รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑnca “yaz aylarฤฑnda oluลan kรถtรผ ozon kirliliฤine” iliลkin hazฤฑrlanan kitapรงฤฑkta, ozon kirliliฤine karลฤฑ alฤฑnmasฤฑ gereken tedbirler sฤฑralanarak, vatandaลlara รถnerilerde ve uyarฤฑlarda bulunuldu. รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑ Mรผsteลarฤฑ Prof. Dr. Mustafa รztรผrk tarafฤฑndan hazฤฑrlanan ve Tรผrkiye รevre Koruma Vakfฤฑ (TรรEV) tarafฤฑndan basฤฑm ve daฤฤฑtฤฑmฤฑ gerรงekleลtirilen “Yaz Aylarฤฑnda Oluลan Kรถtรผ Ozon Kirliliฤi” konulu kitapรงฤฑkta, yeryรผzรผnde ikincil kirletici olarak meydana gelen ozonun, yeryรผzรผne yakฤฑn seviyede oluลmasฤฑ durumunda insan saฤlฤฑฤฤฑnฤฑ, bitkileri ve malzemeleri tahrip ettiฤi anlatฤฑldฤฑ.
Sanayileลme, motorlu taลฤฑt sayฤฑsฤฑndaki artฤฑล ve orman yangฤฑnlarฤฑndan dolayฤฑ yeryรผzรผndeki ozon kirletici konsantrasyonunun 1850 yฤฑlฤฑna gรถre iki katฤฑna รงฤฑktฤฑฤฤฑ aktarฤฑlan kitapรงฤฑkta, 2016-2017 yaz aylarฤฑ verilerine gรถre, geliลmiล รผlkelerde bin kiลiye dรผลen motorlu taลฤฑt sayฤฑsฤฑnฤฑn Almanya ve ฤฐngiltere gibi รผlkelerde 600, ABD’de 750 ve Tรผrkiye’de 265 olduฤu kaydedildi. Tรผrkiye’de motorlu taลฤฑt sayฤฑsฤฑnฤฑn yฤฑllฤฑk yรผzde 10-13 oranฤฑnda arttฤฑฤฤฑ bilgisi de paylaลฤฑldฤฑ.
15 MAYIS – 15 EYLรL UYARISI
Ozon kirliliฤine sebep olan en รถnemli maddelerden uรงucu organik bileลiklerin, taลฤฑtlarda yakฤฑtlarฤฑn tam yanmamasฤฑ, yakฤฑt depolarฤฑ ile petrol istasyonlarฤฑndaki depolardan benzinin ve mobilya sanayinde kullanฤฑlan uรงucu organiklerin buharlarฤฑnฤฑn buharlaลmasฤฑ sonucu oluลtuฤu belirtilen kitapรงฤฑkta, รถzellikle ลehirlerde 15 Mayฤฑs-15 Eylรผl tarihleri arasฤฑnda benzin istasyonlarฤฑnda benzin depolarฤฑnฤฑn dolumu ile araรง depolarฤฑnฤฑn dolumu esnasฤฑnda รถnemli miktarda benzin buharฤฑ ile uรงucu organik maddelerin atmosfere karฤฑลtฤฑฤฤฑ aktarฤฑldฤฑ. Kitapรงฤฑkta yer alan bilgilere gรถre, taลฤฑt sayฤฑsฤฑnฤฑn artฤฑลฤฑ ile orantฤฑlฤฑ olarak รงoฤalan benzin istasyonlarฤฑnฤฑn yoฤun olduฤu bรถlgelerde sรถz konusu tarihler aralฤฑฤฤฑnda hava ลartlarฤฑna baฤlฤฑ olarak ozon konsantrasyonu, รถzellikle รถฤleden itibaren yรผksek seviyeye ulaลฤฑyor ve akลama kadar da aynฤฑ seviyede kalฤฑyor.
Yaz aylarฤฑnda, ลehir iรงi bรถlgelerde ozon konsantrasyonu sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑna paralel olarak artฤฑyor ve kรถtรผ ozon kirliliฤinin รถzellikle รถฤleden sonra pik deฤerlere รงฤฑktฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. Kitapรงฤฑkta benzin istasyonlarฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra รถzellikle benzinli ve LPG’li araรงlarฤฑn ozon kirliliฤi oluลturma tehlikesine de dikkat รงekildi. LPG’li araรงlarda en bรผyรผk ozon oluลturma potansiyeline sahip kirleticilerin etilen, propilen, propan, n-bรผtan ve izobรผtan olduฤu aktarฤฑlan kitapรงฤฑkta, tekniฤine uygun iลletilmeyen รงรถp depolama alanlarฤฑnda oluลan metan gazฤฑnฤฑn da hem kรผresel ฤฑsฤฑnmaya hem de kรถtรผ ozon kirliliฤine neden olduฤu ifade edildi.
Bakanlฤฑkรงa Tรผrkiye’de 38 ilde 98 noktada kรถtรผ ozon kirleticilerinin รถlรงรผmlerinin yapฤฑldฤฑฤฤฑ ve online olarak izlendiฤi aktarฤฑlan kitapรงฤฑkta, ozon kirliliฤinin saatlik ortalama “65 ยตg/m3” seviyesine รงฤฑktฤฑฤฤฑ zaman, halkฤฑn saฤlฤฑฤฤฑ aรงฤฑsฤฑndan kamuoyuna duyurulmasฤฑ gerektiฤi vurgulandฤฑ.
‘YAZIN BU SAATLERE DฤฐKKAT
Yaz aylarฤฑnda ortaya รงฤฑkan kรถtรผ ozon kirliliฤine yรถnelik vatandaลlara รถnemli uyarฤฑlarฤฑn da yer aldฤฑฤฤฑ kitapรงฤฑkta, “15 Mayฤฑs-15 Eylรผl tarihleri aralฤฑฤฤฑnda saat 10.00-17.00 arasฤฑnda havanฤฑn aรงฤฑk, kuru, sakin ve sฤฑcak olduฤu gรผnlerde trafiฤin yoฤun olduฤu bรถlgelerde yรผrรผme, koลu ve egzersiz gibi spor yapmayฤฑnฤฑz.” ifadesine yer verildi. Kitapรงฤฑkta, kรถtรผ ozon kirliliฤinin insanlar รผzerinde yarattฤฑฤฤฑ saฤlฤฑk sorunlarฤฑ hakkฤฑnda da bilgiler paylaลฤฑldฤฑ. Buna gรถre, burun ve boฤazdaki tรผkรผrรผk membranlarฤฑnฤฑ ciddi bir ลekilde tahrip ederek solunum yolunu etkileyen yรผksek derecede reaktif bir gaz olan ve ciฤerlere kadar ulaลan ozonun yรผzde 90’ฤฑnฤฑn solunum yolu ile dฤฑลarฤฑ atฤฑlamamasฤฑ nedeniyle hassas akciฤer fonksiyonlarฤฑnda zarar, iltihaplanma, kฤฑrmฤฑzฤฑ kan hรผcrelerinin yapฤฑsฤฑnฤฑn deฤiลmesi, faranjit, laranjit, gรถz, burun ve gฤฑrtlak tahriลine, รถksรผrรผฤe ve gรถฤรผs rahatsฤฑzlฤฑฤฤฑna sebep oluyor.
รOCUKLARIN ZEKASINI OLUMSUZ ETKฤฐLฤฐYOR
Ozon kirliliฤine belli bir konsantrasyon ve sรผrede maruz kalฤฑnmasฤฑ, cilt รผzerinde gรผneล yanฤฑฤฤฑ gibi iltihaplanmaya, akciฤerde kalฤฑcฤฑ hasara neden olabiliyor. Kรถtรผ ozon kirliliฤi, รงocuklarฤฑn ve รถzellikle 65 yaล รผzeri insanlarฤฑn, astฤฑmlฤฑlarฤฑn solunum sisteminde daha ciddi etkiler yapฤฑyor. Belirli genetik รถzelliklere sahip kiลiler ile C ve E vitaminlerini yeterli almayan insanlar, kรถtรผ ozon kirliliฤine karลฤฑ daha fazla risk altฤฑnda bulunuyor. Ozon kirliliฤi รถzellikle รงocuklarฤฑn IQ’sunu negatif etkiliyor. Ozon kirliliฤi insan saฤlฤฑฤฤฑna zarar vermesinin yanฤฑ sฤฑra bitki รถrtรผsรผnรผn tahrip olmasฤฑ, araba lastiklerinin รถmrรผnรผn kฤฑsalmasฤฑ, kฤฑyafetlerin renginin aฤarmasฤฑ gibi etkileri de beraberinde getiriyor.
Ozon kirliliฤini azaltmak รผzere vatandaลlara yรถnelik tavsiyelerin de sฤฑralandฤฑฤฤฑ kitapรงฤฑkta, fosil yakฤฑtlarฤฑn yakฤฑlmasฤฑ sonucu oluลan NOx ile uรงucu organik bileลikler (VOC) kirletici kaynaklarฤฑnฤฑn kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑ gerektiฤi vurgulandฤฑ. Bu kapsamda sรถz konusu kirletici kaynaklarฤฑn oluลumuna neden olan istasyonlarda รถzellikle ozon kirliliฤinin olduฤu aylarda tanklara tankerlerle dolumun gรผndรผz yerine gece saatlerinde yapฤฑlmasฤฑ ve istasyonlarda yerlere benzin ve motorin dรถkรผlmemesi gerektiฤi aktarฤฑldฤฑ.
Taลฤฑtlarda kullanฤฑlan LPG’de standardizasyona gidilmesi ve รถzellikle LPG’de bulunan propilen miktarฤฑna sฤฑnฤฑrlama getirilmesi gerektiฤi belirtilen kitapรงฤฑkta, akaryakฤฑt ana daฤฤฑtฤฑm firmalarฤฑnฤฑn “benzin buharฤฑ geri dรถnรผลรผm dรผzeneฤi” kurmasฤฑ ve benzine solvent ilavesinin mutlaka รถnlenmesi gerektiฤi ifade edildi. Kitapรงฤฑkta, ozon kirliliฤinin olduฤu aylarda araรง sahiplerinin gรผndรผz yerine gece saatlerinde benzin almasฤฑ รถnerisinde bulunularak, bu kapsamda araรงlara benzinin saat 20.00 ile 07.00 aralฤฑฤฤฑnda alฤฑnmasฤฑnฤฑn tercih edilmesi gerektiฤi kaydedildi.
