Petrol Sanayi Derneฤi (PETDER) Genel Sekreteri Niyazi ฤฐlter, Tรผrkiye’deki reel pompa fiyatlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, bu yฤฑl 7 Eylรผl’e kadar olan dรถnemde dolar kuru yรผzde 2,8 dรผลerken, benzinde yรผzde 1,9, motorinde ise yรผzde 1,1 artฤฑล hesaplandฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, “Ham petrol ile petrolden elde edilen รผrรผnler arasฤฑndaki iliลki birebir deฤil. Petrol yatay seyreder veya dรผลerken aynฤฑ zamanda dolar kuru gerilerken akaryakฤฑt pompa fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑnda, uluslararasฤฑ piyasalardaki benzin ve motorin fiyatlarฤฑnฤฑn yรผksekliฤi etkili oluyor.” dedi.
ฤฐlter, AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, ham petrol fiyatlarฤฑndaki deฤiลimlerin ve dolar kurundaki dรผลรผลรผn akaryakฤฑt fiyatlarฤฑ รผzerinde sฤฑnฤฑrlฤฑ etkisi bulunduฤunu sรถyledi.
Petrol rafinerilerinin de benzin ve motorin satฤฑล fiyatฤฑnฤฑ ham petrol alฤฑล fiyatฤฑyla deฤil, uluslararasฤฑ benzin ve motorin fiyatฤฑyla belirlediฤini ifade eden ฤฐlter, “Dolayฤฑsฤฑyla Tรผrkiye’deki rafineriler de rafine ettikleri รผrรผnรผ uluslararasฤฑ fiyattan satmak durumundalar.” ifadelerini kullandฤฑ.
Ham petrol fiyatlarฤฑndaki yรผzde 50 oranฤฑnda bir dรผลรผลรผn pompa fiyatlarฤฑna sadece yรผzde 15 olarak yansฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran ฤฐlter, “รrรผn fiyatฤฑ belirlenirken rafinasyon, depolama, taลฤฑma ve kur maliyeti gibi deฤiลkenler gรถz รถnรผnde bulunduruluyor. Ayrฤฑca, pompa satฤฑล fiyatlarฤฑ iรงerisinde en yรผksek pay tรผm dรผnyada olduฤu gibi Tรผrkiye’de de vergilerdir. Uluslararasฤฑ piyasalardaki deฤiลimlerse vergi haricindeki รผrรผn fiyatฤฑ รผzerinde etkilidir, bu nedenle ham petrol fiyatฤฑndaki dรผลรผลler pompa fiyatlarฤฑna aynฤฑ oranda yansฤฑmaz.” deฤerlendirmesinde bulundu.
Motorin ithalatฤฑ etkiliyor
Bu yฤฑlฤฑn baลฤฑndaki fiyatlarla eylรผl fiyatlarฤฑnฤฑ karลฤฑlaลtฤฑran ฤฐlter, Brent petrolรผn fiyatฤฑnฤฑn bu dรถnemde yรผzde 4,1 dรผลtรผฤรผnรผ, ancak uluslararasฤฑ piyasalardaki 95 oktan benzinin litresinin yรผzde 4,2, motorinin litresinin ise yรผzde 4,6 arttฤฑฤฤฑna dikkati รงekti.
Tรผrkiye ile uluslararasฤฑ piyasalardaki akaryakฤฑt fiyat oluลumlarฤฑnฤฑ da deฤerlendiren ฤฐlter, “Ocak ayฤฑndan 7 Eylรผl’e kadar olan dรถnemde, รผrรผn fiyatฤฑ aรงฤฑsฤฑndan baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, uluslararasฤฑ piyasalarda benzin fiyatฤฑ yรผzde 4,2
yรผkselirken, Tรผrkiye’de yรผzde 5,9 arttฤฑ. Motorinde ise uluslararasฤฑ piyasalarda รผrรผn fiyatฤฑ yรผzde 4,6 artarken, Tรผrkiye’de yรผzde 2,4 yรผkseldi. Tรผrkiye’deki reel pompa fiyatlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise aynฤฑ dรถnemde dolar kuru yรผzde 2,8 dรผลerken, benzin yรผzde 1,9, motorin yรผzde 1,1 arttฤฑ. Bunda belirttiฤimiz uluslararasฤฑ piyasa koลullarฤฑnฤฑn etkisi var. Yani, ham petrol ile petrolden elde edilen รผrรผnler arasฤฑndaki iliลki birebir deฤil. Petrol yatay seyreder veya dรผลerken aynฤฑ zamanda dolar kuru gerilerken akaryakฤฑtฤฑn pompa fiyatฤฑnฤฑn artmasฤฑnda, uluslararasฤฑ piyasalardaki rafine รผrรผnlerin yani benzin ve motorin fiyatlarฤฑnฤฑn yรผksekliฤi etkili oluyor. รzellikle Tรผrkiye’nin rafine edilmiล bazฤฑ รผrรผnleri mevcut kur รผzerinden belli dรถnemlerde daha fazla ithal ettiฤini dรผลรผnรผrsek bu etki kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑr. ”
Satฤฑลlarฤฑn yรผzde 83’รผ motorin
Enerji Piyasasฤฑ Dรผzenleme Kurumu’nun (EPDK) 2016 verilerine gรถre, Tรผrkiye’deki toplam akaryakฤฑt satฤฑลฤฑnฤฑn yรผzde 83’รผnรผ motorin, yรผzde 8,36’sฤฑnฤฑ ise benzin oluลturuyor. Kalan satฤฑลlar iรงinde denizcilik ve havacฤฑlฤฑk yakฤฑtlarฤฑ yer alฤฑyor.
Yine geรงen yฤฑl vergisiz bayi satฤฑล ortalamasฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise pompa fiyatlarฤฑ, yฤฑl boyunca 95 oktan kurลunsuz benzinin litresi iรงin 1,57 lira, motorinin litresi iรงin ise 1,56 lira dรผzeyinde gerรงekleลti.
Petrol Sanayi Derneฤinin (PETDER) 2016 raporuna gรถre de Tรผrkiye’de benzin fiyatlarฤฑnฤฑn yรผzde 36’sฤฑ รผrรผn bedeli ve daฤฤฑtฤฑm payฤฑndan oluลurken, yรผzde 15’i katma deฤer vergisi (KDV), yรผzde 49’u ise รถzel tรผketim vergisinden (รTV) kaynaklanฤฑyor. Motorinde pompa fiyatlarฤฑnฤฑn yรผzde 48’i รผrรผn bedeli ve daฤฤฑtฤฑm payฤฑndan, yรผzde 15’i KDV ve yรผzde 37’si de รTV’den oluลuyor.
EPDK’nฤฑn akaryakฤฑt fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrma veya azaltma yetkisi bulunmazken, haksฤฑz rekabet veya kar marjlarฤฑnda ortaya รงฤฑkabilecek yรผksek deฤiลimlerde piyasada 2 aylฤฑฤฤฑna tavan fiyat ilan edebiliyor.
Geรงmiลte benzer sebeplerle 3 kez sรถz konusu uygulamaya baลvuran EPDK, Kurban Bayramฤฑ’ndan รถnce tรผketici aleyhine geliลebilecek fiyat hareketliliฤi konusunda akaryakฤฑt daฤฤฑtฤฑm ลirketlerini uyarmฤฑลtฤฑ.
