2024 yฤฑlฤฑnda dรผnya merkez bankalarฤฑ, kรผresel bir resesyona yol aรงmadan enflasyonla mรผcadeleyi bรผyรผk รถlรงรผde kazandฤฑktan sonra nihayet faiz oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผrmeye baลlayabildi.
Hisse senetleri Amerika Birleลik Devletleri ve Avrupa ‘da rekor seviyelere ulaลtฤฑ ve Forbes, sรผper zenginler listesine 141 yeni milyarderin katฤฑlmasฤฑyla โmega zenginler iรงin parlak bir yฤฑlโ ilan etti.
Ancak bunun iyi bir haber olmasฤฑ gerekse de, birileri seรงmenlere sรถylemeyi unuttu. Seรงmenler, yoฤun bir seรงim yฤฑlฤฑnda Hindistan’dan Gรผney Afrika’ya, Avrupa’dan Amerika Birleลik Devletleri’ne, hissettikleri ekonomik gerรงeklikten dolayฤฑ iktidardakileri cezalandฤฑrdฤฑ. Salgฤฑn sonrasฤฑ biriken fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn getirdiฤi acฤฑmasฤฑz bir hayat pahalฤฑlฤฑฤฤฑ krizi buram buram hissedildi, hissedilmeye de devam ediyor.
Birรงoklarฤฑ iรงin 2025 yฤฑlฤฑnda iลler daha da zorlaลabilir. Donald Trump baลkanlฤฑฤฤฑnda ABD’nin ithalat tarifeleri bir ticaret savaลฤฑna yol aรงarsa, bu yeni bir doz enflasyon, kรผresel bir yavaลlama ya da her ikisi anlamฤฑna gelebilir. ลu anda tarihi dรผลรผk seviyelere yakฤฑn olan iลsizlik artabilir.
Ukrayna ve Orta Doฤu’daki รงatฤฑลmalar, Almanya ve Fransa’daki siyasi tฤฑkanฤฑklฤฑklar ve รin ekonomisine iliลkin sorular tabloyu daha da bulanฤฑklaลtฤฑrฤฑyor. Bu arada, birรงok รผlke iรงin endiลeler sฤฑralamasฤฑnda iklim hasarฤฑnฤฑn maliyeti de yรผkseliyor.
Neden รถnemli?
Dรผnya Bankasฤฑ’na gรถre, en yoksul รผlkeler salgฤฑn sonrasฤฑ toparlanmayฤฑ kaรงฤฑrdฤฑklarฤฑ iรงin yirmi yฤฑldฤฑr ekonomik durumu รงok kรถtรผ. ฤฐhtiyaรง duyacaklarฤฑ son ลey, daha zayฤฑf ticaret veya finansman koลullarฤฑ gibi yeni rรผzgarlar.
Daha zengin ekonomilerde hรผkรผmetlerin, pek รงok seรงmenin satฤฑn alma gรผรงlerinin, yaลam standartlarฤฑnฤฑn ve gelecek beklentilerinin dรผลรผลte olduฤuna dair inancฤฑna nasฤฑl karลฤฑ koyacaklarฤฑnฤฑ bulmalarฤฑ gerekiyor. Bunun yapฤฑlmamasฤฑ, halihazฤฑrda parรงalanmฤฑล ve askฤฑda kalmฤฑล parlamentolara neden olan aลฤฑrฤฑlฤฑk yanlฤฑsฤฑ partilerin yรผkseliลini besleyebilir.
ฤฐklim deฤiลikliฤiyle mรผcadeleden ordularฤฑn gรผรงlendirilmesine ve yaลlanan nรผfusun bakฤฑmฤฑna kadar, COVID-19’dan sonra zaten gerilmiล olan ulusal bรผtรงeleri yeni harcama รถncelikleri bekliyor. Sadece saฤlฤฑklฤฑ ekonomiler bunun iรงin gereken gelirleri รผretebilir.
Hรผkรผmetler yฤฑllardฤฑr yaptฤฑklarฤฑnฤฑ yapmaya karar verirlerse – sadece daha fazla borรงlanฤฑrlarsa – o zaman er ya da geรง bir mali krize yakalanma riskiyle karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑrlar.
2025 iรงin tรผm bunlar ne anlama geliyor?
Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) Baลkanฤฑ Christine Lagarde’ฤฑn ECB’nin yฤฑlฤฑn son toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ basฤฑn toplantฤฑsฤฑnda sรถylediฤi gibi, 2025 yฤฑlฤฑnda โbol miktardaโ belirsizlik olacak.
Trump’ฤฑn tรผm ithalatta %10-20, รin mallarฤฑnda ise %60’a varan gรผmrรผk vergilerini uygulamaya koyup koymayacaฤฤฑ ya da bu tehditlerin sadece bir pazarlฤฑฤฤฑn aรงฤฑlฤฑล hamlesi olup olmadฤฑฤฤฑ henรผz bilinmiyor. Eฤer uygulamaya geรงerse, bunun etkisi hangi sektรถrlerin zarar gรถreceฤine ve kimin misilleme yapacaฤฤฑna baฤlฤฑ olacak.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk ikinci ekonomisi olan รin, son yฤฑllardaki bรผyรผme ivmesi tรผkenirken derin bir dรถnรผลรผm baลlatmak iรงin artan bir baskฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya. Ekonomistler, รin’in รผretime aลฤฑrฤฑ baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑna son vermesi ve dรผลรผk gelirli vatandaลlarฤฑn cebine daha fazla para koymasฤฑ gerektiฤini sรถylรผyor.
Pandemiden bu yana ekonomisi ABD’nin daha da gerisine dรผลen Avrupa, yatฤฑrฤฑm eksikliฤinden nitelikli iลgรผcรผ eksikliฤine kadar temel nedenlerden herhangi biriyle baลa รงฤฑkabilecek mi? รncelikle Euro bรถlgesinin en bรผyรผk iki ekonomisi olan Almanya ve Fransa’daki siyasi รงฤฑkmazlarฤฑ รงรถzmesi gerekecek.
Diฤer pek รงok ekonomi iรงin, Trump politikalarฤฑnฤฑn enflasyon yaratmasฤฑ ve dolayฤฑsฤฑyla Fed’in faiz indirimlerinin hฤฑzฤฑnฤฑ yavaลlatmasฤฑ halinde daha gรผรงlรผ bir dolar ihtimali kรถtรผ olacak. Bu durum yatฤฑrฤฑmlarฤฑ onlardan รงekecek ve dolar cinsinden borรงlarฤฑnฤฑ daha pahalฤฑ hale getirecek.
Son olarak, Ukrayna ve Orta Doฤu’daki รงatฤฑลmalarฤฑn bรผyรผk รถlรงรผde bilinmeyen etkilerini de tรผm bunlara eklemek gerekiyor. Her ikisi de dรผnya ekonomisini besleyen enerjinin maliyeti รผzerinde bir etkiye sahip olabilir.
ลimdilik politika yapฤฑcฤฑlar ve mali piyasalar, kรผresel ekonominin tรผm bunlarฤฑ atlatabileceฤine ve merkez bankacฤฑlarฤฑnฤฑn normal faiz oranฤฑ seviyelerine dรถnรผลรผ tamamlayacaฤฤฑna gรผveniyor.
Ancak Uluslararasฤฑ Para Fonu’nun (IMF) son Dรผnya Ekonomik Gรถrรผnรผm Raporu’nda iลaret ettiฤi gibi, โBelirsiz zamanlara hazฤฑr olunโ.
