BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre ฤฐsveรง’in en bรผyรผk bilim parklarฤฑndan biri olan Medicon Kรถyรผ’ndeki bir laboratuvarda kimyager Ingemo Andersson, yarฤฑm kibrit kutusu bรผyรผklรผฤรผnde kรผรงรผk, plastik bir inhaler tutuyor.
Andersson’un ekibi bu kรผรงรผk รผrรผnรผn, koronavirรผs iรงin verilen mรผcadelede, tรผm dรผnyada insanlarฤฑn aลฤฑlarฤฑn toz hallerini evlerinde dahi alabilmelerini umuyor.
Genellikle astฤฑm hastalarฤฑ iรงin inhaler yapan sรถz konusu Iconovo ลirketinin CEO’su Johan Waborg, “รretimi kolay ve gerรงekten ucuz” diyerek รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ anlatฤฑyor ve ลรถyle devam ediyor:
“Sadece kapaฤฤฑnฤฑ รงฤฑkarฤฑyorsunuz ve aลฤฑnฤฑz aktif hale geliyor. Ardฤฑndan aฤzฤฑnฤฑza koyup, derip bir nefes alฤฑyorsunuz.”
Iconovo, Covid-19’a karลฤฑ Stockholm’de kuru-toz aลฤฑ geliลtiren bir immรผnoloji (baฤฤฑลฤฑklฤฑkbilimi) araลtฤฑrma kuruluลu ISR ile iลbirliฤi yapฤฑyor.
Bu รงalฤฑลmalarda, รผretilmiล Covid-19 virรผs proteinlerini kullanฤฑyor.
Ayrฤฑca 40 santigrat dereceye kadar sฤฑcaklฤฑฤa da dayanabiliyor. Bu durum da Dรผnya Saฤlฤฑk รrgรผtรผ (WHO) tarafฤฑndan onaylanan ve yaygฤฑn olarak kullanฤฑlan diฤer aลฤฑlarฤฑn saklama koลullarฤฑna gรถre bรผyรผk bir farklฤฑlฤฑk oluลturuyor.
Bu tip aลฤฑlar sert cam ลiลelerde -70 santigrat derece gibi dรผลรผk sฤฑcaklฤฑklarda tutulmalarฤฑ gerekiyor. Yoksa etkinliklerini kaybediyor.
ฤฐsveรง’in saygฤฑn tฤฑp รผniversitelerinden biri Karolinska Enstitรผsรผ’nde immรผnoloji profesรถrรผ ve ISR’nin kurucusu olan Ola Winquist bu durum hakkฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, “Ezber bozan ลey, toz aลฤฑnฤฑn soฤuk zincir olmadan, son derece kolay bir ลekilde daฤฤฑtabilmesi ve saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑna ihtiyaรง duyulmadan uygulanabilmesi” ลeklinde aรงฤฑklฤฑyor.
ลirket ลu anda aลฤฑyฤฑ Covid-19’un Beta (Gรผney Afrika) ve Alfa (ฤฐngiltere) varyantlarฤฑ รผzerinde test ediyor.
Tedariki kolaylaลtฤฑracaฤฤฑ dรผลรผnรผlรผyor
Sรถz konusu aลฤฑnฤฑn, aลฤฑ รผretemeyen ya da elektrik tรผketimleri sebebiyle onlarฤฑ depolamakta gรผรงlรผk รงeken, kรผresel aลฤฑ tedarikinde de sorunlar yaลanฤฑlan Afrika รผlkelerine yรถnelik รถnemli bir adฤฑm olacaฤฤฑna inanฤฑlฤฑyor.
ISR’nin รผzerinde รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ toz aลฤฑnฤฑn WHO onayฤฑ รถncesinde, mevcut aลฤฑlarla aynฤฑ korumayฤฑ saฤlayฤฑp saฤlamayacaฤฤฑ da dahil olmak รผzere gideceฤi daha bazฤฑ yollar var.
Aลฤฑ, ลu ana kadar sadece fareler รผzerinde test edildi. Ancak ISR ve Iconovo รถnรผmรผzdeki iki ay iรงinde insanlar รผzerinde รงalฤฑลmalara baลlamak iรงin de yeterli fonu saฤladฤฑ.
รte yandan tฤฑp camiasฤฑnda, bunun gibi toz aลฤฑlarฤฑn baลarฤฑlฤฑ olmasฤฑ durumunda, salgฤฑnla mรผcadele devrim yaratabileceฤi ve diฤer hastalฤฑklar iรงin รผretilen aลฤฑlarฤฑn depolanmasฤฑnฤฑ ve daฤฤฑtฤฑmฤฑnฤฑ da kolaylaลtฤฑracaฤฤฑ konusunda halihazฤฑrda benimsenen bir iyimserlik var.
Unicef’in 2016-2020 arasฤฑnda kรผresel saฤlฤฑk ลefi olan ve Karolinska Enstitรผsรผ’nรผn saฤlฤฑkta kรผresel dรถnรผลรผm profesรถrรผ Stefan Swartling Peterson konuya iliลkin ลunlarฤฑ sรถylรผyor:
“Ulaลฤฑlmasฤฑ zor bรถlgeler iรงin gerรงekten fฤฑrsatlar aรงabilecek. Belki de bizi bisiklet ve deve รผzerinde soฤuk kutular taลฤฑyan insanlardan kurtarabilecek.”
Toz aลฤฑ teknolojisi
Tรผm dรผnyada toz aลฤฑlar รผzerinde รงalฤฑลmalar devam ederken, Swartling Peterson, Iconovo’ya sadece 10 dakikalฤฑk yรผrรผme mesafesinde “gelecek vaat eden teknolojiye” sahip baลka bir giriลimi iลaret ediyor.
Ziccum ลirketi, mevcut veya gelecekteki sฤฑvฤฑ aลฤฑlarฤฑ etkinliklerini sฤฑnฤฑrlamayacak ลekilde havayla kurutularak tasarlanmฤฑล bir teknolojiyi test ediyor.
Bu testlerin sonucunda, geliลmekte olan รผlkeler aลฤฑ รผretiminin son aลamalarฤฑnฤฑ kendi topraklarฤฑnda tamamlayabilir.
รlkelere gรถnderilecek aลฤฑ tozu, uygulamadan hemen รถnce steril bir su รงรถzeltisiyle karฤฑลtฤฑrฤฑlฤฑp ardฤฑndan da kรผรงรผk ilaรง ลiลeleri ve iฤneler kullanฤฑlarak enjekte edilebilecek.
ลirketin CEO’su Gรถran Conradsson, bu teknolojinin burun spreylerinden haplara kadar diฤer uygulama tรผrlerinin รถnรผnรผ aรงabileceฤini ifade ediyor:
“Bunun iรงin รงok fazla araลtฤฑrma ve geliลtirme gerekiyor. Ama prensip olarak evet, mรผmkรผn.”
Geliลtirdiฤi tek doz Covid-19 aลฤฑsฤฑ ฤฐngiltere’de kullanฤฑm iรงin onay alan ilaรง firmasฤฑ Janssen de, havayla kurutma yรถntemlerini analiz etmek adฤฑna bir pilot proje รผzerinde รงalฤฑลฤฑyor.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk saฤlฤฑk รผrรผnleri ลirketi Johnson & Johnson’a baฤlฤฑ firma, yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada projenin koronavirรผs veya diฤer bulaลฤฑcฤฑ hastalฤฑklarla baฤlantฤฑlฤฑ olup olmadฤฑฤฤฑna dair bir bilgi vermedi.
Ancak ลirketin bir sรถzcรผsรผ, araลtฤฑrmanฤฑn gelecekteki aลฤฑlarฤฑn “daฤฤฑtฤฑmฤฑnฤฑ, yรถnetimini ve uyumluluฤunu kolaylaลtฤฑrmak iรงin yeni teknolojileri keลfetmeye” odaklandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
