# Soframıza Gelecek Zam Bu Kez Havanın İçinde Saklı - Bağlantı: https://www.borsatek.com/soframiza-gelecek-zam-bu-kez-havanin-icinde-sakli/ - Yayımlanma: 2026-08-20T13:30:15+03:00 - Yazar: Zeliha SARAÇ Ekonomide bazı gelişmeler vardır. Bugün yaşanmaz, yarın yaşanmaz ama etkisi birkaç ay sonra herkesin cebinde hissedilir. El Niño tam da böyle bir konu. İlk bakışta meteoroloji başlığından ibaretmiş gibi görünüyor. Pasifik Okyanusu’ndaki sıcaklık değişimleri, yağış düzenleri, kuraklık ihtimali… Bunlar ekonomi sayfalarının klasik başlıkları değil. Fakat dünya ekonomisi artık öyle bir noktada ki hava koşullarındaki değişim, birkaç ay içinde emtia fiyatlarını, gıda enflasyonunu, şirket kârlarını ve dolayısıyla tüketicinin harcama gücünü etkileyebiliyor. Üstelik bu kez şirketler gelişmeyi uzaktan izlemiyor. Piyasa istihbarat şirketi AlphaSense’in taramasına göre 1 Mayıs-4 Ağustos döneminde 478 şirket, finansal belgelerinde veya şirket açıklamalarında El Niño riskine değindi. Toplam atıf sayısı 1.443’e ulaştı. Daha dikkat çekici olan ise bu konunun şirketlerin bilanço görüşmelerinde 2019’dan bu yana en yüksek seviyeye çıkmış olması. ([Dünya Gazetesi](https://www.dunya.com/ekonomi/gida-fiyatlarinda-yeni-risk-asyadan-geliyor-478-sirket-el-nino-icin-alarma-gecti-haberi-836205)) Yani mesele yalnızca meteorologların gündeminde değil. Yöneticiler de hesap yapıyor. Çünkü şirketler için hava artık sadece hava değil. Üretim planı demek. Hammadde maliyeti demek. Stok demek. Lojistik demek. Satış demek. En sonunda da kâr marjı demek. **Asıl risk Asya****’****da** El Niño’nun etkisinin özellikle Hindistan ve Güneydoğu Asya’da yakından takip edilmesinin önemli bir nedeni var. Hindistan’ın tarımsal üretimi muson yağışlarına ciddi ölçüde bağlı. Yağışın az olması kadar yanlış zamanda gelmesi de problem. Ekim döneminin gecikmesi, kuraklık veya aşırı sıcaklık sadece tarladaki ürünü etkilemiyor. Çiftçinin gelirini, kırsal tüketimi ve gıda fiyatlarını da değiştiriyor. Burada ekonomi açısından önemli bir zincir oluşuyor. Üretim düşer. Arz azalır. Fiyat yükselir. Fiyat yükseldiğinde tüketici daha fazla ödeme yapmak zorunda kalır. Tüketici başka harcamalarını kısmaya başlar. Şirketlerin maliyetleri yükselir. Merkez bankalarının enflasyonla mücadelesi zorlaşır. İşte piyasaların asıl korktuğu nokta burası. Çünkü küresel enflasyon son yıllarda zaten ciddi bir sınavdan geçti. Pandemi sonrasında tedarik zincirleri bozuldu. Enerji fiyatları yükseldi. Taşımacılık maliyetleri arttı. Gıda fiyatları birçok ülkede tüketicinin en fazla hissettiği enflasyon kalemlerinden biri haline geldi. Şimdi yeni bir arz şoku ihtimali ortaya çıkıyor. Üstelik bu kez sorun bir limanda, fabrikada ya da enerji tesisinde değil. Çok daha geniş bir alanda. Tarlada. **Piyasa önce fiyatlar, sonra gerçekleşeni bekler** Finans piyasalarında yatırımcı davranışını anlamak için burada önemli bir ayrıntı var. Piyasalar gerçekleşmiş veriyi beklemez. Beklentiyi satın alır. El Niño’nun henüz bütün sonuçları ortaya çıkmış değil. Fakat şirketlerin şimdiden tedarik planlarını değiştirmeye başlamasının nedeni bu. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin son değerlendirmesinde 2026 sonbaharı ile 2026-2027 kışında çok güçlü El Niño görülme ihtimalinin yüzde 90’ın üzerine çıkması da endişeyi artırıyor. Ekim- aralık dönemi için yapılan hesaplamalarda olasılık yüzde 95 seviyesine kadar yükseliyor.( [Dünya Gazetesi](https://www.dunya.com/ekonomi/gida-fiyatlarinda-yeni-risk-asyadan-geliyor-478-sirket-el-nino-icin-alarma-gecti-haberi-836205)) Bu rakamları okurken bir noktayı unutmamak gerekiyor. Yüzde 95 olasılık, yüzde 95 oranında fiyat artışı anlamına gelmiyor. Aynı şekilde güçlü bir El Niño yaşanması da bütün tarım ürünlerinin aynı oranda pahalanacağı anlamına gelmiyor. Hava olaylarının etkisi bölgeden bölgeye değişiyor. Bir ülkede üretim düşerken başka bir ülkede koşullar üretici lehine gelişebilir. Dolayısıyla küresel tarım piyasasında sadece arz açığı değil, ticaret akışının yeniden şekillenmesi de izlenmeli. Borsada da aynı mantık geçerli. Yatırımcı bazen gerçekleşen veriden çok beklentinin değişimine tepki verir. Bu nedenle bugün tarım emtialarında görülen hareketin tamamını El Niño’ya bağlamak doğru olmayabilir. Ancak hava riskinin fiyatlamaya girmesi, özellikle üretimi belirli coğrafyalara yoğunlaşmış şirketler açısından daha dikkatli olunmasını gerektiriyor. **Kahve, kakao, pirinç ve yağlar** Gıda tarafında bütün ürünlerin aynı risk grubunda olduğunu düşünmek yanlış. Bazı ürünlerde coğrafi yoğunlaşma çok daha yüksek. Kahve bunlardan biri. Kakao bir diğeri. Palm yağı, pirinç, şeker ve bazı tahıllar da yakından izleniyor. Örneğin Güneydoğu Asya’daki üretim koşulları palm yağı açısından önemli. Hindistan’daki muson yağışları ise pirinç, şeker ve pamuk gibi ürünlerde yakından takip ediliyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde emtia piyasalarında sadece petrol ve altına bakmak yeterli olmayabilir. Tarım ürünleri yeniden yatırımcıların radarına girebilir. Zaten bazı fiyat hareketleri bunun sinyalini veriyor. Ağustos ayı başındaki piyasa değerlendirmelerinde kahve ve kakao fiyatlarındaki sert hareketler El Niño beklentileriyle birlikte ele alınıyor. Ancak burada da dikkatli olmak gerekiyor. Emtia fiyatları yalnızca hava koşullarıyla hareket etmiyor. Stoklar, üretim tahminleri, ihracat politikaları, navlun maliyetleri ve spekülatif pozisyonlar da fiyatı etkiliyor. ( [KARAR](https://www.karar.com/guncel-haberler/financial-timestan-el-nino-uyarisi-bu-dort-gidanin-fiyatlari-ucacak-2064399?utm_source=chatgpt.com)) Yani yatırımcı için tek bir hikâyeye bakarak karar vermek riskli. **Türkiye açısından neden önemli?** Buraya kadar anlattıklarımız bize uzak görünebilir. Hindistan’daki muson yağmurlarının Türkiye’deki tüketiciyi ne ilgilendirdiği sorulabilir. Aslında çok ilgilendiriyor. Türkiye tarım ürünlerinde hem üretici hem ithalatçı hem de ihracatçı olarak küresel fiyatlardan etkileniyor. Dünyada belirli bir ürünün fiyatı yükseldiğinde bunun Türkiye’ye hiç yansımaması kolay değil. Üstelik Türkiye’nin gıda enflasyonu konusu hâlâ hassas. Döviz kuru, enerji maliyetleri, gübre, yem, lojistik, işçilik ve tarımsal üretim maliyetleri zaten fiyatların üzerinde baskı yaratıyor. Küresel bir arz sorunu bunların üzerine eklendiğinde tüketici fiyatlarına geçiş ihtimali artabilir. Fakat burada da kesin bir sonuç çıkarmak doğru olmaz. Türkiye’nin bazı ürünlerde kendi üretim kapasitesi var. Bazı ürünlerde ise ithalat bağımlılığı daha yüksek. Dolayısıyla El Niño’nun etkisi ürün bazında değişecektir. Asıl mesele şu: Küresel gıda fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgası oluşursa Türkiye bunu tamamen dışarıda bırakamaz. **Şirket bilançolarında yeni hesap** Bence konunun yatırımcı açısından en önemli tarafı burada. 478 şirketin El Niño’yu finansal belgelerine taşıması yalnızca meteorolojik bir endişe değil. Yönetim kurullarının ve finans ekiplerinin artık hava koşullarını bilanço riski olarak gördüğünü gösteriyor. Şirketler stoklarını artırabilir. Alternatif tedarikçi arayabilir. Üretim merkezlerini çeşitlendirebilir. Lojistik planlarını değiştirebilir. Bunların hepsinin bir maliyeti var. Fakat hazırlık yapmamanın maliyeti daha yüksek olabilir. Örneğin bir gıda şirketinin ana hammaddesinin fiyatı yüzde 20-30 yükseldiğinde şirket bunu müşteriye tamamen yansıtamayabilir. Yansıtırsa satışları düşebilir. Yansıtmazsa kâr marjı daralabilir. İşte borsa yatırımcısının bakması gereken yer burası. Sadece “gıda fiyatı artacak” demek yetmez. Hangi şirket bundan zarar görür? Hangisi fiyat artışını tüketiciye aktarabilir? Hangisinin stok avantajı vardır? Hangisinin tedarik zinciri daha çeşitlidir? Hangisinin borçluluğu yüksektir? Ve belki de en önemlisi, piyasa bunların ne kadarını şimdiden fiyatlamıştır? Çünkü iyi yatırımcı sadece haberi okumaz. Haberi bilançoya çevirir. **Enflasyon açısından ikinci tur etkisi** El Niño’nun ekonomi üzerindeki etkisi yalnızca market rafındaki fiyatla sınırlı kalmayabilir. Gıda fiyatları yükseldiğinde çalışanların ücret talepleri artabilir. Şirketlerin maliyetleri yükseldiğinde fiyatlama davranışları değişebilir. Tüketicinin harcama sepeti yeniden şekillenebilir. Böyle bir süreç merkez bankalarının işini de zorlaştırır. Çünkü arz kaynaklı enflasyon, faiz artırarak çözülmesi kolay bir problem değildir. Talebi bastırabilirsiniz. Fakat yağmur yağmıyorsa faiz oranını değiştirerek tarlaya su gönderemezsiniz. Bu nedenle merkez bankaları açısından gıda ve enerji fiyatlarındaki gelişmeler özellikle önemli. Geçici bir hareket mi, yoksa beklentileri ve ücretleri de etkileyen kalıcı bir dalga mı olduğu izlenmek zorunda. **Korkunun kendisi de fiyat yaratır** Bir başka önemli konu daha var. Piyasalar sadece gerçek kıtlığı değil, kıtlık beklentisini de fiyatlayabilir. Şirketler stok yaparsa fiyat yükselir. Yatırımcılar vadeli piyasalarda pozisyon alırsa fiyat hareketi hızlanabilir. Tüketici gelecekte zam bekliyorsa bugünden daha fazla satın alabilir. Bütün bunlar gerçekleşmeden önce fiyatları yukarı taşıyabilir. Sonra üretim tahminleri beklenenden iyi gelir ve fiyatlar geri çekilir. Bu nedenle önümüzdeki aylarda tarım emtialarında oynaklığın artması şaşırtıcı olmayacaktır. Fakat her sert yükselişi kalıcı bir arz krizinin başlangıcı olarak okumak da doğru olmaz. Piyasa psikolojisi çoğu zaman önce korkuyu fiyatlar, sonra veriyi bekler. **Şimdi neye bakmalı****?** Önümüzdeki dönemde birkaç göstergeyi özellikle takip etmek gerekiyor. Hindistan’ın muson yağışları. Güneydoğu Asya’daki üretim koşulları. Kahve ve kakao stokları. Pirinç ve buğday üretim tahminleri. Palm yağı arzı. Tarım emtia vadeli kontratları. Ve elbette şirketlerin bilançolarında hammadde maliyetlerine ilişkin açıklamalar. Bunlar birlikte değerlendirildiğinde El Niño’nun gerçekten küresel bir gıda fiyatı problemine dönüşüp dönüşmeyeceği daha net görülebilir. Şimdilik elimizde kesinleşmiş bir gıda krizi yok. Ama görmezden gelinemeyecek kadar güçlü bir risk var. Şirketlerin daha olay gerçekleşmeden hazırlık yapması da bunu gösteriyor. Ekonomi bazen çok büyük rakamlarla konuşur. Trilyonlarca dolarlık üretim, milyarlarca dolarlık ticaret, yüzlerce şirket… Ama bütün bu rakamların sonunda mesele yine aynı yere gelir: Market rafına. Mutfağa. Ve vatandaşın cüzdanına. El Niño’nun Türkiye’deki sofraya ne kadar yansıyacağını bugünden kesin olarak söylemek mümkün değil. Fakat küresel tarım piyasasında arzın bozulduğu, emtia fiyatlarının yükseldiği ve bunun enflasyon beklentilerini değiştirdiği bir senaryoya hazırlıklı olmak gerekiyor. Yatırımcı açısından ise mesaj daha açık. Önümüzdeki dönemde sadece merkez bankalarını, faiz kararlarını ve şirket bilançolarını izlemek yetmeyebilir. Gökyüzüne de bakmak gerekecek. Çünkü bazen ekonominin bir sonraki büyük fiyat hareketi merkez bankasının karar odasında değil, yağmurun yağmadığı bir Ekonomide bazı gelişmeler vardır. Bugün yaşanmaz, yarın yaşanmaz ama etkisi birkaç ay sonra herkesin cebinde hissedilir. El Niño tam da böyle bir konu. İlk bakışta meteoroloji başlığından ibaretmiş gibi görünüyor. Pasifik Okyanusu’ndaki sıcaklık değişimleri, yağış düzenleri, kuraklık ihtimali… Bunlar ekonomi sayfalarının klasik başlıkları değil. Fakat dünya ekonomisi artık öyle bir noktada ki hava koşullarındaki değişim, birkaç ay içinde emtia fiyatlarını, gıda enflasyonunu, şirket kârlarını ve dolayısıyla tüketicinin harcama gücünü etkileyebiliyor. Üstelik bu kez şirketler gelişmeyi uzaktan izlemiyor. Piyasa istihbarat şirketi AlphaSense’in taramasına göre 1 Mayıs-4 Ağustos döneminde 478 şirket, finansal belgelerinde veya şirket açıklamalarında El Niño riskine değindi. Toplam atıf sayısı 1.443’e ulaştı. Daha dikkat çekici olan ise bu konunun şirketlerin bilanço görüşmelerinde 2019’dan bu yana en yüksek seviyeye çıkmış olması. ([Dünya Gazetesi](https://www.dunya.com/ekonomi/gida-fiyatlarinda-yeni-risk-asyadan-geliyor-478-sirket-el-nino-icin-alarma-gecti-haberi-836205)) Yani mesele yalnızca meteorologların gündeminde değil. Yöneticiler de hesap yapıyor. Çünkü şirketler için hava artık sadece hava değil. Üretim planı demek. Hammadde maliyeti demek. Stok demek. Lojistik demek. Satış demek. En sonunda da kâr marjı demek. **Asıl risk Asya****’****da** El Niño’nun etkisinin özellikle Hindistan ve Güneydoğu Asya’da yakından takip edilmesinin önemli bir nedeni var. Hindistan’ın tarımsal üretimi muson yağışlarına ciddi ölçüde bağlı. Yağışın az olması kadar yanlış zamanda gelmesi de problem. Ekim döneminin gecikmesi, kuraklık veya aşırı sıcaklık sadece tarladaki ürünü etkilemiyor. Çiftçinin gelirini, kırsal tüketimi ve gıda fiyatlarını da değiştiriyor. Burada ekonomi açısından önemli bir zincir oluşuyor. Üretim düşer. Arz azalır. Fiyat yükselir. Fiyat yükseldiğinde tüketici daha fazla ödeme yapmak zorunda kalır. Tüketici başka harcamalarını kısmaya başlar. Şirketlerin maliyetleri yükselir. Merkez bankalarının enflasyonla mücadelesi zorlaşır. İşte piyasaların asıl korktuğu nokta burası. Çünkü küresel enflasyon son yıllarda zaten ciddi bir sınavdan geçti. Pandemi sonrasında tedarik zincirleri bozuldu. Enerji fiyatları yükseldi. Taşımacılık maliyetleri arttı. Gıda fiyatları birçok ülkede tüketicinin en fazla hissettiği enflasyon kalemlerinden biri haline geldi. Şimdi yeni bir arz şoku ihtimali ortaya çıkıyor. Üstelik bu kez sorun bir limanda, fabrikada ya da enerji tesisinde değil. Çok daha geniş bir alanda. Tarlada. **Piyasa önce fiyatlar, sonra gerçekleşeni bekler** Finans piyasalarında yatırımcı davranışını anlamak için burada önemli bir ayrıntı var. Piyasalar gerçekleşmiş veriyi beklemez. Beklentiyi satın alır. El Niño’nun henüz bütün sonuçları ortaya çıkmış değil. Fakat şirketlerin şimdiden tedarik planlarını değiştirmeye başlamasının nedeni bu. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin son değerlendirmesinde 2026 sonbaharı ile 2026-2027 kışında çok güçlü El Niño görülme ihtimalinin yüzde 90’ın üzerine çıkması da endişeyi artırıyor. Ekim- aralık dönemi için yapılan hesaplamalarda olasılık yüzde 95 seviyesine kadar yükseliyor.( [Dünya Gazetesi](https://www.dunya.com/ekonomi/gida-fiyatlarinda-yeni-risk-asyadan-geliyor-478-sirket-el-nino-icin-alarma-gecti-haberi-836205)) Bu rakamları okurken bir noktayı unutmamak gerekiyor. Yüzde 95 olasılık, yüzde 95 oranında fiyat artışı anlamına gelmiyor. Aynı şekilde güçlü bir El Niño yaşanması da bütün tarım ürünlerinin aynı oranda pahalanacağı anlamına gelmiyor. Hava olaylarının etkisi bölgeden bölgeye değişiyor. Bir ülkede üretim düşerken başka bir ülkede koşullar üretici lehine gelişebilir. Dolayısıyla küresel tarım piyasasında sadece arz açığı değil, ticaret akışının yeniden şekillenmesi de izlenmeli. Borsada da aynı mantık geçerli. Yatırımcı bazen gerçekleşen veriden çok beklentinin değişimine tepki verir. Bu nedenle bugün tarım emtialarında görülen hareketin tamamını El Niño’ya bağlamak doğru olmayabilir. Ancak hava riskinin fiyatlamaya girmesi, özellikle üretimi belirli coğrafyalara yoğunlaşmış şirketler açısından daha dikkatli olunmasını gerektiriyor. **Kahve, kakao, pirinç ve yağlar** Gıda tarafında bütün ürünlerin aynı risk grubunda olduğunu düşünmek yanlış. Bazı ürünlerde coğrafi yoğunlaşma çok daha yüksek. Kahve bunlardan biri. Kakao bir diğeri. Palm yağı, pirinç, şeker ve bazı tahıllar da yakından izleniyor. Örneğin Güneydoğu Asya’daki üretim koşulları palm yağı açısından önemli. Hindistan’daki muson yağışları ise pirinç, şeker ve pamuk gibi ürünlerde yakından takip ediliyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde emtia piyasalarında sadece petrol ve altına bakmak yeterli olmayabilir. Tarım ürünleri yeniden yatırımcıların radarına girebilir. Zaten bazı fiyat hareketleri bunun sinyalini veriyor. Ağustos ayı başındaki piyasa değerlendirmelerinde kahve ve kakao fiyatlarındaki sert hareketler El Niño beklentileriyle birlikte ele alınıyor. Ancak burada da dikkatli olmak gerekiyor. Emtia fiyatları yalnızca hava koşullarıyla hareket etmiyor. Stoklar, üretim tahminleri, ihracat politikaları, navlun maliyetleri ve spekülatif pozisyonlar da fiyatı etkiliyor. ( [KARAR](https://www.karar.com/guncel-haberler/financial-timestan-el-nino-uyarisi-bu-dort-gidanin-fiyatlari-ucacak-2064399?utm_source=chatgpt.com)) Yani yatırımcı için tek bir hikâyeye bakarak karar vermek riskli. **Türkiye açısından neden önemli?** Buraya kadar anlattıklarımız bize uzak görünebilir. Hindistan’daki muson yağmurlarının Türkiye’deki tüketiciyi ne ilgilendirdiği sorulabilir. Aslında çok ilgilendiriyor. Türkiye tarım ürünlerinde hem üretici hem ithalatçı hem de ihracatçı olarak küresel fiyatlardan etkileniyor. Dünyada belirli bir ürünün fiyatı yükseldiğinde bunun Türkiye’ye hiç yansımaması kolay değil. Üstelik Türkiye’nin gıda enflasyonu konusu hâlâ hassas. Döviz kuru, enerji maliyetleri, gübre, yem, lojistik, işçilik ve tarımsal üretim maliyetleri zaten fiyatların üzerinde baskı yaratıyor. Küresel bir arz sorunu bunların üzerine eklendiğinde tüketici fiyatlarına geçiş ihtimali artabilir. Fakat burada da kesin bir sonuç çıkarmak doğru olmaz. Türkiye’nin bazı ürünlerde kendi üretim kapasitesi var. Bazı ürünlerde ise ithalat bağımlılığı daha yüksek. Dolayısıyla El Niño’nun etkisi ürün bazında değişecektir. Asıl mesele şu: Küresel gıda fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgası oluşursa Türkiye bunu tamamen dışarıda bırakamaz. **Şirket bilançolarında yeni hesap** Bence konunun yatırımcı açısından en önemli tarafı burada. 478 şirketin El Niño’yu finansal belgelerine taşıması yalnızca meteorolojik bir endişe değil. Yönetim kurullarının ve finans ekiplerinin artık hava koşullarını bilanço riski olarak gördüğünü gösteriyor. Şirketler stoklarını artırabilir. Alternatif tedarikçi arayabilir. Üretim merkezlerini çeşitlendirebilir. Lojistik planlarını değiştirebilir. Bunların hepsinin bir maliyeti var. Fakat hazırlık yapmamanın maliyeti daha yüksek olabilir. Örneğin bir gıda şirketinin ana hammaddesinin fiyatı yüzde 20-30 yükseldiğinde şirket bunu müşteriye tamamen yansıtamayabilir. Yansıtırsa satışları düşebilir. Yansıtmazsa kâr marjı daralabilir. İşte borsa yatırımcısının bakması gereken yer burası. Sadece “gıda fiyatı artacak” demek yetmez. Hangi şirket bundan zarar görür? Hangisi fiyat artışını tüketiciye aktarabilir? Hangisinin stok avantajı vardır? Hangisinin tedarik zinciri daha çeşitlidir? Hangisinin borçluluğu yüksektir? Ve belki de en önemlisi, piyasa bunların ne kadarını şimdiden fiyatlamıştır? Çünkü iyi yatırımcı sadece haberi okumaz. Haberi bilançoya çevirir. **Enflasyon açısından ikinci tur etkisi** El Niño’nun ekonomi üzerindeki etkisi yalnızca market rafındaki fiyatla sınırlı kalmayabilir. Gıda fiyatları yükseldiğinde çalışanların ücret talepleri artabilir. Şirketlerin maliyetleri yükseldiğinde fiyatlama davranışları değişebilir. Tüketicinin harcama sepeti yeniden şekillenebilir. Böyle bir süreç merkez bankalarının işini de zorlaştırır. Çünkü arz kaynaklı enflasyon, faiz artırarak çözülmesi kolay bir problem değildir. Talebi bastırabilirsiniz. Fakat yağmur yağmıyorsa faiz oranını değiştirerek tarlaya su gönderemezsiniz. Bu nedenle merkez bankaları açısından gıda ve enerji fiyatlarındaki gelişmeler özellikle önemli. Geçici bir hareket mi, yoksa beklentileri ve ücretleri de etkileyen kalıcı bir dalga mı olduğu izlenmek zorunda. **Korkunun kendisi de fiyat yaratır** Bir başka önemli konu daha var. Piyasalar sadece gerçek kıtlığı değil, kıtlık beklentisini de fiyatlayabilir. Şirketler stok yaparsa fiyat yükselir. Yatırımcılar vadeli piyasalarda pozisyon alırsa fiyat hareketi hızlanabilir. Tüketici gelecekte zam bekliyorsa bugünden daha fazla satın alabilir. Bütün bunlar gerçekleşmeden önce fiyatları yukarı taşıyabilir. Sonra üretim tahminleri beklenenden iyi gelir ve fiyatlar geri çekilir. Bu nedenle önümüzdeki aylarda tarım emtialarında oynaklığın artması şaşırtıcı olmayacaktır. Fakat her sert yükselişi kalıcı bir arz krizinin başlangıcı olarak okumak da doğru olmaz. Piyasa psikolojisi çoğu zaman önce korkuyu fiyatlar, sonra veriyi bekler. **Şimdi neye bakmalı****?** Önümüzdeki dönemde birkaç göstergeyi özellikle takip etmek gerekiyor. Hindistan’ın muson yağışları. Güneydoğu Asya’daki üretim koşulları. Kahve ve kakao stokları. Pirinç ve buğday üretim tahminleri. Palm yağı arzı. Tarım emtia vadeli kontratları. Ve elbette şirketlerin bilançolarında hammadde maliyetlerine ilişkin açıklamalar. Bunlar birlikte değerlendirildiğinde El Niño’nun gerçekten küresel bir gıda fiyatı problemine dönüşüp dönüşmeyeceği daha net görülebilir. Şimdilik elimizde kesinleşmiş bir gıda krizi yok. Ama görmezden gelinemeyecek kadar güçlü bir risk var. Şirketlerin daha olay gerçekleşmeden hazırlık yapması da bunu gösteriyor. Ekonomi bazen çok büyük rakamlarla konuşur. Trilyonlarca dolarlık üretim, milyarlarca dolarlık ticaret, yüzlerce şirket… Ama bütün bu rakamların sonunda mesele yine aynı yere gelir: Market rafına. Mutfağa. Ve vatandaşın cüzdanına. El Niño’nun Türkiye’deki sofraya ne kadar yansıyacağını bugünden kesin olarak söylemek mümkün değil. Fakat küresel tarım piyasasında arzın bozulduğu, emtia fiyatlarının yükseldiği ve bunun enflasyon beklentilerini değiştirdiği bir senaryoya hazırlıklı olmak gerekiyor. Yatırımcı açısından ise mesaj daha açık. Önümüzdeki dönemde sadece merkez bankalarını, faiz kararlarını ve şirket bilançolarını izlemek yetmeyebilir. Gökyüzüne de bakmak gerekecek. Çünkü bazen ekonominin bir sonraki büyük fiyat hareketi merkez bankasının karar odasında değil, yağmurun yağmadığı bir tarlada başlar.