# Dolardaki yükselişin nedeni ne

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/dolardaki-yukselisin-nedeni-ne-18605h/
- Yayımlanma: 2017-01-11T17:46:46+03:00
- Yazar: Murat Ali Oral

Hazine eski Müsteşarı, ekonomist Mahfi Eğilmez, kişisel blogundaki son yazısında
TL’deki aşırı değer kaybını yazdı. İşte Eğilmez’in o yazısı:

 

Para birimleri yabancı paralara karşı iki nedenle değer kaybeder: Dış nedenler, 
iç nedenler. Dış nedenler arasında ticaret ortaklarının durumunun bozulması, dış
ticarette kullanılan rezerv paraların değerinin yükselmesi, küresel konjonktürde
krizler yaşanması, çevrede savaş çıkması ve bu savaşın ilgili ülkeyi de tehdit etmesi,
kuraklık, doğal afetler ortaya çıkması gibi durumlar sayılabilir. Bir ülkenin parasının
değeri buna benzer dış nedenlerle düşüyorsa yapılabilecek şeyler sınırlıdır. Eğer
bu gibi nedenler geçici bazı sıkıntılardan kaynaklanıyorsa, yerli paranın değerindeki
oynaklığı giderebilmek için o geçici süre içinde döviz piyasasına düzenleyici müdahaleler
yapılabilir. İç nedenler arasında ekonominin kötü yönetimi, siyasal sorunlar, sosyal
sorunlar gibi nedenler sayılabilir. Bunlar genellikle istikrarsızlığa neden olur
ve yerli paraya duyulan güvenin sarsılmasına yol açar. Bu gibi hallerde yerli para
yabancı paralara karşı değer kaybeder.

 

Türkiye açısından konuya bakarsak TL’nin 2015 yılında Dolara karşı yüzde 25, 2016
yılında da yüzde 21 dolayında değer kaybettiğini görüyoruz. Bu değer kayıplarında
hem dış hem de iç etkenler etkili oldu. Böyle bir ölçüm yapmadım ama kabaca bu etkilerin
yarı yarıya olduğunu sezgisel olarak söyleyebilirim.

 

2017 yılının henüz 11. günündeyiz. TL, Dolara karşı bu 11 günde yüzde 9,4 değer 
kaybetmiş bulunuyor. Acaba bunun nedeni dış nedenler mi, iç nedenler mi? Yoksa her
ikisi de mi? Bu sorunun yanıtını bulmak için Ekonomide Analiz kitabında ele aldığım
analiz yöntemine başvuracağım. Yani önce olay yeri incelemesi için eldeki verileri
toparlayacağım sonra da bunları analiz ederek neden saptaması yapacağım.

 

Eldeki verileri iki grupta toplayabiliriz: (1) Benzer ekonomilerdeki veriler, (2)
Dolar endeksi ve Dolar / TL kuru.  

 

Önce benzer ekonomilere yani Türkiye’nin de aralarında bulunduğu kırılgan beşlinin
para birimlerindeki değişmelere bakalım. Aşağıdaki tablo bu durumu gösteriyor.

 

 

  |  **1 USD = ** |

**2016 Sonu**

  |

**11 Ocak 2017 Saat 12**

  |

**Fark (%)**

  |  
 |  Brezilya Reali |

3,2552

  |

3,1941

  |

1,9

  |  
 |  Güney Afrika Randı |

13,7401

  |

13,7069

  |

0,2

  |  
 |  Endonezya Rupiahı |

13,473

  |

13,322

  |

1,1

  |  
 |  Hindistan Rupisi |

67,9238

  |

68,2825

  |

-0,5

  |  
 |  Türk Lirası |

3,5235

  |

3,8500

  |

-9,4

  |  
 |  **TL Hariç Ortalama** |    |    |

**0,7**

  |

 

Dolara karşı bu 11 günde değer kaybeden iki para birimi var: Türk Lirası ve Hindistan
Rupisi. Rupi’deki değer kaybı binde 5 olduğu için çok ciddi bir durum söz konusu
değil. Buna karşılık TL’deki değer kaybı yüzde 9’u aştığı için son derecede ciddi
bir durum.

 

Türkiye ile aynı kategoride yer alan ülkelerin para birimlerinin Dolara karşı değer
kazandığı (binde 7) bir dönemde TL, bu kadar ciddi bir ters konum içinde bulunuyorsa
bu gelişmenin dış nedenlerle açıklanması mümkün değildir.

 

Buna karşın konuyu daha sağlam bir şekilde analiz edebilmek amacıyla bir de Dolar
Endeksiyle (DXY) USD / TL kurunu karşılaştıralım.

 

  |  **Tarih** |

**DXY**

  |

**USD/TL**

  |  
 |  2.01.2017 |

102,14

  |

3,5250

  |  
 |  3.01.2017 |

103,18

  |

3,5818

  |  
 |  4.01.2017 |

102,75

  |

3,5755

  |  
 |  5.01.2017 |

101,47

  |

3,5933

  |  
 |  6.01.2017 |

102,18

  |

3,6361

  |  
 |  9.01.2017 |

102,03

  |

3,7158

  |  
 |  10.01.2017 |

102,03

  |

3,7126

  |  
 |  11.01.2017 Saat 12 |

102,111

  |

3,8500

  |  
 |    |

**Korelasyon  Katsayısı**

  |

**-0,26**

  |

 

Bu tabloyu daha anlaşılabilir bir şekilde sunabilmek için grafiğe dönüştürelim.

 

![Dolardaki yükselişin nedeni ne Borsatek](https://2.bp.blogspot.com/-aCDW-anrzdw/
WHYHqhw6y6I/AAAAAAAAOvk/m3WbaqDbL5sSwihFM6iFPD1TqV3HVEgsACLcB/s1600/Ekran%2BAl%25C4%
25B1nt%25C4%25B1s%25C4%25B1.PNG)

 

 

Tabloda yer alan Dolar Endeksi (DXY) ile USD / TL kuru arasındaki korelasyon katsayısı
eksi 0,26 olarak çıkıyor. Bu katsayı sıfıra ne kadar yakınsa iki değişken arasındaki
ilişki o kadar az, 1’e ne kadar yakınsa ilişki o kadar fazladır. Katsayının eksi
işaret taşıması ilişkinin ters yönlü olduğunu gösteriyor. Dolar endeksindeki hareketler
USD / TL kuru üzerinde yalnızca yüzde 26’lık etki yaratmış.

 

Buraya kadar yaptığımız analiz TL’deki değer kaybının büyük ağırlıkla iç nedenlerden
kaynaklandığını ortaya koymuş bulunuyor. 

Bu aşamada olayı aydınlatacak yanıtın saklı olduğu kritik soru şudur: Şu son 11 
günde içeride mevcut olaylara ne eklendi de Türk Lirasında bu kadar ciddi bir değer
kaybı oluştu? Son 11 günde ülke gündemindeki yeni tek konu Anayasa değişikliği yasa
teklifinin TBMM’de görüşülmeye başlamasıdır. Demek ki TL’deki değer kaybının nedeni
bu görüşmenin yarattığı risk artışıdır.

Sherlock Holmes’in dediği gibi: “Diğer nedenleri elediğinizde geriye kalan gerçeğin
ta kendisidir.” (Dörtlerin İmzası).