# EYT düzenlemesi kimleri nasıl etkileyecek?

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/eyt-duzenlemesi-kimleri-nasil-etkileyecek-90907h/
- Yayımlanma: 2022-10-08T08:43:30+03:00
- Yazar: Selim Soydan

Genel olarak yaşlılık sigortası kolundan bir kişinin emekli olabilmesi için (istisnai
durumlar hariç) kural olarak “sigortalılık süresi”, “prim gün sayısı” ve “yaş şartını”
birlikte yerine getirmesi gerekmektedir.

Dünya’nın haberine göre ilk kuruluş yıllarında da Emekli Sandığı, SSK ve Bağ-Kur’a
tabi kişilerin emekli olabilmesi için belirli prim gün sayısını/sigortalılık süresini/
hizmet yılını doldurmalarının yanı sıra ayrıca belirli bir yaş şartı da aranmaktaydı.
Bu yaş şartı genel olarak kadınlarda 55, erkeklerde 60 olarak uygulanıyordu. Ancak,
daha sonra yapılan yasal düzenlemeler ile emeklilik sisteminde önemli değişiklikler
yapılmış, belirli prim gün sayısını/ sigortalılık süresini /hizmet yılını dolduranlara,
yaş şartı aranmaksızın emekli olma imkanı getirilmişti.

Bir taraftan, ülkemizde sosyal güvenlik sisteminin açık vermeye başlaması, diğer
taraftan emeklilik sisteminde yapılan bu değişikliklerle yaş şartının kaldırılması,
erken (genç) yaşta kişilerin emekli olmalarına, dolayısıyla da devletin uzun yıllar
emekli aylığı ödeme riskiyle karşı karşıya kalmasına, bu durum da sosyal güvenlik
sisteminin açıklarının daha da artmasına yol açtığı, sistemi sürdürülebilir olmaktan
uzaklaştırdığı için, 4447 sayılı Kanunun 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 
hükümleri ile emeklilik için belirli prim gün sayısını/sigortalılık süresini /hizmet
yılını doldurma şartı yanında, yaş şartı tekrar getirilmiştir. 

Yapılan düzenleme ile bazı sigortalıların emekliği için gereken prim gün sayıları/
hizmet süreleri artırılmış, emeklilik yaşı da sigorta başlangıcı 9 Eylül 1999 ve
sonrasında olan kadınlar için 58, erkekler için 60 olarak sabitlenmiştir.

[Sigorta](https://www.borsatek.com/tmsf-akfel-gazi-satisa-hazirlaniyor-90209h) başlangıcı
bu tarihten önce olanlar için ise kademeli yaş şartı, SSK kapsamındaki sigortalılarda
ayrıca kademeli prim gün şartı getirilmiş. Ancak sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999
tarihinden önce olanlar için 4447 sayılı Kanun’la getirilen kademeli yaş ve prim
günü şartı düzenlemesinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi üzerine, 23/
05/2002 tarihli ve 4759 sayılı Kanun’la kademeli yaş ve prim gün şartı yeniden belirlenmiştir.

Dolayısıyla [emeklilik](https://www.borsatek.com/bakan-bilginden-eyt-ile-ilgili-yeni-aciklama-90821h)
sisteminde bir ara yapılan kanuni düzenlemelerle yaş şartı kaldırılmışken, 1999 
yılında 4447 sayılı Kanunla yapılan yasal düzenleme ile diğer şartlar yanında emeklilik
için belirli yaşı da doldurma şartının getirilmesi, emeklilik için gerekli prim 
gün sayısını/hizmet yılını doldurduğu halde birçok kişinin yaş şartına takılmasına
yol açmıştır. Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) konusu /sorunu işte bu şekilde ve
belirtilen nedenlerle ortaya çıkmıştır.

### 4447 sayılı Kanun öncesindeki emeklilik şartları

4447 sayılı Kanun’un 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe girmesinden önceki emeklilik
şartları aşağıdaki şekildedir. 

### 4447 sayılı Kanun’la getirilen düzenleme

4447 sayılı Kanun’un 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren hükümleri ile, ilk kez
sigortalı olunan tarihe göre emeklilik yaşı ve prim gün sayısı kademelendirilmiştir.

Bu çerçevede, aşağıdaki tablolardan da görülebileceği üzere SSK (5510/4 (a) kapsamında
çalışanlardan EYT kapsamına ilk sigortalılık başlangıcı 8/9/1999 ve öncesi olup,
prim gün sayısı ve sigortalılık süresini doldurmuş, ancak yaşını dolduramamış olanlar
girmektedir.

SSK (5510/4 (a) kapsamında çalışanlardan ilk sigortalılık başlangıcı 8/9/1999 ve
öncesi olan kadın ve erkek çalışanların mevcut emeklilik şartları yandaki tablolarda
gösterildiği şekildedir.

Dolayısıyla, olası bir EYT düzenlemesinde, kadın ve erkek çalışanlar ilk sigortalılık
başlangıcına göre belirlenecek olan sigortalılık süresi (kadınlar için 20 yıl, erkekler
için 25 yıl) ve prim gün sayılarını (5000 ila 5975 gün) doldurmuş olmaları durumunda(
farklı bir prim gün sayısı ve yaş şartı getirilmeyecek olursa) yukarıda belirtilen
yaşları doldurup doldurmadıklarına bakılmadan emekli olmaları mümkün olabilecektir.

Cumhurbaşkanı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ve bazı yetkili kişiler tarafından
yapılan açıklamalara göre, EYT konusu ile ilgili düzenlemenin Aralık/2022 veya Ocak/
2023 ayında TBMM’ye geleceği anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, EYT ile ilgili olası düzenlemenin yasalaşma süreci ve SGK’nın bilgisayar
programı hazırlığı ve ikincil mevzuat düzenlemeleri için gerekli olan süre de dikkate
alındığında, EYT ile ilgili düzenlemenin Temmuz/2023 ayında yürürlüğe gireceği ve
bu tarihten sonra başvuruların alınabileceğini söyleyebiliriz.

EYT kapsamında kaç kişi olduğuna dair resmi bir açıklama olmamakla birlikte bu durumda
toplam 4-5 milyon kişi olduğu, ancak, yaş dışında prim gün sayısı ve sigortalılık
süresini doldurmuş (hemen emekli olabilecek) yaklaşık 1-1,5 milyon kişi olduğu ifade
edilmektedir.

SGK istatistiklerine göre yılda ortalama 300 bin kişiye emekli aylığı bağlanmaktadır.

Dolayısıyla, EYT ile ilgili yasa çıktığında ve 1-1,5 milyon kişinin emekli olmak
için başvuru yaptığında SGK’nın mevcut iş yükü 3-4 kat artacağından, Kurumun bununla
ilgili gerekli planlamayı da şimdiden yapması gerekecektir.

### EYT düzenlemesinin çalışma hayatına olası etkileri

Yaş şartı aranmadan, kişilerin belli prim gün sayısı ve sigortalılık süresini dolmalarına
bağlı olarak emekli olmalarının gerek mikro düzeyde işletmelere, gerekse makro düzeyde
genel ekonomik göstergelere bazı yansımaları olacaktır.

### 1) EYT düzenlemesi nedeniyle vergi ve sigorta prim yükünün artma olasılığı

Bakanlık ve SGK tarafından çıkacak olası EYT düzenlemesinden kaç kişinin hemen emekli
olabilecek şartları taşıdığına ilişkin resmi bir sayı belirtilmemiş ise de, yapılan
bazı açıklamalara göre, EYT kapsamına giren kişi sayısının yaklaşık 4-5 milyon kişi
olduğu, bunlardan yaklaşık 1,5 milyon kişinin prim gün sayısı ve sigortalılık süresini
tamamladığından hemen emekli olabileceği, geriye kalanların da zaman içinde prim
gün sayısı ve sigortalılık süresini tamamlamalarına bağlı olarak emeklilik hakkı
elde edecekleri anlaşılmaktadır.

Şu anda en düşük emekli aylığı 3.500 olup, bu tutarın altında bağlanan SGK aylıkları
ile aradaki fark ise genel bütçeden karşılanmaktadır. EYT kapsamında 1 milyon kişinin
hemen emekli olduğunu varsaydığımızda, EYT nedeniyle SGK’ya aylık 3,5 milyar, yıllık
42 milyar lira ilave yük (bütçe açığı) gelecektir. 2023 yılında alt sınır emekli
aylığı seviyesinin yükseltilmesi durumunda bu açık daha da artacaktır.

EYT düzenlemesinin ortaya çıkaracağı mali yük, ya sigorta prim oranlarının/prime
esas kazanç matrahının artırılması, ya vergi oranlarının yükseltilmesi, ya da genel
borçlanma yoluyla finanse edilmeye çalışılacaktır.

Bu durum ise, işletmelerin iş gücü maliyetlerini artıracak, finansmana erişimlerini
güçleştirecektir. 

### 2) Kıdem tazminatı yükü

1475 sayılı İş Kanunu’nun “Kıdem tazminatı” başlıklı halen yürürlükte olan 14. maddesine
göre;

– 4857 İş Kanunu’na tabi işlerde çalışmakta olup, yaşlılık, emeklilik veya malullük
aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılan ve işveren nezdindeki bir
yıllık çalışma/kıdem süresini de doldurmuş olan işçilere,

– Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 60. maddesinin 1. Fıkrası’nın (A)
bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları
veya aynı Kanunun Geçici 81.maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen
sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile
işten ayrılanlara,

İşe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl
için 30 günlük ücreti tutarında ve bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden
kıdem tazminatı ödenmesi gerekmektedir.

Buna göre, EYT düzenlemesinden yararlanarak emekli olup, işten ayrılacaklara yapılacak
olan kıdem tazminatı ödemeleri, fesihle birlikte muaccel hale gelecek olup 14. madde
ve 4857 sayılı İş Yasası’nın 120. maddesi gereğince iş sözleşmesinin feshi tarihinde
nakden ve def’aten ödenmesi gerekecektir.

EYT düzenlemesinin en geç 2023 yılı Ocak ayı başında kanunlaşması beklendiğinden,
hem 2023 yılının seçim yılı olması, hem de 2022 yılı enflasyonunun yüksek olacağına
ilişkin tahminler nedeniyle asgari ücrette de %40 gibi bir artış olabileceğine ilişkin
beklentilerin ve dolayısıyla kıdem tazminatı hesabına katılan giydirilmiş ücret 
kalemlerinde de aynı oranlarda yapılacak iyileştirmelerin de etkisine bağlı olarak
kıdem tazminatı ödemelerine ilişkin işverenlerin karşılaşacakları yük de önemli 
miktarda artacaktır.

### 3) Yıllık izin ücreti yükü

Yıllık ücretli izin alacağı bir ücret olmasına karşın akdin feshinde kesinleşen 
bir alacak olduğundan ve fesih tarihi itibarı ile yıllık izin kullanılmamış olduğundan
yerleşik Yargıtay kararlarına göre tazminatlar gibi iş sözleşmenin feshi ile muaccel
hale gelmektedir.

Ancak, uygulamada genellikle kullanılmamış yıllık izin ücretleri iş sözleşmesinin
feshi tarihini izleyen ilk ücret ödeme döneminde ödenmektedir.

EYT düzenlemesi sonrası çalışanların işten ayrılmaları halinde, hak edipte kullanmadıkları
izin sürelerine ilişkin ücretlerinin de işyerlerince ödenmesi gerekecektir. 

### 4) Bazı istihdam teşviklerinden yararlanamama

Şu anda işverenlerin yararlanabileceği pek çok istihdam teşvik ve desteği bulunmaktadır.

Ancak, bazı istihdam teşviklerden yararlanılabilmek için diğer şartların yanı sıra
belli dönemdeki (6 ay, 1 yıl) işyeri işçi sayısına ilave olarak işçi çalıştırma 
şartı bulunmaktadır.

Dolayısıyla, EYT düzenlemesi sonrası işten ayrılmalar nedeniyle ilgili ayda söz 
konusu sigortalı sayılarının altına düşülmesi halinde yararlanılmakta olan bazı 
teşviklerden yararlanamama söz konusu olabileceğinden işverenlerce bu teşvik kayıplarının
giderilebilmesi için teşvik hakkı olan sigortalıları işe alma yönünde planlama yapmaları
gerekecektir.

### 5) Emekli olup, SGDP’li çalışmaya devam edecek personelden dolayı teşviklerden yararlanamama

Halen teşviklerden yararlanma hakkı olan, ancak EYT düzenlemesi sonrası emekli olarak
aynı veya başka bir işyerinde sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışacak
olan sigortalılardan dolayı 5 puanlık prim indirimi teşviki de dahil sigorta primi
teşviklerinden yararlanılması mümkün olmadığından bu durumun da işverenlerce dikkate
alınması gerekecektir.

Bu bağlamda, 2022 yılı 01.07.2022 – 31.12.2022 dönemi için geçerli olan 6.471,00
TL asgari ücret üzerinden %5 teşvik tutarı 323,55 TL olup, EYT düzenlemesi ile emekli
olup çalışacaklardan dolayı söz konusu teşvikten yararlanılamayacaktır.

### 6) Emekli personel istihdamının işveren açısından daha maliyetli olması

2022 yılı 01.07.2022 – 31.12.2022 dönemi için geçerli olan 6.471,00 TL asgari ücret
üzerinden normal çalışan için işveren maliyeti 7.603,43 TL iken, emekli olarak çalışmakta
olanın maliyeti ise 8.056,40 TL’dir. Dolayısıyla, EYT düzenlemesinden yararlanarak
emekli olan personelin çalıştırılması durumunda işveren maliyeti kişi başı 452,97
TL daha fazla olacaktır.

### 7) Deneyimli ve tecrübeli personelin işten ayrılması

EYT kapsamında emekli olacak kişilerin büyük bir çoğunluğu 20 yıldan daha fazla 
iş hayatında olan kişilerdir. Bunların önemli bir bölümü de görevleri ve yaptıkları
işler gereği işletmelerin kilit personel pozisyonundadır.

Bazı işletmeler, personelini emekli olduktan sonra da istihdam edebilmekte ise de,
bazı global firmaların emekli personel çalıştırmama politikası bulunmaktadır.

Dolayısıyla, olası EYT düzenlenmesinden yararlanarak emekli olmayı tercih edecek
olan personelden dolayı pek çok işletme tecrübeli ve deneyimli personelini kaybedebilecektir.

### 8) Kayıtdışı istihdamın artma olasılığı

Henüz emeklilik hakkını elde etmemiş kişiler, hem prim gün sayısını tamamlayabilmek,
hem daha yüksek emekli aylığı alabilmek, hem de sağlık güvencesinden yararlanabilmek
için sigortalı (kayıtlı) çalışma konusunda daha hassas ve bilinçli davranmaktadırlar.

Emekli olduktan sonra Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek çalışma durumunda
ise, sosyal güvenlik sistemine ödenen primlerin emekli aylığına hiçbir katkısı olmamakta,
sadece iş kazası ve meslek hastalığı durumunda bir sosyal koruma sağlamaktadır.