AB Komisyonunun aday รผlkeler Tรผrkiye, Sฤฑrbistan, Karadaฤ, Kuzey Makedonya ve adaylฤฑk baลvurusunda bulunan Bosna Hersek ve Kosova’ya iliลkin son deฤerlendirmelerin yer aldฤฑฤฤฑ 2021 Geniลleme Paketi, AB Komisyonu’nun Komลuluk ve Geniลlemeden sorumlu รผyesi Oliver Varhelyi tarafฤฑndan duyuruldu.
Sputnik’in haberine gรถre Tรผrkiye ile ilgili olarak demokrasi, temel haklar, yargฤฑ gibi konularda รถnceki yฤฑllarda aรงฤฑklanan raporlarda yer verilen eleลtiriler bu yฤฑl da tekrarlandฤฑ. Gรถรง politikasฤฑ, ekonomi, iklim gibi baลlฤฑklarda ise Tรผrkiye hakkฤฑnda olumlu ifadelere yer verildi.
Gรถรง ve sฤฑฤฤฑnma politikasฤฑ
Raporda Tรผrkiye’nin gรถรง ve sฤฑฤฤฑnma politikasฤฑ konusunda bir miktar ilerleme kaydettiฤi aktarฤฑlarak, 18 Mart 2016 tarihli AB-Tรผrkiye mutabakatฤฑnฤฑn sonuรง vermeye devam ettiฤi, Tรผrkiye’nin Doฤu Akdeniz gรผzergahฤฑ boyunca gรถรง akฤฑลฤฑnฤฑ etkin biรงimde yรถnetmekte kilit rol oynamayฤฑ sรผrdรผrdรผฤรผ tespiti yapฤฑldฤฑ.
Bu ifadelere karลฤฑn 18 Mart Mutabakatฤฑ’nda AB’nin รผzerine dรผลen yรผkรผmlรผlรผkler hakkฤฑnda deฤerlendirme yapฤฑlmadฤฑ.
“Mรผlteciler ve รผlke iรงinde yerinden edilenler” baลlฤฑฤฤฑnda “Tรผrkiye, geรงici koruma altฤฑndaki yaklaลฤฑk 3.7 milyon Suriyeli ile uluslararasฤฑ koruma statรผsรผne sahip olanlar veya baลvuruda bulunanlar da dahil olmak รผzere 320 binden fazla Suriyeli olmayanlardan oluลan dรผnyanฤฑn en bรผyรผk mรผlteci nรผfusuna ev sahipliฤi yapmak iรงin muazzam รงabalarฤฑnฤฑ sรผrdรผrdรผ.” deฤerlendirilmesi yer aldฤฑ.
Gรผvenlik, savunma ve dฤฑล politika
Raporda, Tรผrkiye’nin sฤฑnฤฑr iรงinde ve dฤฑลฤฑnda gรผvenlik operasyonlarฤฑ yaptฤฑฤฤฑ anฤฑmsatฤฑlarak, “Sฤฑnฤฑr bรถlgelerinde gรผvenlik durumu, AB’nin terรถr eylemlerine karฤฑลan kiลi, grup ve kuruluลlar listesinde yer alan PKK’nฤฑn tekrarlayan terรถr eylemleri nedeniyle belirsizliฤini koruyor. AB, PKK’nฤฑn saldฤฑrฤฑlarฤฑnฤฑ aรงฤฑk bir ลekilde kฤฑnadฤฑ ve kurbanlarฤฑn aileleriyle dayanฤฑลma iรงinde olduฤunu ifade etti.” denildi.
“Tรผrkiye’nin giderek daha iddialฤฑ olan dฤฑล politikasฤฑ, รถzellikle Kafkasya, Suriye ve Irak’taki askeri harekata verdiฤi destek nedeniyle, AB’nin Ortak Gรผvenlik ve Dฤฑล Politikasฤฑ kapsamฤฑndaki AB รถncelikleriyle รงeliลmeye devam etti.” ifadelerine yer verilen raporda AB’nin Tรผrkiye ile ‘istikrarlฤฑ ve mรผreffeh bir Suriye’ hedefini paylaลtฤฑฤฤฑna iลaret edildi.
Tรผrkiye’nin Suriye’nin kuzeyinde “kendi askeri faaliyetini” yรผrรผttรผฤรผ kaydedilen raporda “Aynฤฑ zamanda Tรผrkiye, temel hizmetlerin sunumunu artฤฑrdฤฑ ve kuzey Suriye’deki altyapฤฑ aฤlarฤฑnฤฑ geniลletti.” tespiti yapฤฑldฤฑ.
รok taraflฤฑlฤฑฤฤฑ destekleyen Tรผrkiye’nin Birleลmiล Milletler, NATO ve AB tarafฤฑndan liderlik edilen 9 uluslararasฤฑ barฤฑล ve gรถzlem misyonuna katฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑn altฤฑ รงizildi. Tรผrkiye’nin Afrika’ya yรถnelik รถzel bir รถnem atfetmeye devam ettiฤi, birรงok zorluฤa raฤmen ABD iรงin รถnemli bir ortak olmayฤฑ sรผrdรผrdรผฤรผ, Mฤฑsฤฑr ve Suudi Arabistan ile iliลkilerini geliลtirdiฤi, Libya’daki yeni yรถnetim ile derhal iletiลim kurduฤuna deฤinildi.
Kamu yรถnetimi, yargฤฑ, demokrasi
Raporda Tรผrkiye’nin demokratik kurumlarฤฑnฤฑn iลleyiลinde ciddi eksiklikler olduฤu, raporlama dรถneminde demokratik gerileme ve derin siyasi kutuplaลmanฤฑn devam ettiฤi, sivil toplumun sรผrekli bir baskฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑ savunuldu.
Kamu yรถnetimi reformu alanฤฑnda raporlama dรถneminde herhangi bir ilerleme kaydedilmediฤinin รถne sรผrรผldรผฤรผ raporda, “idarenin hesap verebilirliฤi ve insan kaynaklarฤฑ yรถnetimi konusundaki endiลelerin devam ettiฤi, reform iรงin siyasi iradenin hala eksik olduฤu, yรถnetimin siyasallaลmayฤฑ sรผrdรผrdรผฤรผ” ifadeleri yer aldฤฑ.
Raporda yargฤฑ sistemi “hazฤฑrlฤฑk aลamasฤฑnda” ลeklinde nitelenerek, “Yolsuzlukla mรผcadele konusunda Tรผrkiye, hazฤฑrlฤฑklarฤฑn erken bir aลamasฤฑnda kalmฤฑล ve raporlama dรถneminde ilerleme kaydetmemiลtir.” denildi.
Tรผrkiye’nin organize suรงla mรผcadelede bir dereceye kadar hazฤฑrlฤฑklฤฑ olduฤu ve sฤฑnฤฑrlฤฑ ilerleme kaydettiฤinin aktarฤฑldฤฑฤฤฑ raporda olaฤanรผstรผ hal sฤฑrasฤฑnda getirilen รถnlemlerin รงoฤunun yรผrรผrlรผkte kalmaya devam ettiฤi belirtildi.
Salgฤฑn, Doฤu Akdeniz, iklim
Tรผrkiye’de yeni tip koronavirรผse (Kovid-19) karลฤฑ aลฤฑlama oranฤฑnฤฑn yรผzde 71 civarฤฑnda olduฤuna dikkat รงekilerek, “Tรผrkiye, iรง talebi artฤฑrmak ve salgฤฑnฤฑn ekonomik yansฤฑmalarฤฑnฤฑ yumuลatmak iรงin รถnemli รถnlemler aldฤฑ.” denildi.
Doฤu Akdeniz’de 2020 yฤฑlฤฑnda gerginliฤin arttฤฑฤฤฑ, bu yฤฑl baลฤฑnda ise dรผลtรผฤรผ belirtildiฤi raporda, ลu ifadeler kullanฤฑldฤฑ:
“AB, Doฤu Akdeniz’de istikrarlฤฑ ve gรผvenli bir ortamda Tรผrkiye ile iล birliฤine dayalฤฑ, karลฤฑlฤฑklฤฑ yarar saฤlayan bir iliลkinin geliลtirilmesine yรถnelik stratejik bir รงฤฑkarฤฑ olduฤunu bir kez daha teyit etti. AB, AB Konseyi tarafฤฑndan belirlenen koลullara tabi olarak, bir dizi ortak รงฤฑkar alanฤฑnda Tรผrkiye ile aลamalฤฑ, orantฤฑlฤฑ ve tersine รงevrilebilir bir ลekilde iliลki kurmaya hazฤฑr olduฤunu ifade ederek AB-Tรผrkiye iliลkilerinde daha olumlu bir dinamik oluลturmayฤฑ รถnerdi. Bu baฤlamda iklim, gรถรง ve gรผvenlik konularฤฑnda รผst dรผzey diyaloglar gerรงekleลtirildi ve bunu yakฤฑnda saฤlฤฑk konulu diyalog izleyecek.”
Tรผrkiyeโnin รงevre ve iklim deฤiลikliฤi alanฤฑnda bir miktar hazฤฑrlฤฑklฤฑ olduฤu belirtilen raporda, Paris ฤฐklim Anlaลmasฤฑโnฤฑn onaylanmasฤฑ, atฤฑk yรถnetim kapasitesi, atฤฑk su arฤฑtฤฑmฤฑ ve mevzuat uyumu gibi alanlarda ilerleme gรถsterdiฤi ifade edildi.
Ekonomik durum
Raporda, “Tรผrkiye ekonomisi oldukรงa ileri dรผzeydedir ancak raporlama dรถneminde herhangi bir ilerleme kaydedilmemiลtir. Ekonominin iลleyiลi ile ilgili ciddi endiลeler devam etmektedir.” ifadesi kullanฤฑldฤฑ.
Tรผrkiye’de yetkililerin iรง talebi artฤฑrmak ve Kovid-19’un ekonomik etkilerini hafifletmek iรงin “bรผyรผk ve geniล kapsamlฤฑ bir dizi รถnlem” aldฤฑฤฤฑna iลaret edilen raporda, sรถz konusu รถnlemler sonucunda Tรผrkiye’nin, ekonomik krizden hฤฑzlฤฑ bir ลekilde รงฤฑktฤฑฤฤฑ ve 2020’nin รผรงรผncรผ รงeyreฤinde kriz รถncesi seviyelere ulaลtฤฑฤฤฑ kaydedildi.
Raporda, Tรผrkiye’de makroekonomik politikanฤฑn kredilere รงok fazla baฤlฤฑ olduฤu, doฤrudan mali desteklerin sฤฑnฤฑrlฤฑ seviyede uygulandฤฑฤฤฑ belirtildi. Geรงen yฤฑlki parasal geniลlemenin Tรผk lirasฤฑnฤฑ zayฤฑflattฤฑฤฤฑ รถne sรผrรผlen raporda, bunun enflasyonu ve dolarizasyonu yรผkselttiฤi, portfรถy รงฤฑkฤฑลฤฑna neden olduฤu iddia edildi.
Raporda, para politikasฤฑnฤฑn 2020 yฤฑlฤฑ sonbaharฤฑnda sฤฑkฤฑlaลtฤฑฤฤฑ ancak yeni Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ’nฤฑn 4 ay sonra gรถrevden alฤฑnmasฤฑnฤฑn finansal piyasalarฤฑ istikrarsฤฑzlaลtฤฑrdฤฑฤฤฑ savunuldu. Kayฤฑt dฤฑลฤฑ ekonominin kriz sฤฑrasฤฑnda gerilediฤine iลaret edilen raporda, halen ekonominin bรผyรผk bir bรถlรผmรผnรผn kayฤฑt dฤฑลฤฑ olduฤu ifade edildi.
Raporda, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn iyi bir sermaye yapฤฑsฤฑna sahip olmaya devam ettiฤi vurgulandฤฑ. Salgฤฑnฤฑn iลgรผcรผ piyasasฤฑnฤฑ olumsuz etkilediฤi anฤฑmsatฤฑlan raporda, istihdam seviyesinin Kovid-19 nedeniyle gerilediฤi ifade edildi.
Raporda, Tรผrkiye’nin AB iรงindeki rekabet baskฤฑsฤฑ ve piyasa gรผรงleri ile baลa รงฤฑkma kapasitesine ulaลma konusunda iyi derecede bir hazฤฑrlฤฑk dรผzeyine sahip olduฤu belirtildi. Eฤitime eriลimin geliลtirilmesinde ilerleme kaydedildiฤi ifade edilen raporda, ARGE’ye yatฤฑrฤฑmฤฑn artฤฑล gรถsterdiฤine iลaret edildi.
Enerji
Raporda, Tรผrkiye’nin enerji kaynaklarฤฑnฤฑn รงeลitlendirilmesi ve yenilenebilir enerji sektรถrรผnรผn geliลtirilmesi konusunda ilerleme kaydettiฤine dikkat รงekildi.
AB’nin Tรผrkiye’nin dฤฑล ticaretinde payฤฑnฤฑn bir miktar arttฤฑฤฤฑ ifade edilen raporda, Tรผrkiye’nin kara para aklama ve terรถrรผn finansmanฤฑ ile mรผcadeleyi dรผzenleyen yasal รงerรงevesini iyileลtirdiฤi vurgulandฤฑ.
Raporda, Tรผrkiye’nin tรผketici ve saฤlฤฑฤฤฑn korunmasฤฑna iliลkin mevzuat uyumu aรงฤฑsฤฑndan iyi bir hazฤฑrlฤฑk dรผzeyine ulaลtฤฑฤฤฑ ifade edildi.
Tรผrkiye’nin AB-Tรผrkiye Gรผmrรผk Birliฤi kapsamฤฑndaki yรผkรผmlรผlรผklerinden sapmalarฤฑ olduฤu iddia edilen raporda, Tรผrkiye’nin jeopolitik risklere ve kรผresel finansman koลullarฤฑndaki deฤiลikliklere maruz kaldฤฑฤฤฑ belirtildi.
