# Gana Merkez Bankası bir yılda nasıl 5 milyar dolar kaybetti?

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/gana-merkez-bankasi-bir-yilda-nasil-5-milyar-dolar-kaybetti-102907h/
- Yayımlanma: 2023-10-07T17:39:48+03:00
- Yazar: Selim Soydan

Bir zamanlar [Afrika](https://www.borsatek.com/afrika-birligi-g20-daimi-uyesi-oldu-101792h)‘
nın öncü ekonomik başarı öyküsü olarak lanse edilen [Gana](https://www.borsatek.com/gana-afrikanin-en-buyuk-altin-ureticisi-oldu-99105h),
mali krizle yüz yüze. Bu hafta başkent Akra’da sokaklara dökülen yüzlerce protestocu,
2022 mali yılında yaklaşık 60 milyar Gana cedisi (5,2 milyar dolar; 4,3 milyar sterlin)
zarar eden Gana Merkez Bankası Başkanı ve iki yardımcısını istifaya çağırdı.

OccupyBoG olarak adlandırılan gösteriye muhalefetteki Ulusal Demokratik Kongre (
NDC) partisi öncülük etti. Kırmızı gömlekler, atkılar ve bereler giymiş olan protestocular
şarkılar söyledi ve bazıları “yağmayı durdurun, acı çekiyoruz” yazılı pankartlar
taşıdı.

Muhalefet, bankanın hükümete borç vermek için yasadışı para bastığını, bunun da 
para biriminin değer kaybetmesine ve enflasyonun yükselmesine olmasına yol açtığını
iddia ediyor.

Ayrıca bankayı, bir önceki yıla göre %87’lik bir artışla yurtiçi ve yurtdışı seyahatler
için 762.000 dolardan fazla harcama yapmakla ve yeni bir ofis binası için 250 milyon
dolar harcamakla eleştirdi. Muhalefet bu rakamların bir iç denetimde kaydedildiğini
söylüyor.

NDC, Merkez Bankası Başkanı Dr. Ernest Addison’u pervasızlık ve kötü yönetimle suçladı.
Banka geçmişte de kötü yönetimle suçlanmış olsa da, bu büyüklükte bir kayıp daha
önce görülmemişti.

Gana Üniversitesi’nden ekonomist Profesör Godfred Bokpin “Tarihimizde hiç böyle 
bir şey görmedik. Eğer Gana Bankası bu zararı telafi etmek istiyorsa… bu 45 yıldan
fazla sürecektir” şeklinde konuştu.

Banka kötü yönetim suçlamalarını reddediyor ve zararın döviz kurundaki dalgalanmadan
ve devlet kurumlarının kredilerini ödememesinden kaynaklandığını söylüyor. Ayrıca,
hükümetin kendisinden 700 milyon dolar borç alma ve bunu tam olarak geri ödememe
kararının da krize katkıda bulunduğunu belirtiyor.

Bankanın yöneticileri de eylemleriyle enflasyonu ve ekonomik sıkıntıları körüklemekle
suçlanıyor. Avukat Martin Kepbu, “Hükümet için milyarlar bastıkları zaman, bunun
yansımaları olacağını bilmiyorlar mıydı?” diye soruyor.

### Neden oldu?

Gana şu anda bir nesildir yaşadığı en kötü ekonomik krizden geçiyor. Geçen yıl enflasyon
oranı %54 gibi rekor bir seviyeye ulaştı ve halen %40’ın üzerinde seyretmeye devam
ediyor. Çok sayıda kredi derecelendirme kuruluşu ülkenin kredi notunu düşürerek 
uluslararası borçlanmasını engelledi.

Eylül 2022 itibariyle Gana’nın toplam borcu 55 milyar dolara yükselmişti. Bu, hükümetin
borç servisi için gelirinin %70’inden fazlasına ihtiyaç duyduğu anlamına geliyordu
ki bunu yapamadı. Daha sonra borç ödemelerinin çoğunda temerrüde düştü.

Hükümet yardım için Uluslararası Para Fonu’na (IMF) başvurmak zorunda kaldı. Bu 
yılın başlarında 3 milyar dolarlık bir kurtarma paketi alabilmek için hükümetin 
bir dizi şartı yerine getirmeyi kabul etmesi gerekiyordu. Bunlardan en önemlisi,
ülkenin borç faizi ödemelerini 2028 yılına kadar yönetilebilir bir düzeye indirmekti.
Bu sayede ekonomiyi yürütmek için yeterli fon kalacaktı.

Bunu başarmak için Gana hükümeti, kreditörleriyle şartları yeniden müzakere ederek
borçlarını yeniden yapılandırmaya başladı ve kamu maliyesi üzerindeki baskıyı hafifletmek
için kredilerinde daha düşük faiz oranları ve daha uzun geri ödeme vadeleri önerdi.
Ancak bazı alacaklılar bu borç takası programına katılmayı reddetti.

9 Ağustos’ta Gana Merkez Bankası bir açıklama yaparak hükümetin IMF’nin taleplerini
karşılamak için yeterli parası olmadığını ve dolayısıyla bankadan aldığı 700 milyon
doların yarısını geri ödemeyeceğini söylediğini duyurdu. Bunun yerine para, borcun
yeniden yapılandırılmasına harcanacaktı. Ayrıca bankaya herhangi bir faiz ödemesi
yapmayacağını da söyledi.

Uzmanlar bu statünün Başkan Nana Akufo-Addo liderliğindeki hükümet tarafından kötüye
kullanıldığını ve bankanın kurallarının çiğnendiğini belirtiyor.

Profesör Bokpin, “Gana Bankası Yasası, para basmanın veya hükümeti finanse etmenin
bir önceki yılın mali gelirinin %5’i ile sınırlı olduğu konusunda çok açık, bu da
prensipte hükümeti desteklemenin suç olmadığı ancak %5’in ötesine geçilmemesi gerektiği
anlamına geliyor” diyor.

Banka yetkilileri, %5’lik eşiğin aşılması halinde parlamentoya rapor vermekle kanunen
yükümlü. Bildirimde bulunulmaması para cezasına veya iki yılı aşmayan hapis cezasına
yol açabilir.

Bunların hiçbiri Bank of Ghana’nın (Gana Merkez Bankası) iflas ettiği anlamına gelmiyor.
Kâr etmek zorunda olan ticari bir banka değil, bu nedenle zarar rutin operasyonlarını
etkilememeli ve son çare borç veren olarak her zaman kendi parasını yaratabilir.
Ancak uzmanlara göre, merkez bankasının kaybının önemli sonuçları var.

Bankanın Gana’nın ticari bankalarını denetleme konusundaki ahlaki otoritesi de zayıflıyor.
Ayrıca ülkenin mali sistemine olan güveni de zedeliyor.

Dünyadaki diğer merkez bankaları da benzer zorluklarla karşılaşmış olsa da Gana’daki
fark, ekonominin büyüklüğüne kıyasla kaybedilen para miktarıdır.

Birleşik Krallık’ta, İngiltere Merkez Bankası önümüzdeki 10 yıl içinde yaklaşık 
180 milyar dolar net zarar edecek ve bu zarar Birleşik Krallık hükümeti tarafından
finanse edilecek. Ancak Birleşik Krallık ekonomisinin büyüklüğü trilyonlarca dolar.

Ganalı yazar Bright Simons, bankanın kayıplarını diğer ülkelerin kayıplarıyla karşılaştıramayacağını
söylüyor ve şu sözleri kaydediyor: “Bankanın suçu başka yöne çekme ve diğer merkez
bankalarının kayıplarına işaret etme çabaları, kayıplarının ölçeği diğer akran bankalarınkinden
çok daha fazla olduğu için mantıklı değil. Bu karmaşanın büyük bir kısmı, bankanın
hükümetin gevşek maliye politikası konusundaki destekleyici tutumundan kaynaklanıyor”
diyor.

Başka bir deyişle, banka para yaratarak hükümetin imkanlarının ötesinde yaşamasına
izin verdi..

Geçtiğimiz ay yayınlanan bir Dünya Bankası raporunda 850,000 Ganalı’nın yüksek enflasyon
nedeniyle yoksulluğa sürüklendiği tahmin edilmişti.

Ganalıların gelirleri erozyona uğrarken satın alma güçleri de zayıfladı. Gıda, yakıt
ve kamu hizmetleri fiyatları yüksek seyretmeye devam ederken pek çok hane geçim 
sıkıntısı çekiyor.

Tüm bunların ötesinde, merkez bankası hem ülke içinden hem de IMF’den gelen incelemeler
altında.

IMF kredisinin koşulları uyarınca, hükümet daha fazla kurtarma paketi talep ederse,
bankanın bunu reddetmekten başka seçeneği olmayacak.