Tรผrkiye’deki iki depremin yฤฑkฤฑcฤฑ insani bilanรงosu artmaya devam ederken ekonomik faaliyet รผzerindeki tam etkisi belirsizliฤini koruyor olsa da, ilk tahminler felaketin boyutlarฤฑnฤฑn oldukรงa bรผyรผk olabileceฤini gรถsteriyor.
Bloomberg‘in analizine gรถre รถnceki afetlerde yaลananlar baz alฤฑndฤฑฤฤฑnda Kahramanmaraล merkezli depremlerin milli gelirin yรผzde 1’ini etkilemesi sรถz konusu.
Bloomberg Economics Ekonomisti Selva Bahar Baziki ilgili analizinde Tรผrkiye’nin 2023 bรผyรผme beklentisini yรผzde 3โten yรผzde 2,6โya dรผลรผrdรผklerini kaydetti.
Analizde, Kahramanmaraล merkezli depremlerin ekonomik etkilerine iliลkin รถngรถrรผlere ulaลmak iรงin 2011 yฤฑlฤฑnda Vanโda meydana gelen depremi temel alan รผรง aลamalฤฑ bir prosedรผr izlendi. Sรถz konusu depremin Van ekonomisine etkisi de 10 sektรถr รผzerinden hesaplandฤฑ.
Buna gรถre her sektรถrรผn Vanโdaki reel GSYฤฐH bรผyรผmesini depremden รถnceki yฤฑllarda Vanโa en iyi uyan ลehirlerin aฤฤฑrlฤฑklฤฑ ortalamasฤฑndan oluลan bir kฤฑyaslamayla yapฤฑldฤฑฤฤฑ ve bunu oluลturmak iรงin bรถlgesel nรผfus, sanayi, inลaat, toplam รงฤฑktฤฑ ve bunlarฤฑn ulusal GSYฤฐH iรงindeki payฤฑnฤฑ dikkate alarak yapฤฑldฤฑฤฤฑna yer verildi.
Yapฤฑlan hesaplamalarda depremin birรงok sektรถrรผ olumsuz etkilediฤi ancak en รงok etkilenenler arasฤฑnda tarฤฑm, sanayi, profesyonel hizmetler ve destek hizmetleri olduฤuna yer verildi. รte yandan yaลanan depremlerin daha yรผksek bรผyรผklรผฤรผnรผn de hesaba katฤฑlarak her sektรถr รผzerindeki etkinin รถlรงeklendirildiฤi ve 10 il iรงin reel GSYฤฐHโda yaklaลฤฑk yรผzde 12โlik bir daralma รถngรถrรผldรผฤรผ ifade edildi.
2023’te GSYฤฐH’da yรผzde 1’lik daralma yaratabilir
Bloomberg 10 ilin รผlke ekonomisine toplam katkฤฑsฤฑnฤฑn yรผzde 9 civarฤฑnda olduฤunu dolayฤฑsฤฑyla 2023 Tรผrkiye GSYฤฐHโsฤฑnda da yรผzde 1โlik bir daralma yaratmasฤฑnฤฑ beklediklerini belirtti.
Kurum hesaplamalarฤฑnฤฑn birkaรง varsayฤฑm รผzerine kurulu olduฤunu; birinci olarak GSYฤฐH รผzerindeki olumsuz etkiyi azaltacaฤฤฑnฤฑ tahmin ettikleri รผretimde afet bรถlgelerinden etkilenmeyen alanlara kayma olmadฤฑฤฤฑnฤฑ varsayan statik bir yaklaลฤฑma sahip olduklarฤฑnฤฑ ve yeterli veriye sahip olunamadฤฑฤฤฑndan 10 ilin tamamฤฑnda simetrik bir etki yaratacaฤฤฑnฤฑ deฤerlendirdiklerinin altฤฑnฤฑ รงizdi.
Hesaplamalarda 17 Aฤustos 1999 depremi referans alฤฑndฤฑ
Bloomberg, Devlet Planlama Teลkilatฤฑโnฤฑn 17 Aฤustos 1999 depremiyle ilgili yaptฤฑฤฤฑ รงalฤฑลmada depremi takip eden 4,5 ayda GSYฤฐH kaybฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk 2-2,5 milyar dolar olduฤunu gรถsterdiฤini hatฤฑrlatฤฑrken ve bunu tรผm yฤฑla ve mevcut deprem bรถlgesinin gรถreceli ekonomik boyutuna gรถre รถlรงeklendirildiฤinde GSYฤฐHโnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 0,6-0,7โsi gibi bir rakam elde edildiฤine dikkat รงekti.
Yapฤฑlan รถngรถrรผlerin mali hamleleri iรงerdiฤi ancak olasฤฑ kayฤฑplarฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ telafi edebilecek dฤฑล yardฤฑmฤฑ iรงermediฤinin belirtildiฤi analizde Dรผnya Bankasฤฑโnฤฑn ลimdiden 1,78 milyar dolarlฤฑk bir yardฤฑm sรถzรผ verdiฤi ve bu nedenler 2023 iรงin bรผyรผme tahminini yรผzde 3โten yรผzde 2,6โya dรผลรผrรผldรผฤรผ kaydedildi.ย รte yandan Tรผrk Giriลim ve ฤฐล Dรผnyasฤฑ Konfederasyonu (TรRKONFED) da yaลanan depremlerin ekonomik etkilerine dair hazฤฑrladฤฑฤฤฑ raporunda depremler dolayฤฑsฤฑyla 84,1 milyar dolarlฤฑk mali hasar ortaya รงฤฑkacaฤฤฑnฤฑ hesaplamฤฑลtฤฑ. Raporda รถngรถrรผlen bu mali hasarฤฑn 70,75 milyar dolarฤฑnฤฑn konut zararฤฑ, 10,4 milyar dolarฤฑnฤฑn milli gelir kaybฤฑ ve 2,91 milyar dolarฤฑnฤฑn iลgรผnรผ kaybฤฑ olacaฤฤฑ tahmin edildi.
