Bloomberg HT‘nin haberine gรถre yeni yฤฑl zamlarla baลlarken, Aralฤฑkโta beklentilerin รงok รผzerinde yรผzde 36,08 olarak aรงฤฑklanan tรผketici enflasyonu ve yรผzde 79,89 olarak aรงฤฑklanan รผretici enflasyonu rakamlarฤฑ sonrasฤฑ dikkatler yeni zamlarฤฑn Ocak enflasyonuna etkisine รงevrildi.
2022โye girerken konutlarda kullanฤฑlan elektrik fiyatlarฤฑna kademeli olarak yรผzde 50 ve yรผzde 125 zam yapฤฑlฤฑrken doฤalgaza ise yรผzde 25 zam geldi. Taksi, dolmuล, belediye otobรผsรผ ve metro รผcretine yรผzde 36 zam yapฤฑlฤฑrken banliyรถ tren รผcretlerine de yรผzde 23 zam yapฤฑldฤฑ.
LPGโye yรผzde 8,9 zam yapฤฑlฤฑrken motorine yรผzde 11,2, benzine ise yรผzde 4,9 zam yapฤฑldฤฑ. Sigara ve alkol grubundan alฤฑnan รTV’de artฤฑล oranฤฑ da yรผzde 47,39 oldu.
Ekonomistler zamlarฤฑn enflasyona etkisini deฤerlendirdi
Gedik Yatฤฑrฤฑmโdan Serkan Gรถnenรงler, elektrikteki kademeli fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn faturalarda ortalama yรผzde 75โlik bir artฤฑลa yol aรงacaฤฤฑ varsayฤฑmฤฑyla, elektrik ve doฤalgaz zamlarฤฑnฤฑn TรFE enflasyonuna doฤrudan etkisini kabaca yรผzde 2,5 puan olarak hesapladฤฑklarฤฑnฤฑ ve son dรถnemde akaryakฤฑt fiyatlarฤฑna gelen zamlarฤฑn da enflasyona yรผzde 1,6-1,7 puanlฤฑk bir katkฤฑ yapabileceฤini, bunun yarฤฑsฤฑndan biraz fazlasฤฑnฤฑn Aralฤฑk enflasyonunda da gรถrรผldรผฤรผnรผ belirtti.
Bununla beraber, elektrik, doฤalgaz ve akaryakฤฑt zamlarฤฑnฤฑn TรFE enflasyonu รผzerindeki toplam etkisinin, dolaylฤฑ etkilerle birlikte zaman iรงinde yรผzde 7,5-8,0 puana kadar ulaลabileceฤini ekledi. Serkan Gรถnenรงler, 2021 yฤฑlฤฑnda kรผresel enflasyonun tarihsel zirvelere ulaลmasฤฑnda, tedarik zinciri kaynaklฤฑ arz eksiklikleri, รงip krizi, salgฤฑna baฤlฤฑ kฤฑsฤฑntฤฑlarฤฑn hafiflemesine baฤlฤฑ gรผรงlรผ talep artฤฑลฤฑ ve emtia ve enerji fiyatlarฤฑndaki dramatik yรผkseliลler gibi bir dizi faktรถrรผn etkili olduฤunu; salgฤฑna baฤlฤฑ baz etkilerinin de enflasyonun yรผkselmesinde etkili olduฤunu dile getirdi ve ลรถyle devam etti:
รzellikle ABD รถzelinde deฤerlendirirsek, enflasyonun en azฤฑndan ilk รงeyrek boyunca mevcut seviyelerine yakฤฑn seyretmesi beklenebilir. Sonrasฤฑnda gรผรงlรผ talebe baฤlฤฑ fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn hafiflemesi ve tedarik zinciri kaynaklarฤฑnฤฑn azalmasฤฑna (varyantlara baฤlฤฑ yeni kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn gรผndeme gelmeyeceฤi varsayฤฑmฤฑyla) baฤlฤฑ olarak ve gรผรงlรผ baz etkilerinin de devreye girmesiyle, enflasyonun yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda daha belirgin olmak รผzere bir dรผลรผล trendine girmesi muhtemel gรถrรผnรผyor. Bu dรผลรผลe karลฤฑn, yฤฑl genelinde enflasyon FEDโin ortalama yรผzde 2,0-2,5โlik hedefinin oldukรงa รผzerinde kalabilir.
“Enflasyon bรผyรผk oranda kur geliลmelerine baฤlฤฑ olacak”
Yurtiรงinde ise, enflasyonun seyri yine bรผyรผk รถlรงรผde kur geliลmelerine baฤlฤฑ olarak ลekillenecek. Ancak kurlarda mevcut seviyelerde bir dengelenme gรถrรผlse bile, TรFE enflasyonu Ocakโta devreye giren (ve ilerleyen aylarda devam etmesi muhtemel) zamlar ve birikimli kur etkileriyle Mart/Nisan aylarฤฑna kadar yรผkseliลini sรผrdรผrebilir.
Kurlarda stabilizasyon saฤlanmฤฑลsa, TรFE enflasyonu Mayฤฑs/Haziran aylarฤฑndan itibaren gerileyebilir. TรFE enflasyonunun ilk รงeyrekte yรผkseliลinin รถnรผne geรงebilecek faktรถr, ancak Dolar/TL kurunda รงok kฤฑsa vadede bir geri รงekilme (รถrneฤin 10-11 seviyelerine) olabilir.
“Enerji zamlarฤฑ dolaylฤฑ yoldan enflasyonu yukarฤฑ yรถnlรผ etkileyecektir”
Dayanฤฑklฤฑ/yarฤฑ dayanฤฑklฤฑ mallar, enerji ve gฤฑda รผzerinde etkili olan kur geliลmelerinin hizmet enflasyonuna yansฤฑmasฤฑnฤฑn biraz daha gecikmeyle gerรงekleลmesi nedeniyle, รถnรผmรผzdeki aylarda รถzellikle hizmet enflasyonunda daha belirgin bir yรผkseliล gรถrรผlebileceฤini dรผลรผnรผyoruz.
Yรผksek oranlฤฑ enerji zamlarฤฑ da enflasyon sepetinin neredeyse tamamฤฑnฤฑ dolaylฤฑ yoldan yukarฤฑ yรถnde etkileyecektir. Bunlara ek olarak, genel fiyat seviyelerindeki yรผkseliลin, kura baฤlฤฑ maliyetleri gรถrece dรผลรผk kalemlerde dahi (รถrneฤin hizmetler sektรถrรผnde) fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑ tetiklemesi (fiyatlama davranฤฑลlarฤฑnda bozulma) beklenebilir.
“Kurun 14 olmasฤฑ halinde 2022 sonu enflasyonu yรผzde 30’a yakฤฑn gerรงekleลebilir”
Kurlar mevcut seviyelerde dengelense bile, TรFE enflasyonu birikimli kur etkileriyle birkaรง ay daha yรผkselmeye devam edebilir. Kurlar 21 Aralฤฑkโta ulaลtฤฑฤฤฑ zirve seviyelerden รถnemli oranda geri รงekildiyse, aลฤฑrฤฑ oynaklฤฑk halen devam etmekte. Bu da enflasyona iliลkin รถnemli bir belirsizlik yaratฤฑyor. รrneฤin, atฤฑlan son adฤฑmlar sonrasฤฑ piyasada Dolar/TL kurunun 2022โde 11,0-14,0 arasฤฑnda dengelenebileceฤi varsayฤฑlฤฑyor.
Fakat kur seviyesinde yรผzde 30โa yaklaลan bu belirsizlik aralฤฑฤฤฑ TรFE enflasyonunun da รงok farklฤฑ seviyelerde ลekillenmesine yol aรงabilir. รrneฤin, Dolar /TL kurunun 2022โde 11,0 civarฤฑ seviyelerde dengelenmesi halinde, TรFE enflasyonu sene sonunda yรผzde 12-13 seviyesine kadar gerileyebilecekken (ortalamada yรผzde 30-32 civarฤฑ), 14,0 veya biraz รผzerinde dengelenmesi halinde 2022 sonu enflasyonu yรผzde 30โa yakฤฑn bir seviyede (ortalama yรผzde 40-42 civarฤฑ) gerรงekleลebilir.โ
“Aralฤฑk’taki yรผksek enflasyon Ocak verilerine de yansฤฑyacak”
Trakya รniversitesiโnden Prof.Dr. Sadi Uzunoฤlu da, son dรถnemde kurdaki aลaฤฤฑ yรถnรผn ardฤฑndan bazฤฑ รผrรผn ve hizmetlerde fiyatlarฤฑn dรผลรผrรผlmesine yรถnelik hamleler olduฤunu; buna karลฤฑn Aralฤฑkโtaki yรผksek enflasyonun 2022 Ocak verilerine de genel olarak yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ ancak bazฤฑ kalemlerdeki artฤฑลฤฑn kฤฑsฤฑtlฤฑ kalabileceฤini belirtti.
Omikron varyantฤฑnฤฑn etkilerinin arz ve tedarik zincirlerinde yaratacaฤฤฑ sonuรงlarฤฑn hem dรผnya hem de Tรผrkiyeโde enflasyonun seyri aรงฤฑsฤฑndan kritik olduฤunu ekleyen Sadi Uzunoฤlu, 2022โde Eylรผl ayฤฑna deฤin 2021โden devralฤฑnan enflasyon seyrinin sรผrmesinin muhtemel olduฤunu ifade etti. Kurda olasฤฑ bir istikrar yakalanmasฤฑ halinde ise daha makul enflasyon artฤฑลlarฤฑ gรถrรผlebileceฤinin ancak enflasyonun yukarฤฑ yรถnรผnรผn terse dรถnmeyeceฤinin altฤฑnฤฑ รงizdi.
Kadir Has รniversitesiโnden Prof.Dr. Erinรง Yeldan ise, รผretici fiyatlarฤฑnda dรผnyadaki genel durum ve TLโnin gรถrรผnรผmรผ nedeniyle yapฤฑsal olarak yรผksek artฤฑลlar gรถrรผldรผฤรผnรผ ve bunun TรFEโye yansฤฑmak zorunda olduฤunu, yapฤฑlan mรผdahalelerin en fazla artฤฑลฤฑ ertelediฤini belirtti. Para ve maliye politikasฤฑnda net bir deฤiลim olmadฤฑkรงa yรผkselen enflasyonun kalฤฑcฤฑ olarak durdurulamayacaฤฤฑnฤฑ da dile getirdi.
Aลan: Ocak’ta negatif enflasyon bekliyorum
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ Finans Ofisi Baลkanฤฑ Prof. Dr. Gรถksel Aลan, Bloomberg HT yayฤฑnฤฑnda gรผndemdeki geliลmeleri deฤerlendirdi. Aลan, “Kurun bu seviyelerde devam ettiฤi ortamda fiyat dรผzeltmelerinin etkisiyle Ocak ayฤฑnda eksi enflasyon bekliyorum. ลubat’tan sonraki enflasyon รถnรผmรผzdeki dรถneme dair enflasyon beklentisini belirleyecek dรถnem olacak.” diye konuลmuลtu.
