Arjantin‘de Nisan ayฤฑnda yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde109’a yรผkseldi. Gรผney Amerika รผlkesinde milyonlarca kiลi temel ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlayamฤฑyor. BBC’nin konuลtuฤu Arjantinliler รผlkede durumun ne kadar kรถtรผye gidebileceฤini merak ediyor.
Yanina isimli Arjantinli iรงin, geรงim maliyetinin katlanarak arttฤฑฤฤฑ bir yerde yaลamak yeni bir ลey deฤil. Baลkent Buenos Aires’te iลรงi sฤฑnฤฑfฤฑnฤฑn yaลadฤฑฤฤฑ bir semtteki kรผรงรผk bakkal dรผkkanฤฑnฤฑ 10 yฤฑl รถnce, yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 25’i aรงmฤฑลken aรงtฤฑ.
Enflasyon oranฤฑ o gรผnden bu yana arttฤฑ ancak BBC’ye konuลan Yanina insanlarฤฑn o zaman hala geรงinebildiฤini, hatta รงevresindekileri รถdรผllendirebildiฤini sรถylรผyor. “ฤฐnsanlarฤฑn aldฤฑklarฤฑ her 10 รผrรผnden sadece dรถrdรผne temel ihtiyaรง denebilirdi” diyor.
Ancak 2018’den bu yana Arjantin’de yฤฑllฤฑk enflasyon katlanarak arttฤฑ ve Nisan ayฤฑnda 30 yฤฑldฤฑr ilk kez enflasyon oranฤฑ yรผzde 100’รผ aลtฤฑ.
Dรถviz krizinin ardฤฑndan, rekor kuraklฤฑk da Arjantin’de tarฤฑm sektรถrรผnรผ derinden etkiledi.
Arjantin hรผkรผmeti, Uluslararasฤฑ Para Fonu’nun (IMF) iki kurtarma paketinin koลulu olarak, kemer sฤฑkma รถnlemleri uygulamaya zorlandฤฑ.
Bu durumun Yanina’nฤฑn mรผลterilerinin alฤฑลveriล alฤฑลkanlฤฑklarฤฑnฤฑ deฤiลtirdiฤi kesin.
Yanina “Mรผลteriler ลu anda sadece gerekli ลeyleri alฤฑyorlar” diyor ve aslฤฑnda onlar ลanslฤฑ kesim.
Arjantin Ulusal ฤฐstatistik ve Nรผfus Sayฤฑmฤฑ Enstitรผsรผ’nรผn verilerine gรถre Mart ayฤฑ itibarฤฑyla Arjantinlilerin yรผzde 40’ฤฑ yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑn altฤฑnda yaลฤฑyor. 14 yaล altฤฑ รงocuklar arasฤฑnda bu oran neredeyse yรผzde 55.
Ekonomistler, yรผksek enflasyon nedeniyle yoksullarฤฑn sayฤฑsฤฑnฤฑn artmasฤฑnฤฑ bekledikleri uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor.
Enflasyon, รถzellikle yoksullarฤฑ orantฤฑsฤฑz ลekilde olumsuz etkiliyor. Yรผksek enflasyonla en รงok gฤฑda fiyatlarฤฑ artฤฑyor ve yoksul aileler kรผรงรผk bรผtรงelelerinin daha bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑnฤฑ gฤฑdaya harcamak zorunda kalฤฑyor.
Buna ek olarak, Arjantin’de รงalฤฑลanlarฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑ kayฤฑt dฤฑลฤฑ ekonomide istihdam ediliyor. Yani maaลlฤฑ รงalฤฑลanlar gibi gelirleri sendikalar, iลletmeler ve hรผkรผmet arasฤฑndaki anlaลmalarla, enflasyon oranฤฑnda artmฤฑyor.
Aynฤฑsฤฑ, รถzellikle de Covid-19 pandemisinden sonra kayฤฑt dฤฑลฤฑ ลekilde รงalฤฑลanlarla birlikte Arjantin’deki iล gรผcรผnรผn yarฤฑsฤฑnฤฑ oluลturan esnaf iรงin de geรงerli.
Ancak bir yerde resmen istihdam edilmiล olmak da Arjantin’de รถnemli bir koruma saฤlamฤฑyor. Gรถrece dรผลรผk iลssizlik oranฤฑna karลฤฑn (Yรผzde 6,3) maaลlarฤฑn deฤeri รถnemli รถlรงรผde azaldฤฑ.
ลu anda Arjantin’de asgari รผcret neredeyse aylฤฑk 350 dolar. Bu, Gรผney Amerika รผlkeleri arasฤฑnda en dรผลรผk ikinci asgari รผcret.
Ancak Arjantin’de Nisan ayฤฑnda, iki รงocuk ve anne ile babadan oluลan bir ailenin gฤฑda masrafฤฑ 829 dolarฤฑ buldu. Buna barฤฑnma masraflarฤฑ dahil deฤil.
Yanina’nฤฑn bakkalฤฑna, torununa biskรผvi almaya giren 37 yaลฤฑndaki Cinthia, bir รงocuk hastanesinde sekreterlik yaptฤฑฤฤฑnฤฑ ve dรผzenli bir iลi olduฤunu sรถylรผyor. Ancak enflasyona gรถre ayarlanan kirayla baลa รงฤฑkamadฤฑฤฤฑ iรงin anne ve babasฤฑnฤฑn yanฤฑna taลฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ anlatฤฑyor.
Cinthia, “Ben kendi maaลฤฑmla baลa รงฤฑkamadฤฑm. Anne ve babam kendi emeklilik maaลlarฤฑyla geรงinemiyorlardฤฑ” diyor.
Kaynaklarฤฑnฤฑ birleลtirmelerine karลฤฑn artฤฑk her hafta sonu mangal yapamadฤฑklarฤฑnฤฑ, ailenin ลimdi ayda bir kez et yiyebildiฤini sรถylรผyor.
‘รalฤฑลsan da yoksulsun’
Cinthia ayrฤฑca, geldiฤinde torununun en รงok sevdiฤi ลekerleri de รงok pahalฤฑ olduฤu iรงin alamadฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“Arjantin’de hep enflasyon vardฤฑ ama ลimdi รงalฤฑลsan da yoksulsun.”
Cinthia ayrฤฑca, fiyatlar hฤฑzla yรผkselirken, gฤฑda alฤฑลveriลinin ne kadar tutacaฤฤฑnฤฑ tahmin etmenin de imkansฤฑz bir hale geldiฤini anlatฤฑyor.
Cinthia, “Bu biskรผviler iรงin ne kadar รถdeyeceฤim konusunda bir fikrim yok. Fiyatฤฑ bugรผn belki dรผnden farklฤฑdฤฑr” diyor.
Ancak gรถreceli olarak iyi maaล alan Arjantinliler bile geรงinmekte zorlanฤฑyor. Hayat koลullarฤฑnฤฑn zorlaลmasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra, enflasyonun tetiklediฤi maaล artฤฑลlarฤฑ, halkฤฑn hรผkรผmet vergi dilimlerini deฤiลtirmediฤi iรงin daha รงok vergi รถdemesi anlamฤฑna geliyor.
Bir havayolunda kargo mรผdรผrรผ olarak 30 yฤฑl รงalฤฑลtฤฑktan sonra, iki yฤฑl รถnce emekli olan 67 yaลฤฑndaki lojistik uzmanฤฑ Guillermo, รงalฤฑลma hayatฤฑna geri dรถnmรผล. Bunu, hem kendisini hem de รงocuklarฤฑnฤฑ geรงindirebilmek iรงin yapmฤฑล.
Guilermo, Buenos Aires’in kuzeyindeki varlฤฑklฤฑ Nordelta semtinin yakฤฑnlarฤฑndaki bir sรผpermarketteki sohbet sฤฑrasฤฑnda, “Bu yฤฑl torunumun okul รผcretini รถdemeye baลladฤฑm, รงรผnkรผ anne ve babasฤฑ karลฤฑlayamฤฑyordu. Okul รผcreti sadece dรถrt ayda ikiye katlandฤฑ” diyor ve ekliyor:
“Puro iรงerdim ama ithal ve fiyatฤฑ nedeniyle almayฤฑ bฤฑraktฤฑm. Her gรผn 10’lu bir paket alฤฑp, 300 peso (1,29 dolar) รถderdim. ลimdiyse fiyatฤฑ 4200 peso (18,16 dolar) oldu. Artฤฑk alamam.”
Arjantin Pesosu’nun ABD Dolarฤฑ karลฤฑsฤฑndaki deฤerinin hฤฑzla azalmasฤฑ, รผlkede artan enflasyonun bir diฤer nedeni.
Fiyatlarฤฑ ABD dolarฤฑna baฤlฤฑ รผlke dฤฑลฤฑnda tatil ya da yeni otomobil almak, neredeyse zengin Arjantinliler iรงin bile yanฤฑna yaklaลฤฑlmaz ลeyler.
33 yaลฤฑndaki psikolog ve iki รงocuk annesi Jessica, “Arada yeni araba alฤฑrdฤฑk ama ลimdi mรผmkรผn deฤil. ลimdi รผlke dฤฑลฤฑna gitmek yerine tatilimizi de Arjantin’de yapฤฑyoruz” diyor.
Jessica yine de kendisini “ลanslฤฑ hissedenlerden”. Kendi iลlerinin sahipleri olarak hem kendisi hem de eลi รผcretlerini artฤฑrฤฑp, yaลam tarzlarฤฑnฤฑ sรผrdรผrebiliyorlar.
Ancak hem Jessica hem de konuลtuฤumuz diฤerleri, Ekim ayฤฑnda yapฤฑlacak baลkanlฤฑk seรงimleri yaklaลฤฑrken Arjantin’de ekonomik durumun daha da kรถtรผleลeceฤine inanฤฑyor.
Cumhurbaลkanฤฑ Alberto Fernandez ile selefleri Mauricio Macri ve Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Kristina Kirchner, yarฤฑลa katฤฑlmayacaklarฤฑnฤฑ sรถyledi. รlkede siyasi belirsizlik sรผrรผyor.
Belirsizliฤe karลฤฑn Arjantinli seรงmenler, birรงok kiลinin yaลamฤฑna darbe indiren 1989-90 ve 2001-02 ekonomik krizlerinin bir benzerinin yaลanmamasฤฑ iรงin dua ediyor.
