AB’nin yรผrรผtme organฤฑ Avrupa Komisyonu’nun 2018 Tรผrkiye raporunda, OHAL’e gecikmeksizin son verilmesi, รถncelikle hukuk devleti ve temel haklardaki olumsuz eฤilimin tersine รงevrilmesi talep edildi.
Avrupa Komisyonu, her yฤฑl dรผzenli olarak Tรผrkiye ve diฤer aday รผlkeler iรงin AB kriterlerine uyum konusunda attฤฑklarฤฑ adฤฑmlarla ilgili ilerleme raporlarฤฑ aรงฤฑklฤฑyor.
Komisyon’un 2018 raporunda, Tรผrkiye’nin insan haklarฤฑ ve hukuk devleti alanlarฤฑnda dev adฤฑmlarla AB’den uzaklaลmaya devam ettiฤi ifade edildi.
Tรผrkiye’nin รถncelikle hukuk devleti ve temel haklardaki olumsuz eฤilimi tersine รงevirmesi gerektiฤi dile getirildi.
Raporda 15 Temmuz 2016 darbe giriลimi kฤฑnanฤฑrken ”OHAL, hรผkรผmetin darbe giriลiminden sorumlu terรถr รถrgรผtรผ diye tanฤฑmladฤฑฤฤฑ Gรผlen hareketini tasfiye etmek kadar arka planda saldฤฑrฤฑlar tekrarlanฤฑrken terรถrle mรผcadeleyi desteklemek iรงin ilan edildi” denildi.
”Darbe giriลiminden beri alฤฑnan รถnlemlerin orantฤฑsฤฑz, รงok geniล รงaplฤฑ, kollektif doฤasฤฑnฤฑn olmasฤฑ โรงok yaygฤฑn iลten รงฤฑkarmalar, tutuklamalar, gรถzaltฤฑlar- ciddi endiลeler doฤurmaya devam ediyor. Tรผrkiye gecikmeksizin OHAL’i kaldฤฑrmalฤฑ” vurgusu yapฤฑldฤฑ.
OHAL kapsamฤฑnda รงฤฑkarฤฑlan 31 KHK’ye รงok sert eleลtiriler yรถneltildi:
”Parlamentonun รถzenli ve etkili incelemesinden geรงirilmediler. Yargฤฑ tarafฤฑndan da denetlenmiyorlar. Bugรผne dek Anayasa Mahkemesi biri hakkฤฑnda bile bir karar vermedi.”
”Bu OHAL KHK’leri, ifade รถzgรผrlรผฤรผ, toplanma รถzgรผrlรผฤรผ, usul hukuku haklarฤฑ dahil belli yurttaลlฤฑk haklarฤฑyla siyasi haklarฤฑ apaรงฤฑk engelledi. Yasalarฤฑn kilit maddelerini de deฤiลtirdi ki, bunun etkisi OHAL kaldฤฑrฤฑldฤฤฑnda da devam edecek.”
‘OHAL’in ilanฤฑndan beri 150 bin kiลinin gรถzaltฤฑna alฤฑndฤฑฤฤฑ, 78 bin kiลinin tutuklandฤฑฤฤฑ ve 110 bin kamu gรถrevlisinin iลten รงฤฑkarฤฑldฤฑฤฤฑ, Tรผrk yetkililerin 40 bin kiลinin gรถreve iade edildiฤini sรถyledikleri’ sฤฑralanarak OHAL ฤฐnceleme Komisyonu’na geรงildi.
Aralฤฑk 2017’de faaliyete geรงtiฤi, 107 bin baลvurunun yapฤฑldฤฑฤฤฑ, ama ลimdiye kadar รงok az kiลi hakkฤฑnda karar vardฤฑฤฤฑ belirtilen Komisyon iรงin “OHAL nedeniyle alฤฑnan รถnlemlerden haksฤฑz ลekilde etkilenenler iรงin etkili ve ลeffaf bir รงรถzรผm mekanizmasฤฑ haline gelmeli” denildi.
Tรผrkiye’nin Avrupa ฤฐnsan Haklarฤฑ Mahkemesi’nin (AฤฐHM) taleplerine uygun etkin iรง hukuki รงรถzรผm รผretme kapasitesinin bir dizi emsal kararla daha da yara aldฤฑฤฤฑ belirtildi.
Bununla ilgili Anayasa Mahkemesi’nin basฤฑn ve ifade รถzgรผrlรผฤรผne dair kararlarฤฑnฤฑn bazฤฑ alt mahkemeler tarafฤฑndan tanฤฑnmamasฤฑ ve uygulanmamasฤฑ, bir mahkemenin insan haklarฤฑna uygun kararฤฑnฤฑn bir baลka mahkeme ve hatta aynฤฑ mahkeme tarafฤฑndan bozulmasฤฑ รถrnekleri verildi. Yargฤฑdaki bu geliลmelerin yรผrรผtmenin talimat niteliฤinde aรงฤฑklamalarฤฑnฤฑn ardฤฑndan geldiฤine dikkat รงekildi.
Avrupa Konseyi ile organlarฤฑnฤฑn kilit tavsiyelerine Tรผrkiye’nin bir yanฤฑt vermediฤi belirtilirken ”Bireysel cezai sorumluluk ancak gรผรงler ayrฤฑlฤฑฤฤฑna tam saygฤฑ, yargฤฑnฤฑn tam baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ve her bireyin adil yargฤฑlanma hakkฤฑyla saฤlanabilir. Tรผrkiye gecikmeksizin OHAL’i kaldฤฑrmalฤฑdฤฑr” denildi.
Raporda, Tรผrkiye’nin sฤฑฤฤฑnmacฤฑlar konusunda gรถsterdiฤi รงabalar ise ‘olaฤanรผstรผ’ diye nitelenerek รถvรผldรผ.
Tรผrkiye’nin AB’ye รผyelik mรผzkarelerinde yeni baลlฤฑk aรงฤฑlmasฤฑna yรถnelik bir รถneri yer almadฤฑ, ancak mรผzakerelerin sonlandฤฑrฤฑlmasฤฑ tavsiyesinde de bulunulmadฤฑ.
