Petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki diplomatik temaslara yönelik belirsizlikler ve bölgedeki askeri hareketliliğin arz güvenliğini tehdit etmesiyle Perşembe günü sert bir yükseliş kaydetti.
Küresel gösterge olan Brent petrolün varil fiyatı, piyasalardaki arz endişelerinin derinleşmesiyle psikolojik sınır olan 100 doların üzerine çıktı. ABD Başkanı Donald Trump’ın sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalar ve İsrail’in İranlı bir komutana düzenlediği iddia edilen suikast, piyasalardaki volatiliteyi artıran temel unsurlar olarak öne çıktı.
Uluslararası piyasalarda Brent petrol %3,7 değer kazanarak varil başına 100,87 dolardan işlem görürken, ABD hafif petrolü (WTI) %2,8 artışla 92,83 dolar seviyesine ulaştı. Fiyatlardaki bu hareketlilikte, Başkan Trump’ın İranlı müzakerecilerin anlaşma için “yalvardığını” ancak bunu kamuoyuna itiraf etmediklerini belirten açıklamaları etkili oldu.
Trump, İran’ın kısa sürede ciddileşmemesi durumunda sürecin “geri dönülemez” bir noktaya evrileceği uyarısında bulundu.
Wall Street Journal gazetesinin haberine göre, Trump yönetimi önümüzdeki haftalarda bir uzlaşı zemini aramayı sürdürse de Tahran yönetiminin doğrudan görüşmeleri reddetmesi, piyasalarda barış umutlarının zayıflamasına neden oluyor.
Bölgesel çatışmalar petrolde arz güvenliğini tehdit ediyor
Enerji piyasaları, diplomatik tıkanıklığın yanı sıra sahada tırmanan askeri gerilimi de yakından takip ediyor. İsrail tarafı, İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Alireza Tangsiri’nin düzenlenen gece operasyonlarıyla öldürüldüğünü duyurdu.
İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, Tangsiri’nin Hürmüz Boğazı’nın mayınlanması ve trafiğe kapatılmasından doğrudan sorumlu olduğunu ifade etti. İran makamlarından konuya ilişkin henüz resmi bir onay gelmezken, küresel petrol trafiğinin yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın büyük oranda kapalı kalmaya devam etmesi fiyatlar üzerindeki baskıyı artırıyor.
Ayrıca İran’ın, Süveyş Kanalı’na erişimi sağlayan Babülmendep Boğazı’nı da kontrol altına alma tehdidi, küresel tedarik zinciri üzerindeki riskleri bir üst seviyeye taşıyor.
Artan yakıt maliyetlerine karşı Washington yönetimi iç piyasayı rahatlatmak adına hamle yapmaya hazırlanıyor. ABD Çevresel Koruma Ajansı (EPA), 1 Mayıs’ta başlayacak yaz sürüş sezonunda %15 etanol içeren E15 tipi benzinin ülke genelindeki satışına yönelik acil durum muafiyeti tanıyacağını açıkladı.
EPA Başkanı Lee Zeldin, bu adımın yakıt arzını artırarak Amerikan ailelerine ekonomik rahatlama sağlayacağını belirtti. Temiz Hava Yasası kapsamındaki bu muafiyet, Trump yönetiminin yerli enerji arzını önceliklendirme stratejisinin bir parçası olarak üst üste beşinci yaz döneminde de uygulanmış olacak.
Küresel piyasalar ve Asya ekonomilerinde enerji alarmı
Petrol arzındaki aksamalar, enerji ithalatına bağımlı olan Asya ekonomilerinde daha derin hissediliyor. Bölge genelinde hükümetler yakıt kıtlığına karşı olağanüstü önlemler almaya başladı. Filipinler “ulusal enerji acil durumu” ilan ederken, Güney Kore geniş kapsamlı bir enerji tasarrufu kampanyası başlattı.
Japonya ise akaryakıt sübvansiyonları için ayırdığı fonları takviye ederek fiyat artışlarının tüketici üzerindeki etkisini sınırlamaya çalışıyor. Analistler, bölgedeki fiziksel arz eksikliğinin kötüleşmesi durumunda mali tedbirlerin etkisinin sınırlı kalabileceği ve ekonomik aktivitenin yavaşlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Piyasa uzmanları ve Gavekal Research analistleri, arz sıkıntılarının yayılması durumunda küresel bir resesyon riskinin masada kalmaya devam ettiğini vurguluyor. Gelecek dönemde petrol fiyatlarının yönünü, bölgedeki askeri gerilimin seyri ve stratejik boğazlardaki geçiş güvenliği tayin edecek. Yatırımcılar, enerji arzındaki bu daralmanın küresel enflasyon hedefleri üzerindeki olası tahribatını yakından izlemeye devam ediyor.
Piyasalarda petrol fiyatları üzerindeki baskının kısa vadede dinmesi beklenmiyor. Bölgedeki jeopolitik risklerin minimize edilmesi veya yeni arz kanallarının devreye girmesi, fiyat istikrarı açısından kritik önem taşıyor.
