Hatalฤฑ projeksiyon ve kรผresel dalgalanma Tรผrkiye ekonomisinin en stratejik alanlarฤฑndan enerjide ลalterleri zorlamaya baลladฤฑ. 2003โten bu yana bankalardan 60 milyar dolar kredi kullanan sektรถr, borรง yรผkรผnรผ รงeviremeyince devreye BDDK girdi. ฤฐlk aลamada รผรง ลirketin 1.9 milyar dolarlฤฑk borcunun silinmesini isteyen kurum, sektรถrรผn toplam 47 milyar dolarฤฑ bulan alacaklarฤฑnฤฑn da yeniden yapฤฑlandฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin devrede.
Karar’da yer alan habere gรถre Tรผrkiye, bankalarฤฑn hesaplarฤฑnฤฑ temizlemeleri iรงin daha bรผyรผk bir plan oluลturuyor. Bunun kapsamฤฑnda bankalardan, bazฤฑ enerji projeleri iรงin verilen kredilerin โtakipteki kredilerโ statรผsรผnde deฤerlendirilmesi isteniyor. Bรถylece enerji sektรถrรผnde รถdenmeyen krediler รงok daha kolay silinebilir hale gelecek. Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), en az รผรง tane doฤalgaz termik santralinin kredilerini takipteki krediler olarak sฤฑnฤฑflandฤฑrmak istiyor.
Gรถrรผลmelerin gizliliฤinden dolayฤฑ ismini vermeyen kaynaklara gรถre, bu tesisler arasฤฑnda ACWAโnฤฑn Kฤฑrฤฑkkaleโdeki 1 milyar dolarlฤฑk tesisi, Gamaโnฤฑn Ankara yakฤฑnlarฤฑnda 900 milyon dolarlฤฑk projesi ve Ansaldo Energia SpA ve ortaklarฤฑ tarafฤฑndan Gebzeโde iลletilen 1 milyar dolarlฤฑk tesis yer alฤฑyor. Bloomberg tarafฤฑndan derlenen verilere gรถre, altฤฑ bรผyรผk banka bu projelere borรง verenler arasฤฑnda.
Bu projelerdeki toplam kredilerin aslฤฑ yaklaลฤฑk 1,9 milyar dolar. Bloombergโin haberine gรถre BDDKโya konu hakkฤฑndaki yorumlarฤฑ iรงin ulaลฤฑlamadฤฑ. Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑโndan bir yetkili ise otoritelerin bankalarฤฑn bilanรงolarฤฑnฤฑ temizlemek iรงin bir plan รผzerinde รงalฤฑลmakta olduklarฤฑnฤฑ kaydetti. Program kapsamฤฑnda hรผkรผmet ayrฤฑca, kredi veren bankalarฤฑ yeniden kredi verebilir hale getirmek iรงin sermayeyi artฤฑrmaya teลvik ediyor. Bu hazฤฑrlฤฑk, Tรผrk hรผkรผmetinde, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤanโฤฑn ekonominin daha hฤฑzlฤฑ bir ลekilde geniลlemesini saฤlayฤฑcฤฑ bir tedbiri olarak gรถrรผlรผyor. Aynฤฑ zamanda tarihsel olarak dรผลรผk kredi bรผyรผmesinin pek mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑ da gรถrรผlรผyor. Birรงok banka, politikacฤฑlarฤฑn bรผyรผk miktardaki takipteki krediler iรงin onlarฤฑ bu konuda zorlamadฤฑklarฤฑnฤฑ sรถyledi. Garanti Bankasฤฑ Genel Mรผdรผr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Ebru Dildar Edinโe gรถre, enerji endรผstrisi tarafฤฑndan alฤฑnan kredilerin yaklaลฤฑk รผรงte ikisi henรผz รถdenmedi. Gaz santrallerinin รงoฤunu oluลturan 13 milyar dolarฤฑn, yeniden yapฤฑlandฤฑrฤฑlmasฤฑ gerektiฤini bu yฤฑlฤฑn baลlarฤฑnda sรถyledi.
Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Berat Albayrak , Temmuz ayฤฑnda hรผkรผmetin, 400 milyar liralฤฑk (70 milyar dolar) sorunlu kredinin yaklaลฤฑk yarฤฑsฤฑnฤฑ yeniden organize eden bankalarฤฑn uฤradฤฑฤฤฑ zararlarฤฑ karลฤฑlamayacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Albayrak, geri kalan kรถtรผ kredilerin รผstesinden gelindikten sonra bรผyรผmede bir toparlanma gรถrรผyor. Tรผrkiyeโnin ilk รงeyrekte resesyondan รงฤฑkmasฤฑna karลฤฑn, tรผm yฤฑl boyunca yรผzde 2,3โlรผk resmi bรผyรผme hedefinin รงok altฤฑnda kalmasฤฑ bekleniyor. TEB Yatฤฑrฤฑm Analisti รvรผnรง Gรผrsoyโun dediฤine gรถre; 1.9 milyar dolarlฤฑk borcun yeniden sฤฑnฤฑflandฤฑrฤฑlmasฤฑ, sanayinin takipteki alacaklar oranฤฑna 40 baz puan ekleyerek yรผzde 5 oranฤฑna getirecek, sektรถrรผn sermaye yeterlilik oranฤฑnฤฑ 2 puan azaltarak yรผzde 16,22โye dรผลรผrecek ve ortalama รถzkaynak kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ 4 puan artฤฑrarak yรผzde 8,6โya dรผลรผrecek.
Tรผrk ลirketler 60 milyar borรง aldฤฑ
Boston Consulting Group raporuna gรถre, Tรผrk ลirketleri 2003โten bu yana yaklaลฤฑk 60 milyar dolar borรง aldฤฑlar. ลirketler Tรผrk Lirasฤฑโnฤฑn deฤer kaybฤฑ nedeniyle de geri รถdemelerde bรผyรผk zorluklar yaลฤฑyor. (Bazฤฑ kamu hizmetleri dรถviz kredilerini geri รถdeyecek kadar kazanmฤฑyor bu da bankalar iรงin bรผyรผk bir risk oluลturuyor) Kurun yรผkselmesini elektrik fiyatฤฑnฤฑn takip edememesi uyumsuzluฤu arttฤฑrdฤฑ. . Elektrik รผreticilerinin yรผkรผmlรผlรผklerini yeniden yapฤฑlandฤฑrma yรถnรผndeki talep artฤฑลฤฑnฤฑn nedeninin bir parรงasฤฑ olan 2010โdaki 81 dolar ile karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda, ortalama elektrik fiyatlarฤฑ megawatt-saat baลฤฑna yaklaลฤฑk 54 dolar oldu.
Doฤal gaz termik santralleri zorda
Botaล, doฤalgazda 2017 yฤฑlฤฑndan sonra farklฤฑ bir fiyatlandฤฑrma modeline geรงti. 2017 yฤฑlฤฑnda konutlara satฤฑlan doฤalgaz fiyatฤฑ (TL/1000 smยณ) 0.764 kuruลken (vergisiz, BOTAลโฤฑn aracฤฑsฤฑz satฤฑล fiyatฤฑ), sanayiye ve elektrik รผretim termik santrallerine daha ucuza yani 0.704 kuruลa doฤalgaz satฤฑlฤฑyordu. Bu yฤฑl aฤustos ayฤฑ itibarฤฑyla son zamlardan sonra konutlara satฤฑlan doฤalgaz fiyatฤฑ %60 zamlanarak 0.64 kuruลtan, 1.22 kuruลa รงฤฑkarฤฑlฤฑyor. Ama aynฤฑ dรถnemde sanayiye satฤฑlan doฤalgaz fiyatฤฑna %120 zam yapฤฑlฤฑyor ve 0.704 kuruลtan 1.55 liraya yรผkseltiliyor. Daha bรผyรผk zam ise elektrik รผretim santrallerine satฤฑlan doฤalgaza yapฤฑlฤฑyor. BOTAล tarafฤฑndan bu santrallere yapฤฑlan satฤฑล fiyatฤฑ Kasฤฑm 2017โde 0.704 kuruลken, Aralฤฑk 2017โde 0.764 kuruลa รงฤฑkarฤฑlฤฑyor. Ocak 2018โde 0.800 kuruลa, Nisan 2018โde 0.878 kuruลa, asฤฑl bรผyรผk zam ile Aฤustos 2018โde 1.312 liraya ve Eylรผl 2018โde 1.700 liraya รงฤฑkarฤฑlฤฑyor. Sonra yapฤฑlan indirimlere raฤmen Aฤustos 2019 itibarฤฑyla BOTAล tarafฤฑndan vergisiz sade satฤฑล fiyatฤฑ olarak doฤalgaz termik santrallerine 1.650 liradan satฤฑlmaktadฤฑr. Bu fiyat 2017โye gรถre %135 zam anlamฤฑna gelirken, doฤalgaz termik santralleri ise ciddi bir maliyet baskฤฑsฤฑ ile karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑyor.
Fon yabancฤฑlara satฤฑlacak
13 รผyeli Borsa ฤฐstanbul Bankalar Sektรถr Endeksi ise cuma gรผnรผ yรผzde 1,4โe dรผลtรผ. Hรผkรผmet tarafฤฑndan, daha รถnceki aรงฤฑklamalarda, enerji sektรถrรผndeki sorunlu kredilerin banka bilanรงolarฤฑndan, Enerji Giriลim Sermaye Fonuโna aktarฤฑlacaฤฤฑ belirtilmiลti. Aktarฤฑmdaki amaรง, ekonomide dรผzelme gรถzlendiฤi takdirde bu fonun yabancฤฑlara satฤฑlmasฤฑydฤฑ. Fakat sorunlu kredilerin fona aktarฤฑlmasฤฑ ya da yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlara satฤฑlmasฤฑ planฤฑnda henรผz netlik saฤlanฤฑlmadฤฑ. Bazฤฑ yetkililere gรถre, enerjide sorun yaratabilecek 12-13 milyar dolarlฤฑk bir kredi hacmi bulunuyor.
