Demokratlar ve Cumhuriyetรงiler ABD‘nin daha fazla borรงlanmasฤฑna izin vermeyi kabul etmezlerse – ya da onlarฤฑn diliyle borรง tavanฤฑnฤฑ yรผkseltirlerse – dรผnyanฤฑn en bรผyรผk ekonomisi 31.4 trilyon $ borcunu รถdeyemeyecek.
Kulaฤa uฤursuz gelen “X tarihi” olan 1 Haziran’a kadar bir anlaลmaya varmalarฤฑ gerekiyor.
Ancak bunu yapmazlarsa bu durumun diฤer รผlkeler iรงin ne anlama geleceฤi merak konusu.
Ekonomi yavaลlayacak
รncelikle ลunu belirtmek gerekir: BBC’nin gรถrรผลtรผฤรผ tรผm uzmanlar ABD’nin borรงlarฤฑnฤฑ รถdeyemeyeceฤini dรผลรผnรผyor.
Ancak yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ Panmure Gordon’un baล ekonomisti Simon French, 2008 yฤฑlฤฑnda dรผnya bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn neredeyse รงรถkรผลรผne atฤฑfta bulunarak, “eฤer bu gerรงekleลirse, kรผresel mali kriz bir รงay partisi gibi gรถrรผnรผr” diyor.
ABD borรง tavanฤฑnฤฑ yรผkseltmezse, daha fazla borรง alamayacak ve kamu yardฤฑmlarฤฑ ve diฤer yรผkรผmlรผlรผklerini รถdemek iรงin fonlarฤฑ hฤฑzla tรผkenecek.
AJ Bell’de yatฤฑrฤฑm direktรถrรผ olan Russ Mould, “ฤฐnsanlara sosyal yardฤฑm ve destek รถdemeleri durdurulacak, bu da onlarฤฑn harcama ve faturalarฤฑnฤฑ รถdeme kabiliyetlerini etkileyecek” ลeklinde konuลurken sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ: “Dolayฤฑsฤฑyla ekonomiye de darbe vuracaktฤฑr.”
Beyaz Saray Ekonomik Danฤฑลmanlar Konseyi, hรผkรผmetin borรง tavanฤฑ konusunda uzun sรผre bir anlaลmaya varamamasฤฑ halinde ekonominin %6,1’e kadar kรผรงรผlebileceฤini tahmin ediyor.
Cambridge รniversitesi Queens’ College’ฤฑn baลkanฤฑ ekonomist Mohamed El-Erian, temerrรผde dรผลmenin “muhtemelen ABD’yi resesyona sรผrรผkleyeceฤini” sรถylรผyor.
Bunun, รงoฤu ABD’yi รถnemli bir ticaret ortaฤฤฑ olarak gรถren dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑ iรงin bรผyรผk zincirleme etkileri olacak.
El-Erian ayrฤฑca “ABD kรผresel olarak en bรผyรผk ticaret ortaklarฤฑndan biri. Dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑndan daha az รผrรผn alฤฑyor olacak” ลeklinde konuลtu.
Konut kredisi oranlarฤฑ yรผkselebilir
French, ABD’nin temerrรผde dรผลmesinin ticarete zarar vermesinin yanฤฑ sฤฑra, diฤer รผlkelerdeki ipoteklerin daha pahalฤฑ hale gelmesine ve iลsizliฤin artmasฤฑna neden olabileceฤini sรถylรผyor.
Peki ABD’deki sorunlar neden diฤer รผlkelerde konut kredilerini daha pahalฤฑ hale getirsin?
Bir hรผkรผmet borรง para almak istediฤinde, bir tahvil veya borรง senedi รงฤฑkarฤฑr. ABD’de buna Hazine tahvili denir. Bir yatฤฑrฤฑmcฤฑ Hazine tahvili satฤฑn alฤฑrsa hรผkรผmetten faiz alฤฑr.
ABD hรผkรผmeti borcunu geri รถdemez hatta faizini bile รถdemezse, “yatฤฑrฤฑmcฤฑlar buna bakacak ve ‘ABD temerrรผde dรผลebiliyorsa, ฤฐngiltere’nin temerrรผde dรผลmesini engelleyen nedir?” diyebilir.
Bu durumda yatฤฑrฤฑmcฤฑlar devlet borรงlarฤฑnฤฑ satฤฑn almak iรงin daha yรผksek bir faiz oranฤฑ talep edebilirler.
French, konuyla ilgili sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ: “Borรง faiz oranlarฤฑ – ister mortgage borcunuz ister kamu borcunuz olsun – ne kadar risk algฤฑlandฤฑฤฤฑna gรถre belirlenir ve aรงฤฑkรงa [ABD’nin temerrรผde dรผลmesi] bรผyรผk bir risk olayฤฑ olacaktฤฑr ve bu nedenle tรผm borรงlar bir gecede daha pahalฤฑ hale gelecektir”
Aslฤฑnda genel olarak borรงlanma – hรผkรผmetler, iลletmeler ve insanlar iรงin – muhtemelen daha maliyetli hale gelecek.
Capital Economics’in ABD baล ekonomist yardฤฑmcฤฑsฤฑ Andrew Hunter ลรถyle diyor: “ABD devlet borรงlarฤฑ birรงok aรงฤฑdan kรผresel finans sisteminin temel taลฤฑ olarak gรถrรผlรผyor. Genellikle en gรผvenli varlฤฑk olarak gรถrรผlรผyor ve esasen dรผnyadaki diฤer tรผm finansal varlฤฑklar ABD devlet borcuna gรถre fiyatlandฤฑrฤฑlฤฑyor.”
Hunter’a gรถre iyi haber, ABD’nin temerrรผde dรผลmesi halinde savunmasฤฑz kalacak tek bir รผlke olmamasฤฑ.
Kรถtรผ haber mi? Hunter ลu sรถzleri kaydediyor: “Bu durum kรผresel ekonomi iรงin potansiyel bir felaket olacaktฤฑr.”
Fiyatlar yรผkselebilir
ABD dolarฤฑ dรผnyanฤฑn rezerv para birimidir. Bunun anlamฤฑ, benzin yapฤฑmฤฑnda kullanฤฑlan petrol ve ekmek yapmak iรงin un haline getirilen buฤday gibi รถnemli mallarฤฑn uzun bir listesinin dolar cinsinden fiyatlandฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑ.
ABD hรผkรผmetinin temerrรผde dรผลmesi halinde, dolarฤฑn deฤerinin keskin bir ลekilde dรผลmesi bekleniyor.
French, bunun ABD dฤฑลฤฑndaki insanlar iรงin iyi bir haber gibi gรถrรผndรผฤรผnรผ ancak emtia yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn “mallarฤฑ nasฤฑl fiyatlandฤฑracaklarฤฑnฤฑ bilmedikleri” anlamฤฑna geleceฤini sรถylรผyor.
French, konuyla ilgili “ABD’nin temerrรผde dรผลmesiyle birlikte yatฤฑrฤฑmcฤฑlar aniden paniฤe kapฤฑlฤฑr ve ‘Sฤฑrada Japonya mฤฑ var? Sฤฑrada ฤฐngiltere mi var? Sฤฑrada Almanya mฤฑ var? Baลka ne temerrรผde dรผลecek’ diye merak ederler” dedi ve ekledi:
“Birdenbire her ลeyi yeniden fiyatlandฤฑrmak zorunda kalฤฑyoruz ve ekonomik aรงฤฑdan bu bir risk primi. Fiyatlara bir risk primi ekleniyor ve bu nedenle ekmek daha pahalฤฑ hale geliyor.”
Eฤer gฤฑda ve yakฤฑt daha pahalฤฑ hale gelirse, bu milyonlarca insanฤฑn yaลam maliyetini yรผkseltebilir.
Emekli maaลlarฤฑ zarar gรถrebilir
Mould’a gรถre ABD, kรผresel hisse senedi piyasalarฤฑnฤฑn deฤerinin %60’ฤฑnฤฑ oluลturuyor. Mould konu hakkฤฑnda “Dolayฤฑsฤฑyla, insanlar bilseler de bilmeseler de emekli maaลlarฤฑnda Amerikan hisselerine maruz kalma ihtimalleri var” dedi.
Ve hisse senedi piyasalarฤฑnฤฑn ABD’nin temerrรผde dรผลmesine kรถtรผ tepki vermesi muhtemel.
Ancak her ลey o kadar da kรถtรผ deฤil.
2011 yฤฑlฤฑnda Demokratlar ve Cumhuriyetรงiler borรง tavanฤฑ konusunda olasฤฑ bir temerrรผtten saatler รถncesine kadar รงฤฑkmazda kaldฤฑlar.
ABD borsalarฤฑ dรผลtรผ. Ancak bu korku kฤฑsa sรผrdรผ ve hisseler keskin dรผลรผลten sonra toparlandฤฑ.
Mould bu sefer de durumun bรถyle olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor.
