Birgรผn’den Havva Gรผmรผลkaya’nฤฑn haberine gรถre pazardan aldฤฑฤฤฑnฤฑz maydanoz artฤฑk size de daha kรผรงรผk geliyor mu? Ya da eskiden tek elle zor tuttuฤunuz taze soฤan demeti sanki ลimdi tek elle kolayca tutuluyor mu? Marketten aldฤฑฤฤฑnฤฑz ambalajlฤฑ รผrรผnler eskiden sanki daha mฤฑ aฤฤฑrdฤฑ?
Bazฤฑ รผrรผnlerde รถdediฤimiz tutar deฤiลmiyor ancak hafifliyor. Bรถylece tรผketici pek de farkฤฑnda olmadan รผrรผn zamlanmฤฑล oluyor. Bu durum ekonomide ‘Shrinkflasyon’ olarak adlandฤฑrฤฑlฤฑyor. รreticiler, hammadde ve kurdan kaynaklanan maliyet artฤฑลlarฤฑnฤฑ fiyata yansฤฑtarak mรผลteriden tepki รงekmek yerine, paketlerin aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑ azaltฤฑyor. Tรผketici de bu gizli fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn farkฤฑna bile varamฤฑyor.
Bunun son zamanlardaki รถrneฤi ayรงiรงek yaฤฤฑnฤฑn ambalajlarฤฑnda yaลandฤฑ. Yฤฑllardฤฑr en az 1 litrelik ve 5 litrelik ลiลelerde satฤฑlan yaฤlar, yarฤฑm litrelik ve 4,5 litrelik olarak satฤฑlmaya baลlandฤฑ. Fiyatฤฑ dudak uรงuklatan ayรงiรงek yaฤฤฑnda, firmalar รงareyi gramajlarฤฑ kรผรงรผltmekte buldu. Deterjandan gฤฑdaya pek รงok ambalajlฤฑ รผrรผnde aynฤฑ durum yaลanฤฑyor. Raflarda bir kiloluk ambalajlarda satฤฑlmasฤฑna alฤฑลฤฑk olduฤumuz beyaz peynir de ambalajlar 900, 800, 700 grama kadar dรผลmรผล durumda. ลikayetvar.com adlฤฑ sitede de gramaj oyunlarฤฑyla ilgili รงok sayฤฑda ลikรขyet var. Bir tรผketici aldฤฑฤฤฑ peynirin etikette fiyatฤฑnฤฑn ve gramajฤฑnฤฑn dรผลtรผฤรผnรผ ancak aslฤฑnda zam geldiฤini ลรถyle tespit ediyor: โBim marketi bรผnyesinde satฤฑlan Binvezir รงeรงil peyniri daha รถnce 750 gr ve 21,90 TLโden satฤฑlฤฑyordu. 26.06.2021โde market alฤฑลveriลim sฤฑrasฤฑnda etikette 21,90 TLโnin รผzeri รงizilerek 19,90 TL’ye indirilmiล gรถrseli mevcuttu. รrรผnรผ elime aldฤฑฤฤฑmda kรผรงรผlmรผล olduฤunu fark edip incelediฤimde gramaj 500 grโye dรผลรผrรผlmรผล. Daha รถnce 29 TL’ye denk gelen kilo fiyatฤฑ aslฤฑnda 39,80 liraya yรผkseltilmiล.โ
En fazla ลikรขyet de รงekirdekte. 200 gramlฤฑk paketlerin 180 grama dรผลtรผฤรผnรผ iddia eden tรผketiciler รผretici firmaya tepkili. รikolata ve biskรผvi gibi รผrรผnlerle ilgili yapฤฑlan ลikรขyetler de dikkat รงekici. รlkerโin 1,5 yฤฑldฤฑr gramaj dรผลรผrdรผฤรผ iddia eden bir tรผketicinin firmaya tepkisi ลรถyle: โรlker Biskrem aldฤฑm, sadece Biskrem deฤil birรงok รผrรผnรผnde gramaj azaltmฤฑล. Marketlerde bakkalda 2,50 TL’ye satฤฑlan Biskremโden kaรง gram kรขra geรงtiniz. Fiyat aynฤฑ yani gizli zam yapmฤฑลlar Hanฤฑmeller de aynฤฑ.โ
TรKETฤฐCฤฐYฤฐ KORUYAN DEVLET YOK
Pandemi dรถneminde artan ลikรขyetler nedeniyle ลubat ayฤฑnda Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan hazฤฑrlanan Ticari Reklam ve Haksฤฑz Ticari Uygulamalar Yรถnetmeliฤinde Deฤiลiklik Yapฤฑlmasฤฑna Dair Yรถnetmelik Resmi Gazete’de yayฤฑmlanarak yรผrรผrlรผฤe girdi. Yรถnetmelikle gฤฑda, temel tรผketim, kozmetik ve temizlik รผrรผnlerinde yapฤฑlan gramaj oyunlarฤฑna idari para cezasฤฑ uygulanacaฤฤฑ aรงฤฑklandฤฑ. Dรถnemin Ticaret Bakanฤฑ Ruhsar Pekcan, yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada โTicari Reklam ve Haksฤฑz Ticari Uygulamalar Yรถnetmeliฤiโnde yaptฤฑฤฤฑmฤฑz dรผzenleme ile รถzellikle gฤฑda ve temel tรผketim รผrรผnlerinde gramajฤฑ azaltma yoluyla tรผketicilerimizi maฤdur eden gizli zam uygulamalarฤฑna 114 bin 326 liraya varan idari para cezasฤฑ verilecekโ ifadelerini kullandฤฑ.
Ancak Tรผketici Haklarฤฑ Derneฤi (TรKO-DER)Genel Sekreteri Onur Cingil ise gramaj oyunlarฤฑyla ilgili yeterli denetimlerin yapฤฑlmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. ฤฐsim yapmฤฑล, markalaลmฤฑล firmalarฤฑn dahi gramaj kรผรงรผlttรผklerine dikkat รงeken Cingil, โPandemi ile iyice bozulan ekonomide ortaya รงฤฑkan bir hile vardฤฑ ki bu kimsenin aklฤฑna gelmezdi. ฤฐsim yapmฤฑล firmalar dรขhil gramaj oyunu ile gizli zamlar yaptฤฑlar ve zam yapmadฤฑklarฤฑnฤฑ iddia ederek bir de reklam yaptฤฑlarโ ifadelerini kullanฤฑyor. En รงok ลikรขyet edilen รผrรผnlerle ilgili bilgi veren Cingil, โGelen ลikรขyetlere ve bizlerin de tespitlerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda รถzellikle paketli gฤฑdalarda biskรผvi รงikolata gibi รผrรผnlerde, yoฤurt peynir gibi รงok tรผketilen gฤฑdalarda fiyatฤฑ sabit tutup gramajฤฑ dรผลรผrdรผler ve gizli ve hatta fahiล zamlar yaptฤฑlarโ diyor.
Denetimlerin yeterliฤine deฤinen Cingil, โBu konuda tรผketiciyi koruyan bir devlet yรถnetimi maalesef yok. Konuyu gรผndeme getirdikten sonra bazฤฑ firmalara cezalar kesildi ama bunu yapmaya devam ediyorlar. Tรผketicileri dikkatli olmaya, bir usulsรผzlรผk halinde bize baลvurmaya, yetkilileri de denetimlerini doฤru yapmaya davet ediyoruzโ ลeklinde konuลuyor.
PANDEMฤฐYLE DAHA DA PATLADI
Gramaj oyunlarฤฑ dรผnyanฤฑn da gรผndeminde. Shrinkflasyonโun gizli enflasyon olduฤuna dikkat รงeken Bloomberg, 1960 ve 70โlerdeki yรผksek enflasyon dรถneminde gรผndeme gelen bu olgunun pandemi sonrasฤฑnda yeniden ortaya รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden bir haber yayฤฑmladฤฑ. Bloombergโte 24 Haziranโda Stephen Mihm imzasฤฑyla yayฤฑmlanan habere gรถre Shrinkflasyon ifadesi ilk kez 1969โda Art Buchwaldโฤฑn โAmbalajlฤฑ enflasyonโ yazฤฑsฤฑyla gรผndeme geliyor. Buchwald bu yazฤฑda รผreticilerin fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑ gizlemek iรงin รผrรผnlerin gramajฤฑnฤฑ dรผลรผrdรผฤรผne dikkat รงekiyor. Bloomberg haberinde ise son haftalarda Shrinkflasyonโun hฤฑz kazandฤฑฤฤฑ, tuvalet kรขฤฤฑdฤฑndan kedi mamasฤฑna kadar birรงok รผrรผnรผn gramajฤฑnฤฑn azaldฤฑฤฤฑnฤฑ kaydediliyor. รte yandan 16 Haziranโda ABC NEWSโde yayฤฑmlanan bir haberde de โEkonomistler enflasyon รผzerinde kafa yorarken, tรผketici savunucularฤฑ shrinkflasyon konusunda uyarฤฑyorlarโ ifadelerine yer veriliyor. ABD รalฤฑลma ฤฐstatistikleri Bรผrosu’ndan Steve Reed, tรผketicilerin gรผnlรผk mal ve hizmetler iรงin ne รถdediฤini รถlรงen Tรผketici Fiyat Endeksi’nde shrinkflasyon iรงin hesaplama yapฤฑlmaya รงalฤฑลฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve toplama sฤฑrasฤฑnda boyut ve miktar deฤiลikliklerini mรผmkรผn olduฤunca hesaba katmaya รงalฤฑลtฤฑklarฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
YรZDE 20 KรรรLDรฤร TAHMฤฐN EDฤฐLฤฐYOR
ABDโde kahvaltฤฑlฤฑk gevrekler รผzerine รผรง yฤฑl boyunca yapฤฑlan bir araลtฤฑrmada, 15 รผrรผnรผn paket boyutunda bir azalma yaลadฤฑฤฤฑ aรงฤฑฤa รงฤฑktฤฑ. Dalhousie รniversitesi’nde Gฤฑda Daฤฤฑtฤฑmฤฑ ve Politikasฤฑ profesรถrรผ olan Sylvain Charlebois, ABD ve Avrupa’daki tรผm paketlenmiล gฤฑda รผrรผnlerinin yรผzde 15 ila 20 arasฤฑnda kรผรงรผldรผฤรผnรผ tahmin ediyor. ฤฐngiltere Ulusal ฤฐstatistik Ofisi (ONS) de gramaj kรผรงรผltme รผzerine ลimdiye kadar iki รงalฤฑลma yayฤฑmladฤฑ. ONSโnin araลtฤฑrmasฤฑnda 2012 ile 2017 arasฤฑnda 2 bin 529 รผrรผnรผn boyut veya aฤฤฑrlฤฑk olarak azaltฤฑldฤฑฤฤฑ tespit edildi. 2015’ten Haziran 2017’ye kadar yapฤฑlan bir baลka araลtฤฑrma ise 206 รผrรผn iรงin fiyat etiketlerinin kรผรงรผltรผldรผฤรผ tespit edildi.
