# Tarladan markete domatesin fiyatı 2 kat artıyor

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/tarladan-markete-domatesin-fiyati-2-kat-artiyor-71387h/
- Yayımlanma: 2021-09-26T11:38:04+03:00
- Yazar: Selim Soydan

1 kilogram domates ne kadara mal ediliyor, üreticinin elinden ne kadara çıkıyor?
İşçilik, ambalaj, işletme, vergi, nakliye, hamaliye giderleri ve kâr eklendiğinde
tüketicinin karşısına çıkan fiyat etiketi gerçekçi mi yoksa tezgâhlarda oyun mu 
var?

Dünyaya ihraç edilen Antalya domatesinin yolculuğu farklı noktalarda yüzlerce dönüm
üzerine kurulu modern ve geleneksel seralarda başlıyor. Üretici, farklı şart ve 
koşullarda farklı türde domates üretimi yapıyor.

Domates deyince tek bir çeşit domates varmış gibi algılanıyor ama onlarca çeşit 
domates farklı fiyatlarda üretiliyor ve tüketicinin sofrasına sunuluyor.

Hürriyet gazetesinden Salim Uzun’un haberine göre geleneksel diye tabir edilen domatesin
kilogramının üreticiden çıkış fiyatı 4.5 TL (24.09.2021 tarihi itibariyle). Üretici
elindeki domatesi hale götürüp komisyoncuya teslim ediyor. İşte fiyat yolculuğu 
bu noktadan sonra başlıyor…

**HALDE FİYATLAR NASIL DEĞİŞİYOR? (KİLOGRAM)**

İşçilik: 20 kuruş

Ambalajlama: 1 TL

İşletme giderleri: 40 Kuruş

Vergiler(Hal rüsumu): 4 Kuruş

Bu girdiler eklendikten sonra 1 kilogram domatesin bedeli 6 lira 145 kuruşa yükseliyor.
Bu domates İstanbul haline gönderilirse kilogram başında 30 kuruş nakliye girdisi
ekleniyor.

Bu haliyle Antalya domatesi İstanbul haline 6 lira 45 kuruşa giriyor. Sonraki aşamada
15 kuruş hamaliye ve 30 kuruş kâr ekleniyor. Bu süreçte domatesin bedeli yaklaşık
6 lira 90 kuruşa ulaşıyor. 

**PAZARDA VE MARKETTE DOMATES KAÇ TL’DEN SATILIYOR?**

Eğer ürün pazara gidecekse mevcut fiyata yol, tezgâh kirası ve personel masrafı 
olarak 50 kuruş ekleniyor. Pazarcı da ürüne ortalama 1 TL kâr bedeli koyuyor. Sonuç
olarak dalından 4.5 TL’ye yiyeceğimiz Antalya domatesi pazar tezgâhında 8.395 TL’ye
satışa sunuluyor.

Eğer domates marketlere gidecekse hesaplama farklı yöntemle yapılıyor. İstanbul 
halinden 6.895 TL’ye çıkan domatese kâr, fire ve genel giderler (yüzde 30) ekleniyor.

Bu da mevcut fiyatı ortalama 2 TL arttırıyor. Buna yüzde 8 KDV de eklenince Antalya
domatesinin market tezgâhındaki ortalama satış fiyatı 9.68 TL’ye ulaşıyor.

**“HAREKET ARTINCA RAKAM DA YÜKSELİYOR”**

“Ürün hareket ettikçe fiyatı artıyor” diyen Antalya Ticaret Borsası (ATB) Yönetim
Kurulu Başkanı Ali Çandır, Antalya domatesinin fiyat yolculuğunu şöyle değerlendirdi:

“Sadece domates için değil, birçok ürün için bu tablo geçerli. Piyasanın denetlenmesi
elbette önemli ancak kesin çözüm için sistemin tamamında temelden değişiklikler 
yapılmalı. En önemli şey piyasa şeffaf hale gelmeli. Şu anda birçok ürün hal dışında
işlem görüyor. Bu büyük bir sorun. Ayrıca üretici, üretim için gerekli her şeyi 
hasat sonu vadeli alıyor. Bu da üretim maliyetini artırıyor. Bu sorunu ancak organize
bir yapı ile çözebiliriz. Kamu, düzenlemeli, izlemeli, denetlemeli ve iyileştirmelidir.

Ürün toplama, işleme, depolama ve nakliye işlemleri üretim merkezli kümelenmeyle
yapılmalı. Biz istiyoruz ki üretici işe toplu tedarikle başlasın, standart ve planlı
bir üretim yapsın ve pazarlasın. Bunun içinde üretici bölgelerinde dünya standartlarında
uygun bir biçimde satışa hazır bir hale getirilecek merkezler kurulsun. Komisyoncu,
tüccar, market zincirleri online ortamda ürünü ederinden alsın ve pazarlasın. Bunun
için de kamu projelendirme ve finansmanını yapma görevlerini üstlensin. Yani bu 
merkezlerin kurulumu ve işlevsel bir biçimde yürütülmesinde inisiyatif alsın. Ürün
fiziki olarak bir defa hareket etsin, soğuk zincir bozulmadan yer değiştirsin.” 

**HERKES ŞİKAYETÇİ**

Gerek üretici gerek bu işin ticaretini yapanların da bu durumdan şikayetçi olduğunu
belirten Çandır, “Üretici daha fazla gelir elde etmek istiyor. Fakat üretim dışındaki
katma değer yaratılan aşamaların hiçbirinde yer almıyor, alamıyor. Yıllardır komisyoncu
ve tüccarlarla kurmuş olduğu bağ sayesinde üretim için emeğini koyuyor ancak genellikle
işin maliyet kısmında olamıyor” diye konuştu.

**ARTIŞLARIN ÖNLENMESİ İÇİN SEKTÖR TEMSİLCİLERİNDEN 8 MADDELİK ÖNERİ**

1- Sektörün girdi maliyetlerini, rakip ülkelerin eşdeğer reel girdi fiyatlarıyla
uyumlu hale getirmeliyiz.

2- Tarımsal tedarik sistemini devletin düzenleyeceği bir platform üzerinden ortaklaşa
karşılayacak hale dönüştürmeliyiz.

3- Sektördeki kayıpları ve verimsizlik kaynaklarını minimize edecek bir değer zinciri
kurgulamalı ve uygulamalıyız. Bunun için devlet, belirli üretim merkezlerinde üretici
örgütler vasıtasıyla hasat, işleme ve depolama birimleri oluşturmalıdır. Soğuk zincir
lojistiği bu değer zinciri ile bütünleşik çalışmalıdır.

4- Tarımsal destekler; en az bir sezon, ortalama üç sezonluk planlamayla önceden
açıklanmalı ve her sezon başında işin yapılma oranına göre ödenmeye başlanmalıdır.

5- Örtüaltı ve meyve üretimi gibi özellikli üretim faaliyetlerinin yapısına uygun
destekleme politikaları uygulanmalıdır. Tarım arazileri tavizsiz ve tam koruma altına
alınmalı, mevcut hazine arazileri sektörde en az 5 yıllık tecrübeye sahip üreticilere
uygun koşullarla kullandırılmalıdır.

6- Yaş meyve sebze sektörü başta olmak üzere tarımsal ürün ticaretinde kayıtlı olmaya,
şeffaflığa ve izlenebilirliğe özel önem verilmelidir. Böylece spekülatif ve manüpilatif
faaliyetlerin önüne geçmek mümkün olur.

7- Hal Kayıt Sistemi, sektörün ticaretinde ağırlıklı öneme sahip olmalıdır. Mevcut
durumda bu oran yaklaşık yüzde 30 civarındadır ve piyasayı etkinleştirmek bakımından
yetersizdir.

8- Sektörün ticaretindeki kayıtlılık ve şeffaflık; kapsayıcı ve ağırlıklı yeni bir
hal yasasıyla sağlanmalıdır. Buna göre haller değer zinciri ve tedarik zinciriyle
entegre çalışmalıdır. Yani bu anlayışla hal sayısı üretim ve tüketim bölgeleri ağırlıklı
olarak mevcut duruma göre arttırılmalıdır. Diğer taraftan kayıtlılığı ve şeffaflığı
artırabilmek için e-fatura uygulaması ile hal bildirimleri uyumlu hale getirilmelidir.

TARLADAN MARKETE YAŞANAN YÜKSELİŞ

1 kg domates                              fiyat (TL)

Tarladan çıkış                             4.5

İşçilik                                            0.2

Ambalaj                                       1

İşletme giderleri                          0.4

Rüsum                                          0.045

Antalya hal                                   6.14

Nakliye                                          0.3

İstanbul hal giriş                         6.44

Hammaliye                                  0.15

Kar                                                0.3

İstanbul hal çıkış                       6.89

Market giderleri                         2.06

KDV                                             0.72

Market satış fiyatı                    9.68