Bรถylece Biden, 1981 yฤฑlฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada aynฤฑ sรถzcรผฤe yer veren Ronald Reagan’dan bu yana “soykฤฑrฤฑm” terimini kullanan ilk ABD baลkanฤฑ olacak.
BBC Tรผrkรงe’den ฤฐrem Kรถker’in haberine gรถre ABD Kongresi’nin her iki kanadฤฑ da 2019 yฤฑlฤฑnda 1915 olaylarฤฑnฤฑ “soykฤฑrฤฑm” olarak tanฤฑmlayan kararlarฤฑ kabul etmiลti.
Amerikan basฤฑnฤฑnda yer alan haberlerde, Biden’ฤฑn 1915 olaylarฤฑnฤฑ “soykฤฑrฤฑm” olarak nitelendirmesinin ABD’nin Tรผrkiye ile iliลkilerde insan haklarฤฑ konusunda verdiฤi รถnemin bir yansฤฑmasฤฑ olduฤu yorumlarฤฑ yapฤฑldฤฑ.
23 Nisan’da Biden, gรถreve geldikten sonra Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ile ilk telefon gรถrรผลmesini yaptฤฑ.
Gรถrรผลmeyle ilgili Beyaz Saray ve Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ’ndan yapฤฑlan aรงฤฑklamalarda 1915 olaylarฤฑna iliลkin bir ifade yer almadฤฑ.
Bir sรผre sonra Amerikan medyasฤฑna ve Reuters haber ajansฤฑna, Amerikan tarafฤฑndan gรถrรผลmeye iliลkin ayrฤฑntฤฑlar sฤฑzdฤฑrฤฑldฤฑ.
Buna gรถre Biden, Erdoฤan’a, 1915 olaylarฤฑnฤฑ “Ermeni soykฤฑrฤฑmฤฑ” olarak tanฤฑyacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Uzmanlar, 1915 olaylarฤฑnฤฑn soykฤฑrฤฑm olarak tanฤฑnmasฤฑnฤฑn soykฤฑrฤฑmฤฑn uluslararasฤฑ hukuka 1946 yฤฑlฤฑnda girmiล olmasฤฑndan dolayฤฑ Tรผrkiye’ye herhangi bir hukuki mรผeyyidesi olmayacaฤฤฑnฤฑ ifade ediyor.
Bununla birlikte, Biden’ฤฑn gรถreve gelmesinden bu yana Tรผrkiye konusunda takฤฑndฤฑฤฤฑ tutum nedeniyle, soykฤฑrฤฑm aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn siyasi bir รถnem taลฤฑdฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
‘Bu ifadeyi kullanmasฤฑ oldukรงa รถnemli’
Illinois รniversitesi’nden Siyaset Bilimi รถฤretim รผyesi Doรง. Dr. Sibel Oktay, Biden’ฤฑn bu ifadeyi kullanmasฤฑnฤฑ “oldukรงa รถnemli” olarak nitelendirdi.
Oktay, Biden’ฤฑn bรถylece hem Ermeni topluluฤunun iddialarฤฑnฤฑ kabul ettiฤini hem de ABD-Tรผrkiye iliลkilerini bir รถlรงรผde gรถzden รงฤฑkardฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsterdiฤini sรถyledi ve ลunlarฤฑ ekledi:
“Gerek Demokrat gerekse Cumhuriyetรงi baลkanlar, Tรผrkiye ile iliลkileri zedelememek adฤฑna bu konuda net bir pozisyon almaktan hep kaรงฤฑnmฤฑลlardฤฑ. Biden’in bu noktada geรงmiลten oldukรงa farklฤฑ bir yรถn seรงtiฤini gรถrรผyoruz. Bunun da Tรผrkiye’ye ‘sizin bu hassasiyetiniz artฤฑk bizim politikamฤฑzฤฑ ลekillendirmeyecek’ ลeklinde gรถnderilmiล bir sinyal olduฤunu dรผลรผnรผyorum.”
Oktay sรถzlerini, “Elbette hem ABD hem de Tรผrkiye, eฤer ikili iliลkilerine devam etmek istiyorsa, bu iliลkinin tarihsel ve รงok boyutlu olduฤunu ve bu kararฤฑn ikili iliลkileri yฤฑpratamayacaฤฤฑnฤฑ iddia edeceklerdir. Fakat bu ifadenin kullanฤฑlmasฤฑ Tรผrkiye’nin hassasiyetlerinin net bir ลekilde gรถzardฤฑ edildiฤini gรถsteriyor” diye sรผrdรผrdรผ.
Biden’ฤฑn 20 Ocak’ta resmen gรถreve baลlamasฤฑndan bu yana ABD ile Tรผrkiye arasฤฑnda sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ bir dรถnem yaลanฤฑyor.
ABD’li yetkililer, Biden’ฤฑn gรถreve gelmesinden bu yana Tรผrkiye’deki insan haklarฤฑ durumuyla ilgili daha eleลtirel bir yaklaลฤฑm benimsiyor.
Ayrฤฑca, Biden’ฤฑn gรถreve geldikten sonra ilk aลamada temas kurduฤu dรผnya liderleri arasฤฑnda Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn yer almamasฤฑ, รผรง ay sonra Erdoฤan ile ilk telefon gรถrรผลmesini yapmฤฑล olmasฤฑ da bu soฤukluฤun bir gรถsterisi olarak gรถrรผlรผyor.
Son olarak, Washington yรถnetimi, Tรผrkiye’nin F-35 yeni nesil savaล uรงaฤฤฑ projesinden รงฤฑkartฤฑldฤฑฤฤฑna dair resmi bildirimde bulundu.
Kampanya vaadini yerine getirdi
Doรง. Dr. Oktay, Biden’ฤฑn selefi Donald Trump’ฤฑn aksine bu ifadeyi kullanarak hem Kongre’nin aldฤฑฤฤฑ kararฤฑ tanฤฑmฤฑล olduฤunu hem de kampanya vaadini yerine getirdiฤini sรถyledi.
Oktay, “Bu kararฤฑyla hem bir รถnceki donem yasama organฤฑnฤฑn aldฤฑฤฤฑ pozisyonu desteklemiล hem seรงim vaadini yerine getirmiล oldu. Bence en รถnemlisi, bu karar ile Ermeni Soykฤฑrฤฑmฤฑ meselesi Tรผrkiye ile ABD arasฤฑnda rehine kalmaktan kurtuldu” dedi.
Biden, kampanya dรถneminde “Ermeni Soykฤฑrฤฑmฤฑ’nฤฑ tanฤฑyacaฤฤฑnฤฑ” ilan etmiล ve geรงen yฤฑl 24 Nisan’da yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada da bu ifadeye yer vermiลti.
Biden, 24 Nisan 2020’de henรผz baลkan adayฤฑyken yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Bu korkunรง ve sistematik yok etme kampanyasฤฑnฤฑ asla unutmamalฤฑyฤฑz ve buna karลฤฑ sessiz kalmamalฤฑyฤฑz… Soykฤฑrฤฑmฤฑ olduฤu gibi kabul etmez, anmaz ve รงocuklarฤฑmฤฑza bunu รถฤretmezsek, ‘bir daha asla’ kelimeleri de anlamฤฑnฤฑ yitirir” demiลti.
Tรผrkiye ve Ermenistan’dan tepkiler
Ermenistan Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Ara Avazyan, ABD’nin bu tutumunun “birรงok รผlke iรงin ahlaki bir kฤฑlavuz” olacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Avazyan, “Bu mesele Ermenistan ya da Tรผrkiye ile ilgili deฤil. Bu, hem geรงmiลte hem bugรผn hem de gelecekte olacak olan soykฤฑrฤฑmlarฤฑ tanฤฑma ve kฤฑnama yรผkรผmlรผlรผฤรผmรผzรผn yerine getirilmesiyle ilgilidir” dedi.
Tรผrkiye, hafta iรงinde Biden’ฤฑn soykฤฑrฤฑm ifadesini kullanacaฤฤฑ yรถnรผndeki haberlere sert tepki gรถsterdi.
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ฤฐletiลim Baลkanฤฑ Fahrettin Altun, 1915 olaylarฤฑnฤฑn soykฤฑrฤฑm olarak tanฤฑmlanmasฤฑnฤฑ “gerรงeklerle hiรงbir baฤฤฑ olmayan, sadece siyasi hesaplardan beslenen bir iftira” sรถzleriyle nitelendirdi.
ABD yรถnetimi, 1992-2000 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnda gรถrev yapan eski Baลkan Bill Clinton dรถneminden bu yana 24 Nisan tarihinde anma mesajฤฑ yayฤฑmlฤฑyor.
Biden’ฤฑn aksine hem yardฤฑmcฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ yaptฤฑฤฤฑ Barack Obama hem de Donald Trump aรงฤฑklamalarฤฑnda “soykฤฑrฤฑm” yerine “Meds Yeghern” (Bรผyรผk Felaket) sรถzcรผฤรผne yer veriyordu.
