# TCMB’den TL’de yaşanan değer kaybıyla ilgili yeni açıklama

- Bağlantı: https://www.borsatek.com/tcmbden-tlde-yasanan-deger-kaybiyla-ilgili-yeni-aciklama-102784h/
- Yayımlanma: 2023-10-04T10:21:11+03:00
- Yazar: Selim Soydan

[Merkez Bankası](https://www.tcmb.gov.tr), Türk lirasında yaşanan değer kaybı ve
ücret artışı ve [vergi](https://www.borsatek.com/anayasa-mahkemesinde-ek-mtv-icin-karar-gunu-102494h)
düzenlemeleri kaynaklı gecikmeli etkilerin zayıfladığını, aylık fiyat artışlarının
da hizmetler ile alkol-tütün dışında kalan gruplarda yavaşladığını bildirdi.

Metinde, “Tüketici fiyatları eylül ayında yüzde 4,75 oranında yükselmiş, yıllık 
enflasyon 2,59 puan artışla yüzde 61,53 olarak gerçekleşmiştir. Türk lirasında yaşanan
değer kaybı, ücret artışı ve vergi düzenlemeleri kaynaklı gecikmeli etkiler zayıflamış,
aylık fiyat artışları hizmetler ile alkol-tütün dışında kalan gruplarda yavaşlamıştır.
Hizmet grubunda hâkim olan dönemsel fiyat belirleme ve geçmiş enflasyona endeksleme
davranışları neticesinde güçlü fiyat artışları genele yayılan bir şekilde devam 
etmiştir. Eylül ayında üniversite ücreti, okul servisi ve yurt ücreti gibi eğitimle
bağlantılı kalemler yüksek fiyat artışları ile öne çıkarken kirada süregelen yükseliş
eğilimi güçlenmiştir. Enerji grubu fiyat artışında başta ham petrol olmak üzere 
enerji emtia fiyatlarındaki gelişmeler etkili olmuştur. Gıda grubunda genele yayılan
fiyat artışları devam etmekle birlikte, aylık fiyat artışı ekmek ve tahıllar ile
sebze fiyatları öncülüğünde son iki aya kıyasla yavaşlama kaydetmiştir. Temel mal
grubunda aylık enflasyon daha ılımlı bir görünüm arz ederken, dayanıklı mal alt 
grubunda otomobil fiyatlarının yataya yakın seyrettiği ancak beyaz eşya ve mobilyada
yüksek fiyat artışlarının devam ettiği gözlenmiştir. Üretici fiyatlarındaki aylık
artış eğilimi yavaşlayarak da olsa sürmüş, üretici yıllık enflasyonu temelde enerji
fiyatları kaynaklı baz etkisiyle düşüş kaydetmiştir. Bu görünüm altında, mevsimsellikten
arındırılmış verilerle B ve C göstergelerinde aylık artış oranları eylül ayında 
yavaşlamış, göstergelerin yıllık enflasyonları ise yükselmeye devam etmiştir.  “
denildi.

Rapor şu şekilde:

“Eylül ayında tüketici fiyatları yüzde 4,75 oranında yükselmiş ve yıllık enflasyon
2,59 puan artarak yüzde 61,53 olmuştur (Grafik 1 ve Tablo 1). Bu dönemde B ve C 
endekslerinin yıllık değişim oranları sırasıyla 3,70 ve 4,08 puan artarak yüzde 
67,22 ve 68,93 olarak gerçekleşmiştir. 

Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, bu dönemde hizmet, alkol-tütün-
altın, gıda ve temel mal gruplarının katkıları sırasıyla 2,09; 0,51; 0,32 ve 0,21
puan artarken enerji grubunun katkısı 0,54 puan düşmüştür. Mevsimsellikten arındırılmış
verilerle incelendiğinde, B ve C endekslerinde aylık artışlar önceki aya göre gerilemiştir.

Fiyat artışları, B endeksini oluşturan gruplardan işlenmiş gıda ve temel mallarda
bir önceki aya kıyasla belirgin bir şekilde yavaşlarken hizmette yüksek seyretmeye
devam etmiştir (Grafik 4). Hizmet fiyatları eylül ayında yüzde 7,88 oranında yükselmiş,
grup yıllık enflasyonu 6,89 puan artışla yüzde 86,46 seviyesine ulaşmıştır. 

Bu dönemde fiyat artışları, alt gruplar geneline yayılmaya devam ederken, en belirgin
aylık artış bir önceki aya benzer şekilde yüzde 15,23 ile ulaştırma hizmetlerinde
gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin yansımaları etkili
olmaya devam etmiş; okulların açılmasına bağlı olarak servis ücretlerinde (yüzde
65,44) yüksek oranlı artış izlenirken demiryolu ile şehirler arası yolcu taşımacılığı
fiyatlarındaki (yüzde 17,73) artışlar sürmüştür. Kira alt grubunda, son dört aydır
gözlenen artış eğilimi güçlenmiş ve aylık artış yüzde 9,52 olurken yıllık enflasyon
yüzde 95,03’e yükselmiştir. Diğer hizmetler alt grubunda fiyatlar yüzde 8,46 oranında
yükselirken okul ve üniversitelerin açılmasına bağlı dönemsel etkiler neticesinde
eğitim hizmetleri (yüzde 30,27) fiyat artışlarıyla öne çıkmıştır. Üniversite eğitim
ücretlerinde bu dönemde oldukça yüksek artışlar (yüzde 127,72) izlenmiştir. Lokanta-
otel fiyatlarındaki aylık yükseliş (yüzde 4,15), temelde gıda fiyatlarındaki yavaşlamanın
etkisiyle yemek hizmetlerine bağlı olarak bir önceki aya kıyasla güç kaybetse de
yüksek seyrini korumuştur. Konaklama grubu tarafında ise üniversitelerin açılmasına
istinaden yurt ücretlerinde belirgin artışlar izlenmiştir. 

Temel mal grubu yıllık enflasyonu 1,26 puan yükselerek yüzde 53,23 olarak gerçekleşmiştir.
Bu dönemde, fiyat artışları alt gruplar genelinde yavaşlarken, yıllık enflasyon 
dayanıklı mal (altın hariç) ile giyim ve ayakkabı alt gruplarında yükselmiş, diğer
temel mallarda ise bir miktar gerilemiştir. Dayanıklı mallarda fiyatlar yüzde 2,58
oranında artarken, otomobil fiyatları yataya yakın seyretmiş (yüzde 0,23), beyaz
eşya (yüzde 7,48) ve mobilya (yüzde 6,42) kalemlerinde fiyat artışları gücünü korumuştur.
Diğer temel mallar alt grubunda fiyatlar yüzde 2,66 ile daha ılımlı bir şekilde 
yükselmiş, kişisel bakım ürünleri, konutun bakım ve onarımı için malzemeler ve ev
ile ilgili temizlik malzemeleri öne çıkan kalemler olmuştur. Giyim ve ayakkabı alt
grubunda fiyatların yüzde 2,51 oranında artış kaydetmesiyle yıllık enflasyon yüzde
31,36 olmuştur. Enerji fiyatları eylül ayında yüzde 3,83 oranında artmış, grup yıllık
enflasyonu ise 3,78 puan azalarak yüzde 10,25 seviyesinde gerçekleşmiştir. 

Grup aylık fiyat artışında, ham petrol başta olmak üzere uluslararası enerji fiyatlarındaki
yükseliş belirleyici olmuştur. Bu görünüm altında, katı yakıtlar, tüp gaz ve akaryakıt
kalemleri sırasıyla aylık bazda yüzde 6,11, 5,93 ve 4,62 oranlarında artış kaydetmiştir.
Şebeke suyu fiyatları eylül ayında da yüksek artışını (yüzde 4,42) sürdürmüştür.
Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları eylül ayında yüzde 3,32 oranında artmış,
yıllık enflasyon 2,28 puan yükselerek yüzde 75,14 olmuştur. Yıllık enflasyon işlenmemiş
gıdada 2,53 puan artışla yüzde 96,17’ye, işlenmiş gıdada ise 2,15 puan artışla yüzde
59,95’e yükselmiştir. 

Mevsimsellikten arındırılmış veriler taze meyve sebze fiyatlarının sebze fiyatları
öncülüğünde yavaşladığına işaret etmiştir. Bu dönemde taze meyve ve sebze dışı gıda
grubunda genele yayılan fiyat artışları görülmüştür. Yumurta, şeker, kuruyemiş, 
çiğ süt fiyat artışının sarkan etkilerine istinaden süt ile süt ürünleri, katı-sıvı
yağlar ve kırmızı et fiyat artışları ile dikkat çekmiştir. Diğer taraftan, ekmek
ve tahıllar kalemindeki fiyat artışları son iki aya kıyasla yavaşlamıştır. Alkollü
içecekler ve tütün ürünleri grubunda fiyatlar yüzde 10,03 oranında yükselmiş, yıllık
enflasyon 15,18 puan artışla yüzde 67,16 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, tütün
ürünlerinde üretici firma kaynaklı fiyat artışları (yüzde 11,08) belirleyici olmuştur.

Yurt içi üretici fiyatları eylül ayında yüzde 3,40 oranında artmış, yıllık enflasyon
1,97 puan azalışla yüzde 47,44 olmuştur. Ana sanayi gruplarına göre incelendiğinde,
aylık bazda en belirgin artış küresel enerji emtia fiyatlarındaki yükseliş kaynaklı
olarak yüzde 6,12 ile yurt içi enerji fiyatlarında kaydedilmiştir. Diğer taraftan,
ara mallarında aylık fiyat artışı yüzde 1,92 ile önemli ölçüde yavaşlamıştır. Aylık
fiyat gelişmeleri sektörler bazında incelendiğinde ise tütün ürünleri, suyun arıtılması
ve dağıtılması, ham petrol ve doğal gaz, diğer madencilik-taş ocakçılığı, diğer 
mamul eşyalar, rafine edilmiş petrol ürünleri, elektrik-gaz imalatı, kömür ve ağaç
ürünleri sektörleri fiyat artışlarıyla öne çıkmıştır. “