Milyonlarca kiลinin hayatฤฑnฤฑ etkileyen Kahramanmaraล depremi sonrasฤฑnda hasar tespit รงalฤฑลmalarฤฑ hฤฑzlanฤฑrken, yapฤฑlan araลtฤฑrmalar, Tรผrkiye’nin bรถlgedeki ve ekonomideki hasarฤฑ 5 yฤฑl iรงinde tamir edebileceฤini ortaya koydu. Tรผrkiye Ekonomi Politikalarฤฑ Araลtฤฑrma Vakfฤฑ tarafฤฑndan hazฤฑrlanan, Burcu Aydฤฑn รzรผdoฤru imzalฤฑ rapora gรถre bรถlgenin yeniden kalkฤฑnma planฤฑnฤฑn maliyeti 5 yฤฑllฤฑk bir dรถnemde yaklaลฤฑk 150 milyar dolara ulaลacak.
600 milyarlฤฑk ek harcama
Sรถzcรผ’nรผn haberine gรถre raporda yapฤฑlan tahminlere gรถre รผstyapฤฑ ve altyapฤฑ inลaat, gรผรงlendirme ve onarฤฑm maliyetleri 88 milyar dolar civarฤฑnda olacak. Bu maliyetin yarฤฑsฤฑnฤฑn kamu kaynaklarฤฑyla finanse edilmesi รถngรถrรผlรผrken, en bรผyรผk ikinci maliyet taลฤฑt, demirbaล, stok ve tรผketim mallarฤฑ kaynaklฤฑ kayฤฑplar olarak gรถsterildi. Bu kalemin de bรผyรผklรผฤรผ 35 milyar dolar olarak tahmin edildi. Rapora gรถre, deprem kaynaklฤฑ toplam giderlerin ilk 3 yฤฑl iรงindeki yฤฑllฤฑk maliyetinin 30 ile 40 milyar dolar civarฤฑnda olacaฤฤฑ ve aฤฤฑrlฤฑklฤฑ kฤฑsmฤฑnฤฑn kamu tarafฤฑndan finanse edilmesi gerektiฤi belirtildi.
Deprem kaynaklฤฑ harcamalarฤฑn 5 yฤฑllฤฑk bir finansman planฤฑnฤฑ gerektireceฤinin vurgulandฤฑฤฤฑ raporda, ilk yฤฑllarda milli gelire oranla yรผzde 2.5- yรผzde 3.5 bandฤฑnda, toplamda ise yรผzde 8 civarฤฑnda bir ek finansman ihtiyacฤฑ doฤuracaฤฤฑ tahmin edildi. Depremin 2023 bรผtรงesine getireceฤi ek harcama ise 600 milyar TL olarak hesaplandฤฑ. Yine depremin etkilediฤi nรผfusa yapฤฑlacak barฤฑnma, bakฤฑm, eฤitim ve istihdam gibi cari desteklerin 320 milyar TL (17 milyar dolar) seviyesinde olacaฤฤฑ รถngรถrรผldรผ. Sadece geรงici barฤฑnma desteklerinin bir yฤฑllฤฑk maliyetinin 78 milyar TL (4 milyar dolar) olarak tahmin edildiฤi raporda, โAyrฤฑca uzun vadede Tรผrkiye’nin kalkฤฑnma modelini afetlere gรถre yeniden ลekillendirmesinin yaratacaฤฤฑ finansman ihtiyacฤฑ da, kamu maliyesi รผzerinde รถnรผmรผzdeki 10 yฤฑl boyunca kayda deฤer bir ek yรผk yaratacaktฤฑrโ tespitlerine yer verildi.
Kฤฑsa vadeli tedbirler
Raporda รถne รงฤฑkan kฤฑsa vadeli ekonomik tedbirler de ลรถyle sฤฑralandฤฑ: โฤฐstihdamฤฑn devamฤฑ iรงin kฤฑsa รงalฤฑลma รถdeneฤi, ฤฐลKUR ve KOSGEB destekleri hฤฑzlฤฑ ve etkin bir ลekilde hayata geรงirilmeli. Makro-finansal risklerin etkin yรถnetimi iรงin para ve maliye politikasฤฑ uluslararasฤฑ kabul gรถrmรผล makul politikalara dรถnรผlmeli. Yeniden kurulacak ลehirler Tรผrkiye’nin tarฤฑm ve hayvancฤฑlฤฑk รผretim potansiyeli gรถzetilerek planlanmalฤฑ. Yoksullukla mรผcadele etkin yรผrรผtรผlmeli.โ
Enflasyon yรผkselir turizm gelirleri dรผลer
Depremin, ekonominin yavaลladฤฑฤฤฑ ve risklerin arttฤฑฤฤฑ bir dรถneme denk gelmesiyle buradaki faturanฤฑn artacaฤฤฑna dikkat รงekilen raporda, ekonomik bรผyรผmenin 2023 yฤฑlฤฑnda beklenen baz senaryoya gรถre 1.2 puan daha dรผลรผk gerรงekleลerek yรผzde 3 civarฤฑnda olacaฤฤฑ belirtildi. โDeprem, kฤฑsa vadede tรผketici ve รผretici fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ yรถnlรผ tetikleyecek, gฤฑda fiyatlarฤฑ 2023 yฤฑlฤฑnda yukarฤฑ yรถnlรผ artacaktฤฑr. Konut ve kira fiyatlarฤฑ รผzerinde uzun sรผreli fiyat baskฤฑsฤฑ devam edecek, 2023 yฤฑlฤฑ turizm gelirleri รผzerinde olumsuz etkisi olabilecektirโ tespitlerinin yer aldฤฑฤฤฑ raporda, borรง stokunun milli gelire oranฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk 4.5 puan artacaฤฤฑ belirtildi.
