Fransa Cumhurbaลkanฤฑ Emanuelle Macronโun, Tรผrkiyeโnin Avrupa Birliฤi sรผrecinde โtam รผyelik dฤฑลฤฑnda bir ortaklฤฑk arayฤฑลฤฑ iรงin zaman geldiฤiniโ belirtmesinin ardฤฑndan, gรถzler ABโde yรผrรผtรผlen alternatif model arayฤฑลฤฑna รงevrildi.
AB kurumlarฤฑnda ve dรผลรผnce kuruluลlarฤฑnda farklฤฑ modeller รผzerinde yapฤฑlan gayriresmรฎ รงalฤฑลmalarda, โฤฐsviรงre modeliโ, โGรผmrรผk Birliฤi yerine Serbest Ticaret Anlaลmasฤฑโ modelleri รถne รงฤฑkan alternatifler arasฤฑnda bulunuyor.
Almanya Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Sigmar Gabrielโin ฤฐngiltereโnin ABโden ayrฤฑlma sรผreci Brexitโe atฤฑfla, ฤฐngiltere ile geliลtirilecek iลbirliฤinin Tรผrkiye iรงin de รถrnek olabileceฤi yรถnรผndeki aรงฤฑklamalarฤฑ ise ABโli diplomatlar tarafฤฑndan gerรงekรงi bulunmuyor.
ฤฐmtiyazlฤฑ ortaklฤฑk konuลulmuyor
AB Bakanฤฑ รmer รelik alternatif model tartฤฑลmalarฤฑ konusunda hafta sonunda yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, โikinci sฤฑnฤฑf bir statรผ kabul etmeyeceklerininโ altฤฑnฤฑ รงizerken, โahlaksฤฑz teklifโ olarak nitelendirdiฤi โimtiyazlฤฑ ortaklฤฑkโ gibi bir รถneriyi de reddedeceklerini vurgulamฤฑลtฤฑ.
Ancak geรงmiลte Alman Hristiyan Demokratlar tarafฤฑndan gรผndeme getirilen, โimtiyazlฤฑ ortaklฤฑkโ konsepti, Avrupaโda hรขlen devam eden alternatif model tartฤฑลmalarฤฑnda zaten kullanฤฑlmฤฑyor.
Tartฤฑลmalarda asฤฑl can alฤฑcฤฑ noktayฤฑ, AB ile Tรผrkiye arasฤฑndaki Gรผmrรผk Birliฤiโnin geleceฤi oluลturuyor. Tรผrkiye, AB ile Gรผmrรผk Birliฤiโnin modernizasyonunu ve gรผรงlendirilmesini isterken, AB bu konuda frene baลmฤฑล durumda. Bunda Almanya ile yaลanan siyasi gerginliklerin yanฤฑ sฤฑra, AB รผyeleri Yunanistan ve Kฤฑbrฤฑsโฤฑn itirazlarฤฑ da bรผyรผk rol oynuyor.
Gรผmrรผk Birliฤi yerine STA รถnerisi
Almanyaโnฤฑn รถnde gelen dรผลรผnce kuruluลlarฤฑndan Ekonomi Araลtฤฑrma Enstitรผsรผ (ifo) de daha รถnce AB ile Tรผrkiye arasฤฑnda Gรผmrรผk Birliฤiโnin modernizasyonuna destek aรงฤฑklarken, son geliลmelerin ardฤฑndan bu konudaki yaklaลฤฑmฤฑnฤฑ revize etti.
ifo Dฤฑล Ekonomik ฤฐliลkiler Bรถlรผmรผ Baลkanฤฑ Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Erdal Yalรงฤฑn, DW Tรผrkรงeโnin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlarken, bunun nedenini ลรถyle aรงฤฑkladฤฑ:
โGรผmrรผk Birliฤiโnin derinleลtirilmesi รถnerimizin dayanaฤฤฑ, bunun Tรผrkiyeโnin AB รผyesi olacaฤฤฑ varsayฤฑmฤฑna dayanmasฤฑydฤฑ. Oysa iรงinde bulunduฤumuz konjonktรผrde, hem ABโde hem Tรผrkiyeโde yaลanan bรผyรผk deฤiลimler ฤฑลฤฑฤฤฑnda, รถngรถrรผlebilir bir gelecekte Tรผrkiyeโnin รผye olmasฤฑ mรผmkรผn gรถrรผnmรผyor.โ
Yalรงฤฑn, Gรผmrรผk Birliฤiโnde tรผm dฤฑล ticaret politikalarฤฑnฤฑn AB denetiminde olduฤunu ancak Tรผrkiyeโnin AB รผyesi olmamasฤฑ nedeniyle karar verme sรผrecinde masada olmadฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlattฤฑ. Yalรงฤฑn, AB’nin ABD ve Japonya ile sรผrdรผrdรผฤรผ serbest ticaret anlaลmalarฤฑ nedeniyle Tรผrkiyeโnin cazibesini kaybedebileceฤini, asimetri sorunun รงรถzรผmlenemediฤini ve Tรผrkiye ekonomisinin zarar gรถrme riskiyle karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถzlerine ekledi.
Yalรงฤฑn, Almanya ile Fransaโnฤฑn destekleyeceฤini sรถylediฤi alternatif modeli ลรถyle anlattฤฑ:
โBu biraz aฤฤฑr gelebilir ama bize gรถre รงรถzรผm; Tรผrkiye ile AB arasฤฑndaki Gรผmrรผk Birliฤiโnin, gรผรงlรผ ve kapsamlฤฑ bir serbest ticaret anlaลmasฤฑna dรถnรผลtรผrรผlmesidir. Bu ek maliyetlere yol aรงacak ama bunu ek anlaลmalar yoluyla azaltmamฤฑz mรผmkรผn. Bu yolla Tรผrkiye ekonomik ลartlarฤฑnฤฑ istikrara kavuลturabilir, bununla birlikte kendi tercihleri doฤrultusunda bir dฤฑล politika izleyebilir.โ
Tรผrkiye iรงin ฤฐsviรงre modeli
Bu modelde, ฤฐsviรงre modelinde olduฤu gibi Tรผrkiye ile iliลkilerin AB ile ikili dรผzeyde, ayrฤฑ ayrฤฑ baลlฤฑklarda ele alฤฑnabileceฤini sรถyleyen Yalรงฤฑn, โMesela ticarette serbest ticaret anlaลmasฤฑ, vize iรงin vize anlaลmasฤฑ, gรถรง konusunda gรถรง anlaลmasฤฑ yapฤฑlฤฑr. ฤฐliลkiler her baลlฤฑkta dรผzenlenirse, ABโde onay sรผreรงleri daha kolay iลler. ฤฐsviรงre modeli, Tรผrkiyeโnin hem iรง hem dฤฑล politika tercihleri baฤlamฤฑnda gerรงekleลtirilebilir, gerรงekรงi bir model olarak ortadaโ yorumunda bulundu.
“Macronโun kastettiฤi model bu mu sizce?โ sorusuna Yalรงฤฑn, โBence evet. Tรผrkiye bu modelde AB karar alma sรผreรงlerinde yer almayacak. Ama Tรผrkiye her baลlฤฑkta AB ile kendisi ikili dรผzeyde mรผzakere edebilecekโ yanฤฑtฤฑnฤฑ verdi.
ABโnin de deฤiลimden geรงmekte olduฤunu, รงok vitesli bir nitelik kazanmaya baลladฤฑฤฤฑna dikkat รงeken Yalรงฤฑn ลu deฤerlendirmeyi yaptฤฑ:
โMerkezde gรผรงlรผ bir ลekilde entegre olmuล รผlkeler yer alacak. Ayrฤฑca Macaristan ve Polonya gibi siyasi karar alma sรผreรงlerinde yer alan, ama tรผm reformlarฤฑ kabul etmeyenler olacak. Bundan baลka siyasi karar alma sรผreรงlerinde yer almayan, ancak ikili anlaลmalarla entegre edilmiล ฤฐsviรงre, ฤฐngiltere, Ukrayna gibi รผlkelerin yer aldฤฑฤฤฑ yeni bir katman daha oluลacak.โ
TรSฤฐAD, รผyelik perspektifinde kararlฤฑ
AB’de alternatif modeller konusunda tartฤฑลmalar hฤฑz kazanฤฑrken, Tรผrkiyeโnin AB sรผrecinde en aktif aktรถrlerden olan Tรผrk Sanayicileri ve ฤฐล ฤฐnsanlarฤฑ Derneฤi (TรSฤฐAD), Tรผrkiye iรงin tam รผyelik hedefinin korunmasฤฑ gerektiฤi gรถrรผลรผnde.
Brรผkselโdeki TรSฤฐAD Avrupa Birliฤi Temsilcisi Dilek Aydฤฑn, tam รผyelik dฤฑลฤฑnda tartฤฑลฤฑlan seรงeneklerin ABโnin siyasi koลulluluฤunu (รผyeliฤin kriterlere baฤlanmasฤฑ durumu) ortadan kaldฤฑrdฤฑฤฤฑna dikkat รงekerek, โMรผktesebat uyumu รถngรถrmeyen bir model bu iliลkinin ana dinamikleri ve hedefleriyle uyumlu olamaz. Tam รผyelik dฤฑลฤฑnda, ABโnin karar alma mekanizmalarฤฑnda yer alฤฑnmayan bir model, Tรผrkiyeโnin milli menfaatleri aรงฤฑsฤฑndan uygun bir รงรถzรผm deฤildirโ dedi.
Aydฤฑn, Tรผrkiyeโnin demokrasi, hukukun รผstรผnlรผฤรผ, รถncelikli ekonomik reformlar, eฤitim alanlarฤฑnda ilerleme saฤlamasฤฑ durumunda, ABโde yerini alacaฤฤฑna inandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylerken, bu denklemin kรผresel etki alanฤฑnฤฑ geniลleten bir AB iรงin de รถnemli olduฤunu vurguladฤฑ.
Aydฤฑn, โAB ile mรผzakereler fiilen ilerlemese de; daha olumlu siyasal koลullar oluลana kadar Gรผmrรผk Birliฤi, gรผvenlik ve enerji gibi somut alanlarda entegrasyon devam etmelidir. TรSฤฐADโฤฑn รผye olduฤu Avrupa รzel Sektรถr Konfederasyonu BusinessEurope da Tรผrkiyeโnin AB sรผreci รงerรงevesinde Gรผmrรผk Birliฤiโnin gรผncellenmesine destek veriyorโ diye konuลtu.
‘Yeni model zaman alacak’
Tรผrkiyeโnin AB sรผrecine iliลkin geliลmeleri yakฤฑndan takip eden uzman Bernd Hรผttemann ise ABโnin gelecek gรผnlerde hฤฑzlฤฑ bir ลekilde Tรผrkiye ile iliลkilerde dรผmeni kฤฑrฤฑp rotayฤฑ deฤiลtirmesinin beklenmemesi gerektiฤini savundu.
Almanya Avrupa Hareketi’nin Genel Sekreterliฤini yรผrรผten Hรผttemann, ABโde Tรผrkiyeโnin tam รผyeliฤine inancฤฑn kalmadฤฑฤฤฑnฤฑ, fiilen durmuล mรผzakere sรผrecine paralel olarak alternatif model tartฤฑลmalarฤฑnฤฑn bir sรผre daha devam etmesini beklediฤini sรถyledi.
