# Merkez Bankası rezervleri nasıl hesaplanıyor?

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/merkez-bankasi-rezervleri-nasil-hesaplaniyor-77544h/
- Yayımlanma: 2021-12-24T18:30:55+03:00
- Yazar: Selim Soydan

BBC Türkçe’nin haberine göre Erdoğan 24 Ağustos’taki konuşmasında da [Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası](https://www.tcmb.gov.tr/)(
TCMB) rezervlerinin 109 milyar dolar seviyesinde olduğunu, süreci tamamlanan işlemlerle
rezervlerin 115 milyar doların üzerine çıkacağını söylemişti.

[Erdoğan](https://www.borsatek.com/erdogan-acikladigimiz-program-amacina-ulasmistir-77389h)‘
ın açıklamasına muhalefetten ve ekonomistlerden eleştiriler gelmiş, muhalefet, brüt
rezerv ile net rezerv arasındaki farka işaret ederek Erdoğan’a tepki göstermişti.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, “109 milyar lira, artı 6,5 milyar da IMF’den
gelecek. 115 milyar dolar kimin parası? Katar, Güney Kore’den borçlanmışız, IMF’den
para almışız. Bu para bizim paramız değil. Gerçekte Merkez Bankası’nın döviz [rezerv](https://www.borsatek.com/merkez-bankasi-rezervleri-1169-milyar-dolara-geriledi-77462h)
i eksi 53 milyar 200 milyon dolar. Devleti yöneten kişilerin halka doğruyu söylemesi
gerek” demişti.

### Uluslararası rezerv nedir?

TCMB’nin tanımına göre uluslararası rezervler; ülkelerin para otoriteleri tarafından
kontrol edilen, kullanıma hazır, birbirlerine çevrilebilme özelliği bulunan ve uluslararası
ödeme aracı olarak kabul edilen varlıklar.

Uluslararası rezerv olarak sayılan varlıklar şunlar:

Konvertibl (birbirlerine dönüştürülebilir) döviz varlıkları (Euro, ABD doları, İngiliz
sterlini vb.)
Uluslararası standartta altınÖzel Çekme HaklarıUluslararası Para Fonu(
IMF) Rezerv PozisyonuRezervler neden önemli?TCMB’ye göre döviz rezervlerinin seviyesi,
özellikle gelişmekte olan ülke ekonomilerinde şu açılardan önemli:

Karşılaşılabilecek iç ve dış şokların yarattığı olumsuzlukların giderilmesi
Dış 
borç servisinin düzenli olarak gerçekleştirilmesiUluslararası finans çevreleri ile
piyasalarda, ülkeye duyulan güvenin artmasıTürkiye’de altın ve döviz rezervlerini
saklamak ve yönetmekle görevli olan kurum, Merkez Bankası.

Merkez Bankası, aşağıdaki amaçlar doğrultusunda rezervleri saklı tutuyor:

Para ve kur politikalarına olan güveni sağlamak ve bu politikaları desteklemek
Hazine’nin
yabancı para iç ve dış borç ödemelerini gerçekleştirmek için gerekli olan dövizi
hazır bulundurmakEkonomiyi yurt içi veya yurt dışında oluşabilecek ani finansal 
değişimlere karşı dayanıklı hâle getirmekUluslararası piyasalarda ekonomiye duyulan
güveni artırmak

### TCMB, rezervleri nasıl saklıyor?

Merkez Bankası, rezervlerin yönetiminde ülke menfaatine öncelik verdiğini aktarıyor.
Bu amaçla, uluslararası rezervleri, anaparanın korunması ve gerekli likiditenin 
sağlanması için düşük riske sahip yatırım araçlarında değerlendiriyor.

Merkez Bankası, rezerv yönetimi sırasında karşılaşılabilecek risklerin belirlenmesi,
değerlendirilmesi ve kabul edilebilir sınırlar içinde tutulabilmesi için risk yönetim
stratejisi uyguluyor. Ayrıca elindeki rezervlerin seviyesini, düzenli aralıklarla
internet sitesinde yayımlıyor.

### TCMB hangi rezerv hesaplamalarını açıklıyor?

TCMB, her hafta açıkladığı Haftalık Para ve Banka İstatistikleri’nde toplam döviz
rezervlerini ve brüt döviz rezervlerini açıklarken net döviz rezervlerine dair verileri
ayrıca yayımlamıyor.

### Brüt ve net döviz rezervi nedir?

Ekonomist Mahfi Eğilmez’e göre, brüt ve net döviz rezervi arasındaki fark şöyle 
açıklanabilir:

Merkez Bankası, döviz rezervlerinin tamamının sahibi değil.

TCMB’nin rezervlerinin bir bölümü bankaların Merkez Bankası’nda tutmak zorunda olduğu
zorunlu karşılıklardan oluşuyor

Bunları bir çeşit emanet döviz olarak görmek mümkün.

TCMB’nin son yıllarda rezerv opsiyon mekanizması aracılığıyla, TL mevduatlar karşılığında
alması gereken zorunlu karşılıkları dövizle yatırma esnekliği tanımasıyla bu döviz
rezervlerindeki emanet tutarda artış oldu.

Döviz rezervlerinin bir bölümünün emanet olması nedeniyle Merkez Bankası’nın döviz
rezervlerinin toplamı brüt döviz rezervlerini gösteriyor.

Merkez Bankası’nda emanet olarak duran miktarlar düşüldüğünde net döviz rezervine
ulaşılıyor.

### Net döviz rezervi nasıl hesaplanıyor?

Net döviz rezervi, TCMB verilerinde aktif kısımda yer alan dış varlıklardan, pasif
kısımda bulunan toplam döviz yükümlülüklerini çıkardıktan sonra elde edilen rakamın
o günün kuruna bölünmesiyle hesaplanıyor.

Formül şu şekilde:

Net Rezerv = (Dış Varlıklar – toplam döviz yükümlülükleri) / Dolar-TL kuru

### Swap hariç net rezerv ne demek?

Ekonomist Eğilmez’e göre net rezerv miktarı, swap işlemleriyle elde edilmiş (emanet)
dövizleri de kapsadığı için bu rakam tam olarak net rezervi ifade etmiyor.

Bu yüzden net döviz rezervini emanet dövizleri çıkararak görebilmek için bu miktardan
swap karşılığı elde edilmiş döviz tutarını düşmek gerekiyor.

Swap hariç net rezerv ise şu şekilde hesaplanabiliyor:

Swap hariç net rezerv = Net rezerv – Swap işlemleri toplamı

Net döviz rezervi neden önemli ve bu veri neden tartışma yaratıyor?
Türkiye’nin 
net döviz rezervlerinin eksiye düştüğüne dair hesaplamalar, uzun süredir tartışma
yaratan bir konu.

Döviz rezervleri bir ülkenin dış borç ödemesinde elini rahatlatırken, gerekmesi 
halinde harcayabileceği bir kaynak olması açısından önem taşıyor.

Ekonomistler, piyasada genel kural olarak net rezervlerin üç aylık ithalatı karşılayacak
miktarda olmasının beklendiğini belirtiyor.

Türkiye’nin döviz rezervlerinin gelinen mevcut durumda bu miktarın altına düştüğü
öne sürülüyor.

Ekonominin yavaşlaması durumunda TCMB’nin elindeki rezervleri borç ödemesinde tampon
olarak kullanması gerekebilir. Net rezervlerin eksiye düşmesi ise bu konuda elinin
kuvvetli olmamasına neden oluyor.