanç bizim ihracatçıları daha fazla ihracat yapmaya teşvik edecek ve bu 
uğurda biraz fiyat düşürüp mallarını dış alıcılar için daha çekici kılarak kazançlarını
sürümden artırmayı deneyeceklerdir. Alıcılar da söz konusu mallara eğer kendi ülkelerinde
yeterince talep varsa, daha fazla mal alıp daha ucuza satacaklar ve onlar da sürümden
kazanç artırmaya yöneleceklerdir. Sistem normal koşullarda böyle işler. Ama eğer
bizim sattığımız malları ithal eden ülkeler de ekonomik olarak sıkıntıya girmiş 
ve onlarda da tüketim (talep) düşmüşse o zaman ithalatları düşecektir. Bizim malımız
ucuzlasa bile dış alıcılar ülkelerinde ortaya çıkan talep yetersizliği nedeniyle
bizden eskisinden daha az mal alabilirler. Dünyayı saran Covid-19 salgını sonucu
bütün ülkeler bir talep daralması yaşıyor. Bunun sonucu olarak da ithalatta fiyattan
bağımsız olarak genel olarak bir düşüş yaşanıyor. İşte yukarıdaki tablo bu durumu
anlatıyor. TL’nin değeri Dolar karşısında Ocak-Temmuz döneminde (1 USD = 5,9574 
TL’den 1 USD = 6,9725 TL’ye) yüzde 17 oranında düşmüş olmasına karşılık ihracatımız
da yüzde 13,7 oranında düşmüş bulunuyor. Eğer ihracat yaptığımız ülkelerden yalnızca
birisinde sorun varsa bunun olumsuz etkisi sınırlı kalır, ama eğer hepsinde sıkıntı
varsa olumsuz etki büyür. Covid-19 salgını nedeniyle bütün dünyada sıkıntı olduğu
için olumsuz etkisi de büyük oluyor.

Turizm gelirlerinin geçen yılın dörtte biri düzeyinde kalacağının tahmin edildiği
bir yılda dış ticaret açığının da artmaya başlaması cari açık için iyi haber değil.
Dış ticaret açığının artmaya başlamasının bir nedeni de altın fiyatındaki hızlı 
yükselişin altın talebini ve dolayısıyla ithalatını ciddi biçimde artırmış olması.
Cari açığa tek olumlu katkı petrol fiyatının geçen yıla göre düşük seyretmesinden
geliyor. Özetle söylemek gerekirse yılın başında “ekonomi küçülecek ama cari açık
da sıfıra yakın olacak” biçimindeki yorum geçerliliğini tümüyle kaybetmiş bulunuyor.

[_Bu yazı Mahfi Eğilmez’in kişisel blogundan alınmıştır_](https://www.mahfiegilmez.com/2020/09/ds-ticarette-sknt-buyuyorl)