Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB) tarafฤฑndan Kasฤฑm 2018 dรถnemine iliลkin รถdemeler dengesi verileri aรงฤฑklandฤฑ.
Verilere gรถre, Tรผrkiye’de cari iลlemler hesabฤฑ kasฤฑmda 986 milyon dolar fazla verdi. Kasฤฑm ayฤฑdaki bu performansฤฑ ile รผst รผste 4’รผncรผ ay fazla veren รถdemeler dengesi hesabฤฑnda on iki aylฤฑk cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑ ise 20 ayฤฑn en dรผลรผk seviyesi olan 33,9 milyar dolara indi. Cari iลlemler hesabฤฑnda 2017’nin Kasฤฑm ayฤฑnda 4 milyar 482 milyon dolar aรงฤฑk oluลmuลtu.
Konu ile ilgili deฤerlendirmelerde bulunan AA Finans Analisti ve ekonomist Haluk Bรผrรผmcekรงi, piyasalarฤฑn ortalama beklentisinin 1 milyar dolar fazla verileceฤi yรถnรผnde olduฤunu belirterek, “Son on iki aylฤฑk cari aรงฤฑk 33,9 milyar dolar ile belirgin gerileme gรถsterdi. Ayrฤฑca, aralฤฑk ayฤฑ gรผmrรผk dฤฑล ticaret รถncรผ verileri geรงen yฤฑla gรถre รงok daha dรผลรผk dฤฑล aรงฤฑฤa iลaret ederek son on iki aylฤฑk cari aรงฤฑฤฤฑn 28 milyar dolarฤฑn altฤฑna gerileyebileceฤini de dรผลรผndรผrmekte.” ifadelerini kullandฤฑ.
Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn, her ayฤฑn ilk iล gรผnรผ bir รถnceki aya iliลkin resmi olmayan ihracat ve ithalat verilerini aรงฤฑkladฤฑฤฤฑnฤฑ anฤฑmsatan Bรผrรผmcekรงi, “Sรถz konusu verilere gรถre, aralฤฑk ayฤฑnda ihracat 13,9 milyar dolar ve ithalat 1661 milyar dolar dรผzeyinde oluลmuล. Bรถylece, dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ 2,7 milyar dolar dรผzeyinde gerรงekleลmiล. Bu ise, dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑnฤฑn yฤฑllฤฑk olarak belirgin azalฤฑล gรถstereceฤi anlamฤฑna geliyor.” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Bรผrรผmcekรงi, geรงen yฤฑl cari aรงฤฑฤฤฑ artฤฑran faktรถrlerin baลฤฑnda gelen enerji ticaretindeki geliลmelerin devam edip etmeyeceฤinin kritik olduฤunu, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn son dรถnemdeki toparlanmaya raฤmen halen 2018 yฤฑlฤฑ ortalamasฤฑnฤฑn (72 dolar) belirgin altฤฑnda seyretmesinin cari aรงฤฑฤฤฑ azaltฤฑcฤฑ etkide olduฤunu belirtti.
Altฤฑn ticaretinde ise geรงen yฤฑl 8,5 milyar dolar net aรงฤฑk ile 2017 yฤฑlฤฑna gรถre 1,5 milyar dolar azalฤฑล kaydedildiฤini ifade eden Bรผrรผmcekรงi, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Bu eฤilim devam edebilir. Ayrฤฑca, รผรงรผncรผ รงeyrek milli gelir ve dรถrdรผncรผ รงeyrek รถncรผ verilerinden gรถrรผldรผฤรผ kadarฤฑ ile ekonomik aktivitenin sert bir yavaลlama iรงine girdiฤi gรถzlenmektedir. Bu geliลmenin, dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ รผzerinde diฤer unsurlardan daha gรผรงlรผ etkide bulunacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnmekteyiz. Ayrฤฑca, AB pazarฤฑ ve genel olarak kรผresel รงapta bรผyรผmenin 2018 yฤฑlฤฑ ilk yarฤฑsฤฑnda gรผรงlรผ seyretmesi ihracat aรงฤฑsฤฑndan destekleyici olmuลtu, bu baฤlamda bu bรถlgelerden gelen yavaลlama sinyallerinin ne รถlรงรผde ihracatฤฑ etkileyeceฤi takip edilecektir.
Aralฤฑk ayฤฑnda ihracat artฤฑลฤฑnฤฑn durmasฤฑ bu yรถnde bir sinyal olabilir. Buna karลฤฑlฤฑk, turizm gelirlerinin, turist sayฤฑsฤฑnฤฑn artฤฑล eฤilimini korumasฤฑ ile toparlanma gรถstermeye devam edeceฤi beklenmelidir. Bu doฤrultuda, 2019 yฤฑl sonu tahminimizi 22 milyar dolar aรงฤฑk olarak belirlerken, risklerin aลaฤฤฑ yรถnde devam ettiฤini belirtmeliyiz.”
– “Dรผลรผk seviyede bulunan petrol fiyatlarฤฑ cari dengedeki iyileลmeyi destekliyor”
Halk Yatฤฑrฤฑm Araลtฤฑrma Direktรถrรผ Banu Kฤฑvci Tokalฤฑ da cari dengenin kasฤฑm ayฤฑnda fazla vermeye devam ederek, yฤฑllฤฑk aรงฤฑktaki dรผลรผลรผ hฤฑzlandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ kaydetti.
Kasฤฑm ayฤฑnda beklentilere yakฤฑn seviyede 0,99 milyar dolarlฤฑk fazla sonrasฤฑnda, yฤฑllฤฑk cari aรงฤฑฤฤฑn ekim sonundaki 39,4 milyar dolardan kasฤฑm sonunda 33,9 milyar dolara gerilediฤini belirten Tokalฤฑ ลunlarฤฑ ifade etti:
“Aralฤฑk ayฤฑna iliลkin ilk tahminlerimiz, cari dengenin aylฤฑk 1,4 milyar dolar seviyesinde sฤฑnฤฑrlฤฑ aรงฤฑk vereceฤi dolayฤฑsฤฑyla yฤฑllฤฑk aรงฤฑktaki gerilemenin devam ederek 33,9 milyar dolar seviyesinden 27,5 milyar dolar civarฤฑna inebileceฤi yรถnรผnde. Hem kur hem de talep geliลmelerine ek olarak, ihracatฤฑ destekleyici yeni program anlayฤฑลฤฑ, ฤฑlฤฑmlฤฑ enerji fiyatlarฤฑ ve baz etkisi doฤrultusunda, yฤฑllฤฑk cari aรงฤฑktaki dรผลรผลรผn รถzellikle bu yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda hฤฑzla devam edeceฤini ve yฤฑlฤฑ 19 milyar dolar civarฤฑnda tamamlayabileceฤini tahmin ediyoruz.”
Kasฤฑm ayฤฑ cari fazlasฤฑnฤฑ destekleyen geliลmelerde, dฤฑล aรงฤฑktaki sert dรผลรผลe ek olarak, bavul ticareti ve navlun gelirlerinde iyileลme, gรผรงlรผ turizm gelirleri ve doฤrudan yatฤฑrฤฑmlarla ilgili kar transferlerinin azalฤฑลta olmasฤฑ gibi unsurlarฤฑn etkili olduฤunu ifade eden Tokalฤฑ, diฤer taraftan, yรผkselen faizler nedeniyle artmaya devam eden ve 1 milyar dolar seviyesine ulaลan dฤฑล borรง faiz รถdemeleri ile portfรถy yatฤฑrฤฑmlarฤฑna ait giderlerin, cari aรงฤฑktaki dรผลรผลรผ sฤฑnฤฑrlandฤฑran unsurlar olarak kaldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Tokalฤฑ, kurun mevcut seviyeleri, son dรถnemde toparlanma eฤilimi gรถsterse de halen dรผลรผk seviyelerde bulunan petrol fiyatlarฤฑ ve ekonomideki yavaลlama sinyallerinin, cari dengedeki iyileลmenin devam edeceฤini gรถsterdiฤini bildirerek, “Finansman tarafฤฑnda da, ABD Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (Fed) sฤฑkฤฑlaลtฤฑrฤฑcฤฑ politikalarฤฑnda yavaลlama, geliลen รผlke piyasalarฤฑna sermaye giriลini destekleyebilecek olmasฤฑ dolayฤฑsฤฑyla olumlu olarak yorumlanabilecek olmasฤฑna karลฤฑlฤฑk, kรผresel sermayenin geliลen piyasalara akฤฑลฤฑnda yavaลlamaya neden olan ticaret savaลlarฤฑnฤฑn ne ลekilde ilerleyeceฤi temkinlilik noktasฤฑ olarak beliriyor.” ifadelerini kullandฤฑ.
– “2018 yฤฑlฤฑnda cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑnฤฑn 27- 28 milyar dolar civarฤฑnda olabilir”
ฤฐntegral Yatฤฑrฤฑm Araลtฤฑrma Uzmanฤฑ Seda Yalcinkaya รzer ise cari iลlemler dengesinde yฤฑllฤฑk olarak gerilemenin devam etmesini beklediklerini belirterek, 2018 yฤฑlฤฑnda cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑnฤฑn 27- 28 milyar dolar civarฤฑnda olabileceฤini sรถyledi.
Cari iลlemler dengesinde ithalattaki daralmanฤฑn en รถnemli gรถsterge olduฤunu bildiren รzer ลunlarฤฑ kaydetti:
“Bununla birlikte altฤฑn ithalatฤฑndaki daralma da cari iลlemler dengesine olumlu yansฤฑdฤฑ. 2017 yฤฑlฤฑ kasฤฑm ayฤฑnda altฤฑn ithalatฤฑ 16,2 milyar dolar seviyesinde iken 2018 yฤฑlฤฑ kasฤฑm ayฤฑnda 12,8 milyar dolara geriledi. Bunun net bir ลekilde olumlu etkisini cari iลlemler dengesinde gรถrรผyoruz. Aynฤฑ zamanda turizm gelirlerindeki artฤฑล 2018 yฤฑlฤฑnda pozitif bir katkฤฑ yaratmasฤฑyla birlikte 2019 yฤฑlฤฑnda 70 milyon turist hedefi dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda 2019 yฤฑlฤฑnda da turizm gelirlerinin pozitif yansฤฑmasฤฑnฤฑ alacaฤฤฑz gibi duruyor.”
รzer, ลu anda ekonomik koลullar daralmayฤฑ gรถsterdiฤi ve talep koลullarฤฑ azaldฤฑฤฤฑ iรงin cari iลlemler dengesinde iyileลmenin sรผrdรผฤรผne iลaret ederek, yฤฑllฤฑk cari aรงฤฑฤฤฑn ilk yarฤฑda dรผลรผลรผnรผ sรผrdรผrmesini, ikinci yarฤฑdan itibaren ise yeniden yรผkselmesini beklediklerini dile getirdi.
