Bakır fiyatlarındaki artış kapalı madenleri yeniden canlandırıyor

Bakır fiyatlarındaki sert yükseliş ve orta-uzun vadeli arz açığı beklentisi, dünya genelinde yıllardır kapalı duran bakır madenlerinin yeniden faaliyete geçirilmesini tetikliyor. Danışmanlık şirketi Benchmark Mineral Intelligence, 2030 yılına kadar yeniden açılacak madenlerden yılda yaklaşık 1 milyon ton ek bakır üretimi beklendiğini, bunun da mevcut küresel üretimin yüzde 4’ünden fazlasına denk geldiğini belirtiyor.

Tasmanya’daki tarihi maden yeniden açılıyor

1899 yılında Tasmanya’daki Mt Lyell madeni, yaklaşık 9.500 ton bakır üreterek dönemin Britanya İmparatorluğu’ndaki en büyük bakır madeni unvanını taşımıştı. Johannesburg merkezli Sibanye-Stillwater, 12 yıl atıl kalan madeni 2023’te 10 milyon dolara satın almış, eylül ayında ise yeniden açılış kararını onaylamıştı. Şirket, madeni yeniden faaliyete geçirmek için yaklaşık 340 milyon dolar harcama planlıyor ve 2029’da üretime başlandıktan sonra yıllık 26 bin tonluk kapasiteye ulaşmayı hedefliyor. Modernizasyon kapsamında yüzyılı aşkın süredir dosya dolaplarında saklanan elle çizilmiş jeolojik haritalar ve maden planları dijitalleştirildi. Sibanye-Stillwater’da yönetici başkan yardımcısı olarak görev yapan Barry Harris, planların “milimetrik hassasiyetle ama elle çizildiğini” ifade etti.

Mt Lyell, 2014 yılında altı hafta içinde yaşanan iki ayrı kazada üç işçinin hayatını kaybetmesinin ardından kapatılmıştı. Kapanış, yaklaşık 2 bin nüfuslu Queenstown kasabasında 200 kişinin işini kaybetmesine yol açmıştı. 2015’te planlanan bir yeniden açılış girişimi ise bakır fiyatlarının düşmesi üzerine rafa kaldırılmış, o dönem Londra Metal Borsası’nda (LME) bakır fiyatı yıl sonunu ton başına 4.705 dolardan kapatmıştı. Sibanye-Stillwater, madeni işletmenin maliyetinin ton başına yaklaşık 5.644 dolar olacağını öngörüyor ve yaklaşık 300 kişiyi istihdam etmeyi planlıyor. Şirket, işçi kampı yerine Queenstown’da konut inşa ediyor. Geçmiş kazalardan birinde bir yükleyici operatörü çamur akıntısına maruz kalmıştı; Harris, madenin yeniden açılmasıyla bazı yükleyicilerin uzaktan kumanda ile çalıştırılacağını ve eski çalışanlardan bazılarının geri dönmek istediğini belirtti.

Bakır talebindeki artış arz açığı riskini büyütüyor

Londra Metal Borsası’nda bakır vadeli kontratı 10 Eylül’de ton başına 14.875 dolar ile rekor seviyeye ulaştı. CRU’da baş analist olarak görev yapan Craig Lang, bu madenlerin çoğunun görece küçük ölçekli olduğunu ancak toplu olarak orta vadede arz açığının kapatılmasına önemli katkı sağlayabileceklerini vurguladı. S&P Global Energy’nin tahminlerine göre küresel bakır talebi, enerji dönüşümü ve veri merkezlerinin etkisiyle 2040 yılına kadar yüzde 50 artarak yılda 42 milyon tona ulaşacak. Kurum, yeni maden arzının yaklaşık yarısının yeniden açılan ve genişletilen mevcut sahalardan geleceğini öngörürken, buna rağmen piyasanın 10 milyon tonluk yapısal bir açıkla karşı karşıya kalabileceğini belirtiyor. S&P Global Energy’de baş analist Eillen Grace Dela Cruz, “Mevcut sahalara yapılan ilaveler piyasaya zaman kazandırabilir ancak bu ölçekteki talebi karşılamak için birinci sınıf yeni keşiflere duyulan ihtiyacın yerini tutamaz” değerlendirmesinde bulundu.

S&P Global Energy verilerine göre yeni keşfedilen sahaların üretime geçmesi ortalama 17 yıl sürerken, kapalı madenlerin yeniden açılması çok daha hızlı gerçekleşebiliyor; çünkü bu sahalarda altyapı, bilinen cevher yatakları ve ruhsat geçmişi zaten mevcut.

Zambiya ve Arjantin’de yeniden açılış çalışmaları sürüyor

Zambiya’da yirmi yılı aşkın süredir kapalı olan Luanshya madeninin üst bölümünde kısmi üretim yeniden başladı, yer altı altyapısı ise inşa ediliyor. Zambiya Madenler Bakanlığı sözcüsü, çoğunluk hissesi China Nonferrous Mining Corp’a (CNMC) ait madenin 2030 yılına kadar yılda 100 bin ton üretim hedeflediğini açıkladı. Arjantin’de ise küresel emtia ticareti ve madencilik şirketi Glencore, 2018’den bu yana kapalı olan Alumbrera madenindeki üretimi 2027’nin ikinci yarısında yeniden başlatmayı planladığını belirtti. Şirket, dört yıl boyunca toplam 75 bin ton bakır üretmeyi hedefliyor. Yeniden açılışın, yakındaki henüz geliştirilmemiş Agua Rica sahasının devreye alınmasına destek olması bekleniyor; bu sahanın yılda 200 bin tondan fazla bakır üretme potansiyeli bulunuyor.

Her maden yeniden açılışı kolay değil

Wood Mackenzie’de bakır araştırmaları başkanı Charles Cooper, atıl bir madenin yalnızca gücün yeniden açılmasını bekleyen bir tesis olmadığını, asıl sorunun madenin ilk neden kapandığı olduğunu vurguladı. Wood Mackenzie’nin tarihsel analizine göre yeniden açılabilecek maden sayısı görece sınırlı ve yeniden açılan madenlerin ortalama yıllık üretimi 33 bin ton civarında kalıyor; bu rakam, mevcut madenlerdeki genişlemelerde görülen 100 bin tonun üzerindeki üretim artışlarının gerisinde kalıyor ve bu nedenle söz konusu genişlemeler arz artışı açısından daha belirleyici kabul ediliyor.

Papua Yeni Gine’ye bağlı özerk bölge Bougainville’de hükümet, dünyanın bir dönem en büyük açık ocak bakır madenlerinden biri olan ancak 1989’da patlak veren iç savaş nedeniyle kapatılan Panguna madenini yeniden açmak istiyor. Geçen ay madendeki bir kampa saldırı düzenlenmiş, personel darbedilmiş ve ekipman tahrip edilmişti. Cooper, çevresel, sosyal ve politik sorunların bazı durumlarda madencilik faaliyetinin kendisinden daha zorlu hale gelebileceğini belirtti.

Bakır fiyatları neden yükseliyor?

Enerji dönüşümü ve veri merkezi yatırımlarının artırdığı talep ile yeni maden keşiflerinin üretime geçmesinin ortalama 17 yıl sürmesi, piyasada orta ve uzun vadeli bir arz açığı beklentisi yaratıyor. Bu beklenti, Londra Metal Borsası’nda bakır fiyatlarının rekor seviyelere çıkmasına katkı sağlıyor.

Kapalı bakır madenlerinin yeniden açılması arz açığını tamamen giderebilir mi?

Uzmanlara göre hayır; yeniden açılan madenlerin ortalama yıllık üretimi sınırlı kalıyor ve S&P Global Energy, mevcut sahalardaki artışlara rağmen piyasanın 2040 yılına kadar 10 milyon tonluk yapısal bir açıkla karşılaşabileceğini öngörüyor.

Haber Merkezi

Tüm Yazıları

Borsatek, Türkiye ve dünya piyasalarındaki gelişmeleri yakından izleyen bir finans haber platformudur. Hisse, döviz, altın ve kripto piyasalarına dair analizlerle yatırımcılara rehberlik eder.