Birรงok รผlkede koronavirรผs salgฤฑnฤฑnda ciddi derecede bir artฤฑล var. Bu yรผkseliล, Omicron varyantฤฑnฤฑn BA.4 ve BA.5 adlฤฑ alt varyantlarฤฑnฤฑn yayฤฑlmasฤฑ sonucu gerรงekleลiyor.
Kรผresel รงapta uzmanlar, pandemide altฤฑncฤฑ dalganฤฑn yaลanฤฑyor olabileceฤini belirtiyor ve koronavirรผsรผn neden olduฤu Covid-19 hastalฤฑฤฤฑ ile mรผcadelenin henรผz sona ermediฤi uyarฤฑsฤฑnฤฑ yineliyor.
Dรผnyada durum ne?
Kรผresel olarak bakฤฑldฤฑฤฤฑnda Avrupa kฤฑtasฤฑnda birรงok รผlkede vakalar artฤฑyor.
Almanya, ฤฐngiltere, Fransa, ฤฐtalya, ฤฐspanya ve Yunanistan bu รผlkeler arasฤฑnda yer alฤฑyor.
ฤฐngiltere’de geรงtiฤimiz hafta yaklaลฤฑk 2,7 milyon kiลinin test sonucu pozitif รงฤฑktฤฑ.
ABD, Brezilya, Meksika, Japonya, Gรผney Kore, Hindistan, Avustralya ve Yeni Zelanda’da da vaka sayฤฑlarฤฑ yรผkseliลte.
รin’in kumarhaneleriyle รผnlรผ Macau kentinde, vaka sayฤฑsฤฑnฤฑn artmasฤฑ sonucu bir haftalฤฑk karantina ilan edildi ve aciliyeti olmayan tรผm iลyerleri kapatฤฑldฤฑ.
BA.4 ve BA.5 ile ilgili neler biliniyor?
Covid-19, varyant adฤฑ verilen yeni genetik kodlarla insanlarฤฑn karลฤฑsฤฑna รงฤฑkฤฑyor.
Omicron bir varyant. BA.4 v BA.5 ise Omicron baฤlantฤฑlฤฑ alt varyantlar.
Bu varyantlar ilk olarak yฤฑlฤฑn baลฤฑnda Gรผney Afrika’da ortaya รงฤฑktฤฑ ve ลimdi birรงok รผlkede yayฤฑlฤฑyor.
Dรผnya Saฤlฤฑk รrgรผtรผ ilk olarak Nisan ayฤฑnda BA.4 ve BA.5’i izlemeye baลladฤฑ.
Bazฤฑ รผlkelerde bu varyantlar diฤer Covid tรผrlerine baskฤฑn gelmeye baลlamฤฑล durumda.
รrneฤin Portekiz’de BA.5 varyantฤฑ baskฤฑn halde.
ฤฐngiltere’de de BA.4 ve BA.5’in etkisi sรผrekli artฤฑyor.
Henรผz, bu alt varyantlarฤฑn diฤer varyantlara kฤฑyasla ne kadar zararlฤฑ olduฤuna dair yeterli bilimsel รงalฤฑลma bulunmuyor.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan Halk Saฤlฤฑฤฤฑ Uzmanฤฑ, Uludaฤ รniversitesi Tฤฑp Fakรผltesi รฤretim รyesi Prof. Dr. Kayฤฑhan Pala; bu varyantlarla ilgili henรผz yeterli bilimsel รงalฤฑลma olmamakla birlikte hฤฑzlฤฑ yayฤฑldฤฑklarฤฑnฤฑ belirtiyor:
“Birincisi bu varyantlar, aลฤฑlฤฑ olmaktan daha fazla kaรงฤฑyor. ฤฐkincisi ise hastalฤฑฤฤฑ geรงirerek antikor elde etmekten de daha fazla kaรงฤฑyorlar.
“Bรถyle olunca da bu yeni varyantlar nedeniyle hastalฤฑฤฤฑn bulaลmasฤฑnฤฑn daha sรผratle meydana geldiฤine iliลkin bir sonuรง karลฤฑmฤฑza รงฤฑkฤฑyor. Bunu รถzellikle ฤฐngiltere รผzerinden kolaylฤฑkla takip edebiliyoruz. Bu endiลe verici varyantlara dรผnya engel olamadฤฑฤฤฑ iรงin kรผresel olarak bir altฤฑncฤฑ dalgayla karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑmฤฑz sรถylenebilir.”
Tรผrkiye’deki artฤฑล hangi seviyede?
Tรผrkiye’de Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ, Covid-19 verilerini 1 Haziran tarihinden bu yana gรผnlรผk deฤil haftalฤฑk olarak aรงฤฑklฤฑyor.
Bu verilere bakฤฑldฤฑฤฤฑnda รถzellikle Haziran ayฤฑnฤฑn ortasฤฑndan itibaren vakalarda รถnemli bir yรผkseliล olduฤu gรถrรผlรผyor.
Vaka sayฤฑlarฤฑ; 30 Mayฤฑs ve 5 Haziran arasฤฑnda 7 bin 322, 6 Haziran ve 12 Haziran arasฤฑnda 7 bin 556, 13 Haziran ve 19 Haziran arasฤฑnda 10 bin 954, 20 Haziran ve 26 Haziran arasฤฑnda ise 26 bin 635, 27 Haziran-3 Temmuz arasฤฑnda ise 57 bin 113 olarak kayda geรงmiล.
5 haftalฤฑk dรถnemde vefat sayฤฑlarฤฑnda ise bรผyรผk bir sฤฑรงrama gรถrรผlmรผyor.
รlรผm sayฤฑlarฤฑ sรถz konusu haftalarda sฤฑrasฤฑyla 19, 20, 19, 17 ve 25 olarak gerรงekleลmiล.
Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca, yayฤฑmladฤฑฤฤฑ bayram mesajฤฑnda, dรผnyada olduฤu gibi Tรผrkiye’de de Omicron varyantฤฑna baฤlฤฑ vakalarฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Aralarฤฑnda Tรผrk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalฤฑklarฤฑ Derneฤi, Tรผrk Toraks Derneฤi ve Tรผrk Tabipleri Birliฤi’nin de bulunduฤu altฤฑ uzmanlฤฑk kuruluลu tarafฤฑndan, “Covid-19 pandemisi bitmedi” baลlฤฑฤฤฑyla yayฤฑmlanan aรงฤฑklamada ise vaka sayฤฑlarฤฑnฤฑn gerรงekte daha yรผksek olabileceฤi belirtiliyor:
“% 30-40’larฤฑ aลan test pozitiflik oranlarฤฑnฤฑn aรงฤฑkรงa gรถsterdiฤi รผzere gerekenden รงok az test yapฤฑlmakta olduฤu dรผลรผnรผldรผฤรผnde, Avrupa’da benzer nรผfus ve varyant profiline sahip รผlkelerdeki gรผnlรผk 80-100 bini aลan sayฤฑlar bizim iรงin de geรงerli olabilir.”
‘Atฤฑk sulardaki veriler artฤฑลฤฑ gรถsteriyor’
Prof. Dr. Kayฤฑhan Pala, Tรผrkiye’deki verilerin kฤฑsฤฑtlฤฑ olmasฤฑ nedeniyle, sรผrecin nereye evrildiฤini analiz etmenin zor olduฤunu bununla birlikte haftalฤฑk veriler dฤฑลฤฑnda Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn atฤฑk su analizlerinin de bazฤฑ illerde artฤฑลa iลaret ettiฤini sรถylรผyor.
Pala, bakanlฤฑฤฤฑn internet sitesinde yayฤฑmlanan haritalarฤฑ ลรถyle yorumluyor:
“Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ atฤฑk su analizlerinde bu hastalฤฑฤa yol aรงan SARS CoV-2 virรผsรผnรผ inceliyor. Bundan yola รงฤฑkฤฑlarak bir matematiksel modelleme ile olasฤฑ vaka sayฤฑsฤฑ geliลtirilmeye รงalฤฑลฤฑlฤฑyor. Bu, dรผnyada รงok yaygฤฑn kullanฤฑlan bir yรถntem.
“Bakanlฤฑฤฤฑn sayfasฤฑna bakacak olursanฤฑz Haziran ayฤฑnฤฑn son haftasฤฑ itibariyle atฤฑk sulardaki SARS CoV-2 verilerinden yola รงฤฑkarak ฤฐzmir, Muฤla, Antalya, Bursa ve ฤฐstanbul’da olgularฤฑn yรผksek olduฤunu tahmin etmek mรผmkรผn diye รถngรถrรผde bulunuyoruz.”
Yurttaลlara aลฤฑ รงaฤrฤฑsฤฑ
Tรผrkiye’de pandemiye karลฤฑ kฤฑsฤฑtlamalar ve zorunlu รถnlemler artฤฑk yรผrรผrlรผkte deฤil.
Hem Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ hem de meslek รถrgรผtleri ve uzmanlar bu sรผreรงte yurttaลlara รงeลitli uyarฤฑlarda bulunuyor.
Bunlarฤฑn baลฤฑnda aลฤฑ geliyor.
Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ, son Covid-19 aลฤฑsฤฑnฤฑn รผzerinden en az altฤฑ ay geรงen kiลilerin, dรถrdรผncรผ doz aลฤฑlarฤฑnฤฑ; yani ikinci doz hatฤฑrlatma aลฤฑlarฤฑnฤฑ olabileceklerini aรงฤฑkladฤฑ.
Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca, geรงen hafta yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada son dozun รผzerinden altฤฑ ay geรงtiฤinde aลฤฑnฤฑn etkisinin azaldฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
Bakanlฤฑk, รถzellikle 50 yaล รผzerindeki kiลilerle risk grubundakilere dรถrdรผncรผ doz aลฤฑlarฤฑnฤฑ olmalarฤฑ konusunda รงaฤrฤฑda bulunuyor.
Koca ayrฤฑca maske kullanฤฑmฤฑna da deฤindi:
“Bu grubun, temasฤฑn artacaฤฤฑ bayram gรผnlerinden baลlayarak kendilerini bilhassa korumasฤฑ gerekmektedir. Maskeyi zaruri kฤฑlan durumlarฤฑ hepimiz biliyoruz”.
Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ Koronavirรผs Bilim Kurulu รyesi Prof. Dr. Sema Kultufan Turan da geรงtiฤimiz gรผnlerde yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Artan vaka sayฤฑsฤฑna paralel olarak bu bayramlaลma sรผreci bizim iรงin รงok รถnemli. Geรงmiล pandemi dรถnemindeki bayramlarda olduฤu gibi bu bayramda da maske ve mesafeye dikkat edilmesi gerekiyor” dedi.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan Prof. Dr. Pala ise yurttaลlara temel olarak รผรง ลey รถneriyor:
“Yurttaลlar รถzellikle toplu taลฤฑma ve kapalฤฑ alanlarda maske kullansฤฑnlar. Eksik aลฤฑlarฤฑnฤฑ tamamlasฤฑnlar. Doฤru bilgiye eriลmek iรงin รงaba harcasฤฑnlar.”
Kurban Bayramฤฑ ve sonbahar uyarฤฑsฤฑ
รnรผmรผzdeki dรถnem iรงin hem bayramdan dรถnรผล haftasฤฑ hem de sonbahar aylarฤฑna dair uyarฤฑlar yapฤฑlฤฑyor.
Altฤฑ meslek รถrgรผtรผ ve derneฤin aรงฤฑklamasฤฑnda “vakalarฤฑn yaz boyunca yรผksek bir plato yaparak devam edebileceฤi ve asฤฑl vaka artฤฑลlarฤฑnฤฑn olasฤฑ yeni varyantlarฤฑn da ortaya รงฤฑkฤฑลฤฑyla sonbahar ve kฤฑล aylarฤฑnda yaลanabileceฤi” รถngรถrรผsรผnde bulunuluyor.
Prof. Dr. Kayฤฑhan Pala da Tรผrkiye’de de bir yรผkselme trendinden bahsediyor:
“Tรผrkiye’de hangi varyantฤฑn egemen olduฤuna iliลkin genomik analizler รงok az. Tรผrkiye’de genomik analiz yapฤฑlan vakalarฤฑn oranฤฑ, % 0,66. Bir รถrnek olsun diye sรถylรผyorum bu, Danimarka’da % 16. Bu yรผzden varyant analizinde รงok sฤฑnฤฑrlฤฑ bir deฤerlendirme yapabiliyoruz.
“Ancak daha รถnceki deneyimlerimizden yola รงฤฑkarak bir tahminde bulunmak gerekirse ลunu sรถyleyebiliriz. Geรงmiลte, Avrupa’da vakalar รงฤฑkmaya baลladฤฑktan รผรง hafta ya da dรถrt hafta sonra Tรผrkiye’de etkisini gรถrmeye baลlฤฑyorduk. Dolayฤฑsฤฑyla Fransa, Portekiz, ฤฐtalya, Yunanistan gibi รผlkelerde olgularฤฑn yรผkselmesine paralel olarak artฤฑk Tรผrkiye’de de olgularฤฑn yรผkselme trendiyle karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑmฤฑz sรถylenebilir.
“Bu arada, bayram nedeniyle รถzellikle insanlarฤฑn รงok sฤฑk bir araya gelmesi, kapalฤฑ ortamlarฤฑ ve toplu ulaลฤฑmฤฑ daha fazla kullanฤฑlmasฤฑ, olasฤฑdฤฑr ki vaka sayฤฑsฤฑnda bir artฤฑลฤฑ karลฤฑmฤฑza getirecek. Sevinilen ลey, รถlรผ sayฤฑlarฤฑnda ciddi bir artฤฑลฤฑn olmamasฤฑ halidir.
“Bรผtรผn bunlardan yola รงฤฑkarsak รถnรผmรผzdeki haftalarda Tรผrkiye’de altฤฑncฤฑ dalganฤฑn tepe noktasฤฑna doฤru yรผkselmeye baลlayabileceฤimizi tahmin etmek mรผmkรผn. Ama biz asฤฑl problemin; Eylรผl sonu, Ekim, Kasฤฑm aylarฤฑnda karลฤฑmฤฑza รงฤฑkabileceฤini รถngรถrรผyoruz.”
