Bir Demokrat ve bir Cumhuriyetรงi senatรถr tarafฤฑndan hazฤฑrlanan yasa tasarฤฑsฤฑ Senato’daki oylamaya katฤฑlanlarฤฑn tamamฤฑnฤฑn oylarฤฑyla geรงti. Tasarฤฑ, 11 Eylรผl saldฤฑrฤฑlarฤฑnda รถlen kiลilerin ailelerinin saldฤฑrฤฑlarda Suudi yรถneticilerin rolรผ olabileceฤi gerekรงesiyle ABD mahkemelerinde dava aรงabilmesine imkan tanฤฑyor. ABD’de 1976 yฤฑlฤฑnda รงฤฑkarฤฑlan bir yasa, baลka รผlkeler hakkฤฑnda Amerikan mahkemelerinde dava aรงฤฑlmasฤฑnฤฑ engelliyor. Senato’dan bugรผn geรงen tasarฤฑ, 1976 yฤฑlฤฑna ait yasanฤฑn konuyla ilgili bรถlรผmรผnde istisnalar yapฤฑlmasฤฑna imkan veriyor.
Tasarฤฑ gรผndeme geldiฤinde Suudi Arabistan yรถnetimi tepki gรถstermiล, Kongre รผyelerini ABD’de bulunan 750 milyar dolar deฤerindeki varlฤฑklarฤฑnฤฑ satmakla tehdit etmiลti.
Barack Obama yรถnetimi de Kongre รผyelerinden tasarฤฑyฤฑ geรงirmemesini istemiล, ABD aleyhinde benzer yargฤฑ sรผreรงlerinin baลka รผlkelerde baลlayabileceฤi gerekรงesiyle Amerikan vatandaลlarฤฑnฤฑn tehlikeye girebileceฤini belirtmiลti.
Beyaz Saray Sรถzcรผsรผ Josh Earnest, bugรผn tasarฤฑnฤฑn geรงmesinden hemen sonra yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, bu adฤฑmฤฑn “istenmeyen sonuรงlar doฤurabileceฤini”, Obama’nฤฑn tasarฤฑyฤฑ veto edeceฤini sรถyledi.
Earnest, “Bu yasa tasarฤฑsฤฑ, egemenlik dokunulmazlฤฑฤฤฑyla ilgili uzun zamandฤฑr bulunan uluslararasฤฑ hukuku deฤiลtirecektir. Baลkan Obama’nฤฑn tasarฤฑnฤฑn ABD’yi dรผnyanฤฑn diฤer mahkemelerinde zarar gรถrecek duruma dรผลรผreceฤi konusundaki endiลeleri devam ediyor.” dedi.
Tasarฤฑnฤฑn yasalaลmasฤฑ iรงin ABD Kongresi’nin diฤer kanadฤฑ Temsilciler Meclisi’nden de geรงmesi ve Obama tarafฤฑndan imzalanmasฤฑ gerekiyor. Ancak Obama, tasarฤฑya karลฤฑ รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ ve veto edeceฤini aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
ABD Hazinesi resti gรถrdรผ
Suudi Arabistan yรถnetiminin bu yasanฤฑn geรงmesi durumunda ABD’de 750 milyar dolarlฤฑk varlฤฑklarฤฑnฤฑ satacaฤฤฑ resti, Hรผrriyet yazarฤฑ Uฤur Gรผrses’e gรถre ABD’nin Suudi Arabistan’ฤฑn elinde 116.8 milyar dolarlฤฑk ABD tahvili tuttuฤunu aรงฤฑklamasฤฑ ile boลa รงฤฑktฤฑ. ฤฐลte Uฤur Gรผrses’in o yazฤฑsฤฑ:
รnceki gรผn ABD Hazinesi, 1974’den beri perdelediฤi bir bilgiyi aรงฤฑkladฤฑ.
IMF verilerine gรถre mart sonunda 587 milyar dolar dรถviz rezervi bulunan Suudi Arabistanโฤฑn ABD tahvilinde tuttuฤu miktar rezervlerinin yรผzde 20โsine karลฤฑlฤฑk geliyor.
Peki, bu aรงฤฑklamanฤฑn รถnemi ne?
Dรผลรผk petrol fiyatlarฤฑ nedeniyle 2015โde milli gelirinin yรผzde 15โine denk gelen yaklaลฤฑk 100 milyar dolarlฤฑk mรผthiล bir bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ veren Suudi Arabistanโฤฑn baลฤฑ ekonomik olarak dertte. 2014 Aฤustos ayฤฑnda 746 milyar dolar olan dรถviz rezervi, bir buรงuk yฤฑlda 587 milyar dolara gerilemiล durumda. Petrol gelirleri dรผลen, devasa bir bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ vererek hฤฑzla rezerv eriten รผlkenin, ลimdi politik alanda da ABD ile baลฤฑ dertte.
ABD Kongresiโnin 11 Eylรผl 2001 saldฤฑrฤฑlarฤฑ ile ilgili soruลturmasฤฑnฤฑn 28 sayfalฤฑk sonuรง bรถlรผmรผnde ABDโde yaลayan Suudi yetkililerinin parmaฤฤฑ olduฤu yรถnรผnde kamuoyuna sฤฑzan bilgiler, saldฤฑrฤฑlarda yakฤฑnlarฤฑnฤฑ kaybedenleri harekete geรงiriyor. Aileler Suudi kraliyet ailesi mensuplarฤฑnฤฑ, yetkilileri ve bankalarฤฑ yargฤฑ รถnรผne taลฤฑmak istiyorlar. Ancak engel, 1976โdaki yasayla saฤlanan diplomatik dokunulmazlฤฑklar. Bu yรผzden, Senatoโya getirilen tasarฤฑ ile bu dokunulmazlฤฑk kaldฤฑrฤฑlmak isteniyor; terรถrizm baฤlantฤฑlฤฑ suรงlar istisna edilsin diye.
ABD yรถnetimi buna engel olmak istese de, Suudiler iรงin kayda deฤer bir risk.
Bu yรผzden, nisan ayฤฑnda ortaya รงฤฑktฤฑ ki Suudiler ABD yรถnetimini sฤฑkฤฑลtฤฑrฤฑyor; โeฤer bu yasa geรงerse ABD varlฤฑklarฤฑna yatฤฑrฤฑlmฤฑล 750 milyar dolarlฤฑk varlฤฑklarฤฑmฤฑzฤฑ satarฤฑzโ.
ABD รRTรYร KALDIRIYOR
Suudi Arabistanโฤฑn bu varlฤฑklarฤฑnฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑnฤฑn ABD Hazine tahvilleri olduฤu dรผลรผnรผlรผyordu. Ama miktarฤฑ bilinmiyordu. รรผnkรผ ABD, 40 yฤฑldฤฑr bu bilgileri saklฤฑyordu.
Bloomberg Haberโin ABDโdeki bilgi edinme yasalarฤฑna dayanarak talep etmesi รผzerine, ABD Hazinesi Suudi Arabistanโฤฑn 116.8 milyar dolarlฤฑk ABD hรผkรผmet tahvilini ortaya serdi. Bloomberg, daha รถnce, โpetrol ihracatรงฤฑsฤฑ รผlkelerโ grubu altฤฑnda topluca yayฤฑmlanan bu bilgilerin saklanmasฤฑnฤฑn nedenini, 70โli yฤฑllardaki petrol krizleri sฤฑrasฤฑnda Suudi hรผkรผmetini kollama amaรงlฤฑ olduฤunu yazฤฑyor.
ABD Suudilerin restini gรถrmรผล oldu.
รte yandan bu bilginin aรงฤฑฤa รงฤฑkmasฤฑ, katฤฑ ลeriat hรผkรผmleri uygulayan bir รผlkenin faizli varlฤฑklara parasฤฑnฤฑ yatฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ da ayrฤฑca tescilledi.
Ortaya รงฤฑkan verilere gรถre; Suudi Arabistanโฤฑn ABD tahvili varlฤฑklarฤฑnฤฑ 90โlฤฑ yฤฑllarda 20 milyar dolar civarฤฑnda tuttuฤu, 2004 sonrasฤฑnda petrol fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑyla 2008โde 70 milyar dolara รงฤฑktฤฑฤฤฑ, 2013 sonrasฤฑnda da 100 milyar dolarฤฑ geรงtiฤi gรถzleniyor.
Aรงฤฑklanan sayฤฑlardaki cari stok miktarฤฑnฤฑn Suudi Arabistanโฤฑn ABDโyi sฤฑkฤฑลtฤฑracak kadar yรผksek olmadฤฑฤฤฑ dillendiriliyor. Oysa ki ลirketler, bankalar ya da รผlkeler farklฤฑ merkezlerde de bu tahvilleri tutabiliyorlar. Belรงika, ฤฐsviรงre, Lรผksemburg gibi merkezlerde de saklama hizmeti alabiliyorlar. Bu da ABD Hazinesiโndeki kayฤฑtlara, o รผlkelere aitmiล gibi yansฤฑyabiliyor. ฤฐranโa ambargo ve mali kฤฑsฤฑtlamalar รถrneฤi gรถsterdi ki; politik olarak baลฤฑ belaya giren รผlkenin parasฤฑ da bloke oluyor, nefes aldฤฑrฤฑlmฤฑyor. Bu yรผzden paranฤฑn kime ait olduฤu belli olmayacak biรงimde, farklฤฑ bir รผlkede tutmak gรผnรผ geldiฤinde iลe yarayabiliyor.
REZERV BAลKA YERDEN ERฤฐMฤฐล
Suudilerin rezervlerinin azaldฤฑฤฤฑ 2014-2016 arasฤฑnda, ABDโdeki tahvil varlฤฑklarฤฑnฤฑ 92 milyar dolardan 124 milyar dolara kadar yรผkseltmesi, tek hesabฤฑn ABDโde olmadฤฑฤฤฑ fikrine de destek veriyor.
Belรงikaโnฤฑn 153, ฤฐsviรงreโnin 230, Lรผksemburgโun ise 220 milyar dolar tahvil tutmasฤฑ, bu รผlkelerin โmisafir ettiฤiโ paralarฤฑn da iลareti. Hatta bugรผnlerde gรผndemde olan paravan ลirket cennetlerinden Cayman Adalarฤฑโnฤฑn, 265 milyar dolarlฤฑk tahvil varlฤฑฤฤฑ ile รผรงรผncรผ sฤฑrada olmasฤฑ da kayda deฤer.
Suudilerin ABDโye hasar vermek iรงin satฤฑล yapmasฤฑ en baลta kendilerini vurur; satacaฤฤฑ varlฤฑฤฤฑn deฤerini yani rezerv deฤerlerini dรผลรผrรผr. ABDโnin aba altฤฑndan ortaya sรผrdรผฤรผ bilgi bunu anlatฤฑyor; hem yรผksek deฤil, olsa bile zararฤฑ kendine olur demek bu.
ABDโde, yerleลik olmayanlara ait 6.3 trilyon dolarlฤฑk bir hรผkรผmet tahvili hesabฤฑ var. Bunun 4.1 trilyon dolarlฤฑk bรถlรผmรผ, resmi dรถviz rezervi olarak tutan รงeลitli รผlke merkez bankalarฤฑ ya da hazinelerine ait. ฤฐlk sฤฑradaki รin, 1.2 trilyon dolarlฤฑk tahvil tutuyor. Tรผrkiye ise 52.9 milyar dolarlฤฑk tahville 24. sฤฑrada.
Tรผrkiyeโnin 2015 Mart ayฤฑndaki 76.2 milyar dolarlฤฑk varlฤฑฤฤฑnฤฑ, 2016 Mart ayฤฑna gelindiฤinde 23 milyar dolar azaltmasฤฑ dikkat รงekiyor. Zira aynฤฑ dรถnemde dรถviz rezervleri sadece 8 milyar dolar azaldฤฑ.
