Orban sonrası Macaristan’da iş dünyası yeniden yapılanıyor

Macaristan’da Viktor Orban’ın 16 yıllık iktidarının Nisan ayında sona ermesinin ardından devlet ihalelerinden beslenen şirketler ve iş insanları köklü bir dönüşüm sürecine girdi.

Yeni Başbakan Peter Magyar’ın hükümeti kayırmacılığa son vermeye çalışırken, Orban’a yakın şirketlerin hisse senetleri genel piyasa yükselişinin tersine sert değer kaybetti ve bazı analistler bu firmaların yeni dönemde hayatta kalamayabileceğini öngörüyor.

Macaristan’da kamu ihalelerinin gölgesinde büyüyen şirketler

Orban döneminde hükümetle kurduğu yakın ilişkiler sayesinde geniş bir portföy oluşturan iş insanları ve şirketler, Magyar liderliğindeki hükümetin baskısıyla daha küçük ölçekli projelere yönelmeye başladı. Reuters, yaklaşık bir düzine eski yetkili, şirket temsilcisi ve analistle görüştü. Bu kişiler, Orban’ın iç çevresindeki milyarderlerin operasyonlarını yeniden yapılandırdığını aktardı.

Macaristan‘ın en büyük inşaat firmalarından Market Epito’nun kurucusu ve CEO’su Sandor Scheer, Reuters’a yaptığı açıklamada “Uyum sağlamalıyız ve sağlayacağız” dedi. Orban müttefiki iş insanı Istvan Garancsi ile bağlantılı olan Market Epito, geçmişte futbol stadyumları gibi prestijli projelerin de yer aldığı kamu sözleşmelerinden cirosunun dörtte birini elde ediyordu. Scheer, büyük ölçekli projeler yerine artık daha yüksek hacimli küçük projelere odaklanacaklarını ve konut ile altyapı inşaatının belirleyici sektörler haline geleceğini vurguladı.

Analistler, en büyük riski üstlenenler arasında kamu altyapı ihalelerinden geçimini sağlayan firmaların geldiğini belirtiyor. Berlin merkezli Avrupa Siyaseti Enstitüsü Müdür Yardımcısı Daniel Hegedus, “İnşaat ve yol yapım firmaları bu ağların içinde yer aldıkları için bir-iki yıl içinde ortadan kalkacaklar; zira sözleşmeler başka şirketlere geçecek” dedi.

2024 yılında OECD’nin yürüttüğü bir araştırma, Macaristan‘da tek teklif sunulan kamu ihale prosedürlerinin oranının yüksek olduğunu ortaya koydu. Seçimlerden kısa süre önce yayımlanan Macaristan merkezli yolsuzlukla mücadele düşünce kuruluşu CRCB’nin araştırması ise kamu ihalelerinde “açık siyasi kayırmacılık kanıtları” bulunduğunu ileri sürdü. Avrupa Birliği, askıya alınmış AB fonlarının serbest bırakılması için gerekli koşulların bir parçası olarak piyasa rekabetini güçlendirecek reformlar talep etti.

Magyar hükümetinin adımları ve hisse senetlerindeki sert düşüş

Yeni Başbakan Magyar, Haziran ayında kapsamlı bir yolsuzlukla mücadele yasasını parlamentoya sundu. Budapeşte, AB’nin şeffaf kamu harcamalarına ilişkin koşullarını karşılama çabası içinde. Temmuz ayının başında Macaristan parlamentosu, Magyar’ın Orban’ın “kuklası” olarak nitelendirdiği Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok’u görevden almak için anayasa değişikliğini kabul etti. Sulyok ise herhangi bir siyasi gündeminin bulunmadığını açıkladı.

Yatırımcıların siyasi kontrol primini fiyatlardan çıkarmasıyla birlikte Orban döneminde öne çıkan birçok şirketin hisseleri sert düştü. Söz konusu şirketler, Magyar iktidarının piyasa dostu bir ortam yaratacağına ilişkin iyimser beklentilerle yükselen Budapeşte borsasının tersine hareket etti.

Magyar, inşaat, savunma ve medya başta olmak üzere Orban döneminde imzalanan sözleşmeleri gözden geçirme taahhüdünde bulundu. Magyar’ın hükümeti, güney Macaristan’daki bir otoyol uzatma projesini askıya aldı ve Macaristan’ın önde gelen yol yapım firması konumuna getirilen Duna Aszfalt’tan seçim öncesinde proje kapsamında aldığı fonları geri ödemesini istedi.

Milyarder sahibi Laszlo Szijj liderliğinde Fidesz hükümeti döneminde hızla büyüyen Duna Aszfalt ise Reuters’ın sorularına verdiği yanıtta geri adım atmadı. Şirket, “1990 öncesinde de Duna Aszfalt… uluslararası oyuncuların hâkim olduğu bir pazarda rekabet ediyordu. Bu ortam bize tanıdık geliyor ve ondan korkmuyoruz” ifadesini kullandı. 4iG ise kayırmacılıktan yararlandığı yönündeki iddiaları e-posta yoluyla reddetti. Macaristan’ın ikinci büyük bankası MBH Bank, faaliyetlerinin Macaristan ve AB kamu ihale mevzuatına tam uygun yürütüldüğünü açıkladı. Opus Global ve Appeninn, Reuters’ın yorum taleplerine yanıt vermedi.

Eurasia Group analisti Orsolya Raczova, daha şeffaf ihalelerin uluslararası şirketlere piyasada daha fazla alan açacağını ve Orban’a yakın bazı firmaları dışarı itebileceğini ifade etti. Raczova, “Ciddi değişiklikler yaşanmasını bekliyorum ve bazı şirketlerin ortadan kalkacağını düşünüyorum” dedi.

Orban döneminde Macaristan’da kamu ihaleleri nasıl işliyordu?

Orban iktidarı boyunca hükümete yakın iş insanları, devlet harcamalarına tercihli erişim, kamu ihaleleri ve avantajlı düzenlemeler aracılığıyla şirket satın aldı ve büyüttü. 2024 OECD araştırması, Macaristan’da tek teklif sunulan kamu ihale prosedürlerinin oranının yüksek olduğunu ortaya koydu; CRCB ise seçim öncesinde yayımladığı raporunda kamu ihalelerinde açık siyasi kayırmacılık kanıtları bulunduğunu ileri sürdü.

Magyar hükümeti Orban döneminin şirketlerine yönelik ne gibi adımlar attı?

Peter Magyar, Haziran 2025’te kapsamlı bir yolsuzlukla mücadele yasa paketi parlamentoya sundu. Magyar’ın hükümeti aynı zamanda inşaat, savunma ve medya alanındaki sözleşmeleri gözden geçirme taahhüdünde bulundu. Güney Macaristan’daki bir otoyol projesini askıya alan hükümet, Duna Aszfalt’tan seçim öncesinde aldığı fonları iade etmesini istedi. Temmuz ayında ise parlamento, Cumhurbaşkanı Sulyok’u görevden almak için anayasa değişikliğini onayladı.

Haber Merkezi

Tüm Yazıları

Borsatek, Türkiye ve dünya piyasalarındaki gelişmeleri yakından izleyen bir finans haber platformudur. Hisse, döviz, altın ve kripto piyasalarına dair analizlerle yatırımcılara rehberlik eder.