Tรผrk Tabipleri Birliฤi (TTB), yeni tip Koronavirรผs (Covid-19) salgฤฑnฤฑ nedeniyle fazladan รถlรผmlerde artฤฑลฤฑn sรผrdรผฤรผ aรงฤฑklandฤฑ. 2020 yฤฑlฤฑnda Tuฬrkiye’de 65 yasฬง ve uฬzerindeki nuฬfusta Covid-19’dan en az 75 bin kisฬงinin hayatฤฑnฤฑ kaybettiฤinin belirtilirken, “Bu sayฤฑ, bakanlฤฑgฬฤฑn tuฬm yasฬงlar icฬงin resmi acฬงฤฑklamasฤฑ olan 20 binin 3,5 katฤฑ. 2020’de en az 55 bin can, Covid-19’dan kaybedildigฬi halde, istatistiklere bu sฬงekilde girmedi” dendi.
Diken’den Mesude Erลan’ฤฑn haberine gรถre; TTB’nin bugรผn aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ ‘Covid-19 Pandemisi 18 ay deฤerlendirme Raporu’nda, ‘Hakikati Gizleyemezsiniz: Fazladan รluฬmlerde Artฤฑล Devam Ediyor’ bรถlรผmรผnรผ Uzm. Dr. Nasฤฑr Nesanฤฑr, Uzm. Dr. Alican Bahadฤฑr, Gรผรงlรผ Yaman hazฤฑrladฤฑ.
Tรผrkiye’de pandeminin boyutlarฤฑ ve sonucฬงlarฤฑnฤฑn sฬงeffaf sฬงekilde raporlanmasฤฑ konusundaki eksiklikler bulunduฤunun vurgulandฤฑฤฤฑ raporda, “Resmi olarak acฬงฤฑklanan guฬnluฬk Covid-19’a bagฬlฤฑ oฬluฬm sayฤฑlarฤฑ 15 Mart-31 Aralฤฑk 2020’de 20 bin 881 iken, digฬer resmi veriler ile birlikte degฬerlendirildigฬinde bu sayฤฑnฤฑn gercฬงegฬi yansฤฑtmadฤฑgฬฤฑ ortaya cฬงฤฑkmaktadฤฑr” dendi.
Sadece ฤฐstanbul’da 25 bin fazla รถlรผm
รalฤฑลmada, Tuฬrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) nuฬfus bilgileri ve e-devlet belediye defin istatistikleri gibi tamamen resmi veriler ve besฬง farklฤฑ yaklasฬงฤฑm kullanฤฑlarak benzer sonucฬงlara ulasฬงฤฑldฤฑ. Sรถz konusu รงalฤฑsฬงmanฤฑn tespitleri ลรถyle:
TUฬฤฐK Tuฬrkiye nuฬfusu yasฬง dagฬฤฑlฤฑm verisi analiz edildigฬinde, 2020 yฤฑlฤฑnda 65 yasฬง uฬzerinde olan nuฬfus, gecฬงen doฬrt yฤฑlda (2016-2019), yฤฑlda ortalama 309 bin kisฬงi azalฤฑrken, 2020’de 411 bin kisฬงi azalmฤฑsฬงtฤฑr. Yaklasฬงฤฑk 100 bin kisฬงilik fark, fazladan oฬluฬmlere isฬงaret etmektedir.
TUฬฤฐK yerli nuฬfus verisi incelendigฬinde, 2015-2019’da yerli nuฬfus, her yฤฑl ortalama 889 bin artarken, 2020 yฤฑlฤฑnda 657 bin artmฤฑsฬงtฤฑr. Oฬzet olarak, yerli nuฬfus artฤฑsฬงฤฑnda, 232 bin kisฬงilik bir azalma vardฤฑr.
Nuฬfusun yรผzde 42’sinin yasฬงadฤฑgฬฤฑ 20 ilde, belediye, e-devlet, TUฬฤฐK ve digฬer resmi yollardan elde edilen tuฬm veriler analiz edildigฬinde, 2020 yฤฑlฤฑnda, son uฬcฬง yฤฑlฤฑn ortalamasฤฑna goฬre 48 bin fazladan oฬluฬm kayda geรงmiลtir. Bu Tuฬrkiye’nin tamamฤฑ icฬงin 114 bin fazladan oฬluฬm demektir.
Nuฬfusun yรผzde 49’unu olusฬงturan 21 ilde, belediyelerin verilerine goฬre Mart 2020-Nisan 2021 arasฤฑnda bulasฬงฤฑcฤฑ hastalฤฑklardan resmi oฬluฬmler 47 bin kisฬงidir. Tuฬrkiye nuฬfusuna oranlandฤฑgฬฤฑnda bulasฬงฤฑcฤฑ hastalฤฑktan oฬluฬm sayฤฑsฤฑ 97 bin olmaktadฤฑr.
Tuฬrkiye nuฬfusunun besฬงte birinin yasฬงadฤฑgฬฤฑ ฤฐstanbul’da, belediye e-devlet verileri incelendigฬinde, Mart 2020-Mayฤฑs 2021 arasฤฑnda oฬnceki besฬง yฤฑla goฬre 25 bin fazladan oฬluฬm yasฬงanmฤฑsฬงtฤฑr. Bu veri, Tuฬrkiye’nin tamamฤฑna uyarlandฤฑgฬฤฑnda, 134 bin fazladan oฬluฬm anlamฤฑna gelmektedir.
Dรถrtte รผรงรผ doฤrudan Covid-19’a baฤlฤฑ
Rapora gรถre, 2020 yฤฑlฤฑnda, Tuฬrkiye’de 65 yasฬง ve uฬzerindeki nuฬfusta, Covid-19’dan en az 75 bin kisฬงinin hayatฤฑnฤฑ kaybettigฬini soฬylemek mรผmkรผn. Fazladan oฬluฬmlerin yaklasฬงฤฑk doฬrtte uฬcฬงuฬnuฬn, dogฬrudan Covid-19’a bagฬlฤฑ oฬluฬmler oldugฬu tahmin ediliyor. Bu bakanlฤฑgฬฤฑn tuฬm yasฬงlar icฬงin resmi acฬงฤฑklamasฤฑ olan 20 bin sayฤฑsฤฑnฤฑn 3,5 katฤฑ. 2020’de en az 55 bin can, Covid-19’dan kaybedildigฬi halde, istatistiklere bu sฬงekilde girmemisฬง.
Raporda ลu gรถrรผลlere yer verildi:
“2020 yฤฑlฤฑ pandemi doฬneminde yasฬงanan fazladan oฬluฬmlerin yaklasฬงฤฑk doฬrtte birinin ise “Covid-19 hastalฤฑgฬฤฑ dฤฑsฬงฤฑ” oldugฬunu tahmin ediyoruz. Bunlar, dogฬrudan korona viruฬs enfeksiyonu nedeniyle olmasa da pandemi kosฬงullarฤฑndan, daha dogฬrusu pandemi yoฬnetimi adฤฑna yapฤฑlanlardan ve yapฤฑlmayanlardan kaynaklanan oฬluฬmlerdir.
ฤฐntiharlar oldu
“2020 yฤฑlฤฑnda en az 25 bin canฤฑn oฬluฬmuฬnuฬn nedenleri sagฬlฤฑk hizmetlerine basฬงvurunun ve erisฬงimin azalmasฤฑ, hizmetlerdeki aksamalar, haftalar suฬren sokagฬa cฬงฤฑkma yasaklarฤฑ sฤฑrasฤฑnda agฬฤฑrlasฬงan kronik hastalฤฑklarฤฑn yanฤฑ sฤฑra genel olarak sosyoekonomik durumdaki koฬtuฬlesฬงme ve intiharlardฤฑr. Sagฬlฤฑk Bakanlฤฑgฬฤฑ 2020 yฤฑlฤฑnda fazladan oฬluฬmlerin besฬงte birini, 01.01.2021 ile 14.09.2021 tarihleri arasฤฑnda yarฤฑsฤฑnฤฑ acฬงฤฑklamฤฑsฬงtฤฑr. Bu sayฤฑlar bile fazladan oฬluฬmlerin 2021 yฤฑlฤฑnda artarak suฬrduฬgฬuฬnuฬ goฬstermektedir.
“Belediye oฬluฬm verilerine goฬre 2019 yฤฑlฤฑnda Tuฬrkiye’deki oฬluฬmlerin yรผzde 48’inin yasฬงandฤฑgฬฤฑ kentlerde 11 Mart 2020 ile 14 Eyluฬl 2021 tarihleri arasฤฑnda oฬnceki uฬcฬง yฤฑlฤฑn ortalamasฤฑna goฬre tespit edilen fazladan oฬluฬm sayฤฑsฤฑ 92 bini buldu; bu oฬluฬmlerin Tuฬrkiye projeksiyonu ise sayฤฑyฤฑ 189 bine tasฬงฤฑdฤฑ.
Aฤustos-eylรผlde 10 kat fazla รถlรผm
“Sagฬlฤฑk Bakanlฤฑgฬฤฑ verilerine goฬre Tuฬrkiye’nin 2020 ve 2021 yฤฑllarฤฑnฤฑn agฬustos ve eyluฬl aylarฤฑndaki guฬnluฬk Covid-19 oฬluฬmleri karsฬงฤฑlasฬงtฤฑrmasฤฑnฤฑ yaptฤฑgฬฤฑmฤฑzda; 2021 yฤฑlฤฑndaki bazฤฑ guฬnlerdeki Covid-19 oฬluฬmlerinin, 2020 yฤฑlฤฑndaki aynฤฑ guฬnlerdeki Covid-19 oฬluฬmlerinin yaklasฬงฤฑk 10 katฤฑ olmasฤฑ dikkat cฬงekici.
“Tuฬrkiye’de son uฬcฬง ay (2021 temmuz, agฬustos ve 1-22 Eyluฬl) icฬงinde milyon kisฬงi basฬงฤฑna en fazla oฬluฬmlerin yasฬงandฤฑgฬฤฑ uฬlkelerden birisi olmasฤฑnฤฑn nedenleri arasฤฑnda; sฤฑnฤฑfsal esฬงitsizliklerin sonucu yoksul mahallelerdeki fazladan oฬluฬmler ve isฬง cinayetleri, boฬlgesel esฬงitsizlikler, ertelenen sagฬlฤฑk hizmetleri, Sagฬlฤฑk Bakanlฤฑgฬฤฑnฤฑn risk gruplarฤฑnda uฬcฬงuฬncuฬ doz asฬงฤฑ cฬงalฤฑsฬงmasฤฑnฤฑn etkili bir sฬงekilde yapmamasฤฑ ve asฬงฤฑ kararsฤฑzlฤฑgฬฤฑ ile ilgili bir cฬงabaya girmemesi, delta varyantฤฑ, Covid-19’a bagฬlฤฑ anne oฬluฬmleri sayฤฑlabilir.
“Tuฬrkiye’de sฬงeffaflฤฑk ve bilimsellik kriterlerinin ihmal edilmesi; yerel yoฬnetimler, sagฬlฤฑk, emek ve meslek oฬrguฬtlerinin ve toplumun pandemi suฬrecine dahil edilmemesi, Covid-19’un sฤฑnฤฑfsal yapฤฑsฤฑndan dolayฤฑ cฬงalฤฑsฬงan veya isฬงsiz toplum katmanlarฤฑna, yoksul ve yoksullasฬงacak kesime oฬzellikle kapanma doฬnemlerinde ekonomik ve sosyal kayฤฑp yasฬงatmadan destek sunulmamasฤฑ; vaka temelli muฬdahalelerin (test, temaslฤฑ izleme, izolasyon karantina dahil) ve nuฬfus temelli muฬdahalelerin (yuฬz maskelerinin takฤฑlmasฤฑ, fiziksel mesafe ve kalabalฤฑklardan, basฬงta parti kongreleri olmak uฬzere toplantฤฑlardan ve kapalฤฑ alanlardan kacฬงฤฑnma) birlikte yuฬruฬtuฬlmemesi on binlerce insanฤฑn, onlarca sagฬlฤฑk cฬงalฤฑsฬงanฤฑn oฬlmesine neden olmusฬงtur.”
TรฤฐK neden รถlรผm rakamlarฤฑnฤฑ aรงฤฑklamฤฑyor?
รte yandan, TUฬฤฐK, her yฤฑl haziran ayฤฑnฤฑn uฬcฬงuฬncuฬ haftasฤฑnda, bir oฬnceki yฤฑla ait oฬluฬm ve oฬluฬm nedenleri istatistiklerini yayฤฑnlฤฑyordu. Ancak yayฤฑnlanmasฤฑ beklenen tarihten sadece bir gรผn รถnce TUฤฐK 23 Haziran’da bir aรงฤฑklama yaptฤฑ idari kayฤฑtlardan รผretilmekte olan istatistiklere iliลkin รงalฤฑลmalarฤฑn henรผz tamamlanamamasฤฑ nedeniyle ileri tarihe erteledi.
Sayฤฑlarฤฑn netleลmesi iรงin TรฤฐK รถlรผm ve รถlรผm nedeni istatistiklerinin derhal aรงฤฑklanmasฤฑ istenen raporda, ลรถyle dendi:
“Oฬluฬmlerin gizlenmesinden vazgecฬงilmelidir. Sagฬlฤฑk Bakanlฤฑgฬฤฑ; hasta ve oฬluฬm sayฤฑlarฤฑnฤฑn dogฬru olarak paylasฬงฤฑlฤฑrsa riskin hangi isฬงlerde, hangi mekรขnlarda, hangi kisฬงilerde yogฬunlasฬงtฤฑgฬฤฑnฤฑ bilerek gerekli oฬnlemleri alabiliriz. Gercฬงegฬi saklayarak sorunlarฤฑ cฬงoฬzmek, salgฤฑnฤฑ yoฬnetmek muฬmkuฬn degฬildir. Tuฬrkiye’nin ekonomik bir kriz icฬงinde oldugฬu unutulmamalฤฑdฤฑr. Krizin oฬluฬm goฬstergelerinde ciddi degฬisฬงikliklere yol acฬงtฤฑgฬฤฑ bilinmektedir.
Pandeminin var olan ekonomik krizi derinlesฬงtirdigฬi kabul dilmelidir. Bu iki faktoฬr sosyal sฤฑnฤฑflar-yoksulluk uฬzerinden esฬงitsizlikleri daha da derinlesฬงtirmisฬงtir. Bu nedenle oฬluฬm sayฤฑlarฤฑ yasฬง, cinsiyet, esฬงlik eden hastalฤฑk (komorbidite) degฬisฬงkenlerinin yanฤฑ sฤฑra sosyoekonomik duฬzey, hane halkฤฑ buฬyuฬkluฬgฬuฬ, oturulan mahalle ve sosyal sฤฑnฤฑf bagฬlantฤฑsฤฑ ile birlikte Sagฬlฤฑk Bakanlฤฑgฬฤฑ ve TUฬฤฐK tarafฤฑndan kamuoyu ile paylasฬงฤฑlmalฤฑdฤฑr. Salgฤฑnฤฑ kontrol altฤฑna almak ve oฬnlenebilir oฬluฬmleri engellemek icฬงin iktidarฤฑ bilime ve demokrasiye dayalฤฑ bir salgฤฑn yoฬnetimine davet ediyoruz.”
