Bitcoin’in deฤerini bu yฤฑl yรผzde 500’den fazla artฤฑrarak altฤฑn, borsa ve emlak gibi yatฤฑrฤฑm araรงlarฤฑnฤฑn รถnรผne geรงmesi, sanal para birimlerini yeniden tartฤฑลmaya aรงtฤฑ.
Uzmanlar, hฤฑzlฤฑ deฤer kazancฤฑ ve geniล piyasa deฤeriyle ilgi รงeken sanal paralarฤฑn potansiyel riskleri konusunda deฤerlendirmelerde bulundu.
Dรผnya Ekonomik Forumu’nun (WEF) “Blok Zincirinin Potansiyelini Fark Etmek” adlฤฑ raporundaki bilgilere gรถre, 2008 yฤฑlฤฑndaki kรผresel ekonomik krizin ardฤฑndan ismi bilinmeyen kiลi veya kiลiler ‘Satoshi Nakamoto’ takma ismiyle sanal paralarฤฑ kullanarak elektronik bir para sistemi kurdu.
“Dijital para”, “kripto para” gibi adlarla da anฤฑlan sanal paralarฤฑn geleneksel paralardan baลlฤฑca farkฤฑ, hรผkรผmetler tarafฤฑndan kontrol edilememesi olarak dikkati รงekiyor.
Sanal paralara iliลkin iลlem kayฤฑtlarฤฑ, merkezi bir dosya yerine, her iลlemin onaylandฤฑฤฤฑ kรผresel bir muhasebe defteri gibi รงalฤฑลan blok zincirinde yer alฤฑyor ve aฤdaki bรผtรผn bilgisayarlara daฤฤฑtฤฑlฤฑyor.
Sรถz konusu blok zinciriyle banka, kredi kartฤฑ, para transfer ลirketi, sosyal aฤ, hรผkรผmet gibi aracฤฑlar olmadan hisse senetlerinden tahvillere, fikri mรผlkiyetten sanat ve mรผzik eserlerine kadar her tรผrlรผ dijital deฤer transfer edilebiliyor.
Rapora gรถre, blok zinciri gรผรงlรผ bir ลifrelemeyle korunurken, aฤda gerรงekleลen iลlemler gizlenmiyor ve bรผtรผn kullanฤฑcฤฑlar iลlemleri gรถrรผntรผleyebiliyor. Bu da sistemdeki sanal paralarฤฑ nakitten daha gรผvenli hale getiriyor.
Dรผnya genelinde 900’e yakฤฑn sanal para bulunuyor. Bunlar arasฤฑnda Bitcoin 106 milyar dolarฤฑn รผzerindeki piyasa deฤeriyle baลฤฑ รงekiyor. Bitcoin, bu yฤฑl yรผzde 500’den fazla artฤฑล gรถstererek, altฤฑn, borsa, emlak gibi yatฤฑrฤฑm araรงlarฤฑn รถnรผne geรงti.
Onu, 29,2 milyar dolarlฤฑk piyasa deฤeriyle Ethereum ve dolaลฤฑmdaki miktarฤฑ en yรผksek sanal para olarak yaklaลฤฑk 7,8 milyar dolar ile Ripple takip ediyor.
Daha รถnce รin, Rusya, Vietnam gibi รผlkeler sanal paralara iliลkin dรผzenlemeler oluลturarak bazฤฑ yasaklar koyarken, bu hareketler sanal para birimlerinde deฤer kaybฤฑna yol aรงmฤฑลtฤฑ.
Son olarak dรผnyanฤฑn en bรผyรผk opsiyon ve vadeli iลlemler iลletmecisi ABD’li CME Group, bu yฤฑlฤฑn dรถrdรผncรผ รงeyreฤinde Bitcoin ile vadeli iลlemlere baลlanmasฤฑnฤฑn planlandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtmiล ve gerekli dรผzenleyici kurumlarฤฑn onayฤฑnฤฑn beklendiฤini duyurmuลtu. Bu geliลmenin ardฤฑndan Bitcoin yรผzde 5 deฤer kazandฤฑ.
Devlet dรผลรผncesine ters bir uygulama
ฤฐล Yatฤฑrฤฑm Uluslararasฤฑ Piyasalar Mรผdรผrรผ ลant Manukyan, sanal paralarฤฑn teorik olarak geleneksel paralar gibi deฤiล-tokuล, servet aracฤฑ ya da bir muhasebe enstrรผmanฤฑ olarak kullanฤฑlabileceฤini ancak รงok oynak olmalarฤฑ sebebiyle geleneksel anlamda para olarak anฤฑlamayacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Para basฤฑmฤฑ ve arzฤฑnฤฑn devletlerin elinde bulunduฤunu hatฤฑrlatan Manukyan, bu nedenle sanal paralarฤฑn takibi, vergilendirilmesi ve arzฤฑnฤฑn yapฤฑlamamasฤฑnฤฑn devlet dรผลรผncesine ters bir uygulama olduฤunu belirtti.
Manukyan, pek รงok รผlkenin bu paralar konusunda net politika belirlemediฤine dikkati รงekerek, “Bazฤฑ รผlkeler bunlarฤฑ yasaklarken bazฤฑlarฤฑ destekliyor. รrneฤin ABD emtia olarak kabul etti, Japonya ise olumlu yaklaลฤฑyor ancak bu รผlkede nakit para olarak kabul edilmesi henรผz sรถz konusu deฤil. Kabul gรถrmesi iรงin vergi mevzuatฤฑnฤฑn buna pozitif bakฤฑyor olmasฤฑ lazฤฑm.” dedi.
Piyasa deฤeri 180 milyar dolar
Tรผrkiye’nin finans merkezi olma yolunda yeni enstrรผmanlarฤฑ hฤฑzlฤฑ getirmesinin รถnemine deฤinen Manukyan, ลรถyle devam etti:
“ลirketler aรงฤฑsฤฑndan vergi mevzuatฤฑ belli olmalฤฑ. Kafasฤฑ karฤฑลmฤฑล yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin devlet desteฤi saฤlamak, borsadan iลlemleri geรงirmek veya takas kuruluลu kurmak gibi adฤฑmlarฤฑ hฤฑzlฤฑ atarsak merkez olabiliriz. Bu her รผlkenin รผzerinde รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ bir konu. ABD’de bazฤฑ eyaletler bu tip giriลimlere vergiyi kaldฤฑrdฤฑ.”
Manukyan, dรผnyada para arzฤฑ miktarฤฑnฤฑn 85 trilyon dolar ve toplam varlฤฑk miktarฤฑnฤฑn 250 trilyon dolar olduฤuna deฤinerek, “Sanal paralarฤฑn piyasa deฤeri 180 milyar dolar civarฤฑnda. Gรผvenin artmasฤฑyla fiyatlar yukarฤฑ yรถnde hareket edebilir ancak henรผz olgunluk dรถnemine girilmedi.” deฤerlendirmesinde bulundu.
รdemelerini elektronik ortamda gerรงekleลtiren yeni nesil aรงฤฑsฤฑndan sanal paralarฤฑn kullanฤฑm kolaylฤฑฤฤฑna sahip olduฤuna dikkati รงeken Manukyan, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Ben global boyutta bir yasaklama beklemiyorum ama olursa yasa dฤฑลฤฑ bir ลey alฤฑnฤฑp satฤฑlฤฑyor olacak. Bรถyle bir yasaklama olmaz ve istenen dรผzenlemeler yapฤฑlฤฑrsa sanal paralar daha da popรผlerleลir. รin, sermaye hesabฤฑ kapalฤฑ olmasฤฑ dolayฤฑsฤฑyla para รงฤฑkartmalarฤฑn sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑ bir รผlke. Batฤฑ ekonomilerinde veya daha kapitalist bloklarda bรถyle bir durum sรถz konusu deฤil. Liberalize olmuล ekonomiler var ama dรผzenlemelerin gelmesi kaรงฤฑnฤฑlmaz.”
Sanal parada riskler sรถz konusu
KapitalFX Araลtฤฑrma Mรผdรผr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Enver Erkan ise organize bir piyasa bulunmamasฤฑ ve arzฤฑnฤฑ etkileyecek genel bir otorite olmamasฤฑ nedeniyle sanal paralara gรผvenilemeyeceฤini sรถyledi.
Erkan, sanal paralarฤฑn yazฤฑlฤฑmlarla รผretildiฤini hatฤฑrlatarak, “Gerekli teknolojik sisteme sahip birisi bunlarฤฑ รผretebilir.” dedi.
Sanal paralarฤฑn potansiyel risklerine de deฤinen Erkan, Uluslararasฤฑ Para Fonu ile AB Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn konuyla ilgili adฤฑmlarฤฑ olduฤunu belirtti.
Erkan, “Sanal paralarda teknolojik altyapฤฑ kaynaklฤฑ riskler veya kara para aklama gibi tehlikeler sรถz konusu.” diye konuลtu.
Tรผrkiye’de foreks piyasalarฤฑnฤฑn kฤฑsฤฑtlanmasฤฑyla alternatif piyasalara doฤru bir yรถneliล olduฤuna dikkati รงeken Erkan, รผlkede hizmet veren bir sanal para borsasฤฑ bulunmadฤฑฤฤฑnฤฑ fakat kฤฑrmฤฑzฤฑ รงizgiler รงekilerek borsa bรผnyesinde bรถyle bir marketin aรงฤฑlabileceฤini bildirdi.
