Cumhurbaลkanฤฑ ve AKP Genel Baลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑn Afrika ziyaretinden dรถnerken, “Bunlarฤฑ รผlkemizde aฤฤฑrlamak gibi bir lรผksรผmรผz olamaz” sรถzleriyle iลaret ettiฤi 10 bรผyรผkelรงinin “istenmeyen adam” ilan edilmesine yรถnelik talimatฤฑn Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’na aynฤฑ gรผn iletildiฤi รถฤrenildi. Bakanlฤฑฤฤฑn, Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ’ndan gelen bu talimat karลฤฑsฤฑnda iki gรผn boyunca giriลimde bulunduฤu ancak baลarฤฑlฤฑ olamadฤฑฤฤฑ ifade edildi.
ฤฐล insanฤฑ Osman Kavala’nฤฑn serbest bฤฑrakฤฑlmasฤฑ iรงin Almanya, ABD, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, ฤฐsveรง, Kanada, Norveรง ve Yeni Zelanda bรผyรผkelรงiliklerinin 18 Ekim akลamฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ ortak aรงฤฑklamada; “AฤฐHM’nin bu husustaki kararlarฤฑ doฤrultusunda Osman Kavala’nฤฑn derhal serbest bฤฑrakฤฑlmasฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ iรงin Tรผrkiye’ye รงaฤrฤฑda bulunuyoruz” denilmiลti.
Hรผkรผmetten aynฤฑ gece sert aรงฤฑklamalar gelmiล, 10 รผlkenin Ankara bรผyรผkelรงisi ertesi sabah 19 Ekim’de Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’na รงaฤrฤฑlmฤฑลlardฤฑ. Dฤฑลiลleri gรถrรผลme sonrasฤฑnda, “Bu รผlkelerin bรผyรผkelรงileri/ Maslahatgรผzarlarฤฑna, sosyal medya รผzerinden yapฤฑlan ve baฤฤฑmsฤฑz yargฤฑ tarafฤฑndan yรผrรผtรผlen hukuki bir sรผreรงle ilgili bu hadsiz aรงฤฑklamanฤฑn kabul edilemez olduฤu, hukuki sรผreรงlerin siyasallaลtฤฑrฤฑlmasฤฑna ve Tรผrk yargฤฑsฤฑna baskฤฑ yapmaya yeltenen bu aรงฤฑklamanฤฑn reddedildiฤi, sรถz konusu aรงฤฑklamanฤฑn Bรผyรผkelรงilerin savunduฤunu iddia ettikleri hukukun รผstรผnlรผฤรผ, demokrasi ve yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑna da aykฤฑrฤฑ olduฤu iletilmiลtir” aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ yapmฤฑลtฤฑ.
Erdoฤan ipucunu vermiลti
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan da 21 Ekim’de Afrika gezisinden dรถnerken uรงaktaki gazetecilere “Sรถyledim Dฤฑลiลleri Bakanฤฑmฤฑza, bizim bunlarฤฑ รผlkemizde aฤฤฑrlamak gibi bir lรผksรผmรผz olamaz. Tรผrkiye’ye bรถyle bir ders vermek haddinize mi sizin? Kimsiniz siz?” diyerek, bugรผn yapacaฤฤฑ aรงฤฑklamanฤฑn ipucunu vermiลti.
ฤฐki gรผnlรผk diplomasi trafiฤi
ANKA Haber Ajansฤฑ’ndan Duygu Gรผvenรง’in haberine gรถre; Erdoฤan’ฤฑn Afrika gezisinin ardฤฑndan Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’na bรผyรผkelรงilerin “persona non grata” ilan edilmesi iรงin talimat verildi. Ancak ikili siyasi iliลkileri ele alan daireler bunu durdurmak iรงin aksi gรถrรผล belirtti. Ve hiyerarลi iรงerisinde bu gรถrรผลler Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’a iletilmesi amacฤฑyla Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mevlรผt รavuลoฤlu’na sunuldu. Ancak iki gรผndรผr yapฤฑlan tรผm giriลimlere raฤmen Erdoฤan’ฤฑn talimatฤฑndan vazgeรงmediฤi รถฤrenildi. Dฤฑลiลleri รงรถzรผm yolu ararken bazฤฑ bakanlarฤฑn yaptฤฑฤฤฑ sert aรงฤฑklamalar da dikkat รงekmiลti.
Bรผyรผkelรงiler Dฤฑลiลleri ile temasa geรงti
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn bugรผn yaptฤฑฤฤฑ ve tarihte ilk defa toplu olarak bรผyรผkelรงileri gรถndereceฤini duyuran aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan sรถz konusu 10 bรผyรผkelรงilik de baลta Protokol Dairesi olmak รผzere Dฤฑลiลleri ile temasa geรงerek bilgi almaya รงalฤฑลtฤฑ, ancak kendilerine henรผz bir tebliฤ yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ รถฤrenildi. Diplomatik kaynaklar, Bรผyรผkelรงilere Tรผrkiye’den ayrฤฑlmalarฤฑ iรงin henรผz bir tebliฤ iletilmediฤini ifade etti.
Mรผtekabiliyet devreye girecek
Diplomasideki “karลฤฑlฤฑklฤฑlฤฑk ilkesi” uyarฤฑnca 10 bรผyรผkelรงinin istenmeyen adam ilan edilmesi halinde Tรผrkiye’nin bu รผlkelerdeki bรผyรผkelรงilerinin de aynฤฑ yรถntemle geri gรถnderilmesi gรผndeme gelecek.
“Persona non grata” nedir?
Persona Non Grata terimi 1961 tarihli Diplomatik ฤฐliลkiler Hakkฤฑnda Viyana Konvansiyonu’nun 9. maddesinde dรผzenlendi. Sรถz konusu dรผzenlemenin iรงeriฤi ลรถyle:
“MADDE 9. 1. Kabul eden Devlet, herhangi bir zaman ve kararฤฑnฤฑn gerekรงesini aรงฤฑklamak zorunluluฤunda olmaksฤฑzฤฑn, gรถnderen Devlete misyon ลefinin veya misyon Diplomatik kadrosunun herhangi bir รผyesinin istenmeyen ลahฤฑs (persona non grata) olduฤunu veya misyon kadrosunun herhangi bir baลka รผyesinin kabule ลayan olmadฤฑฤฤฑnฤฑ bildirebilir. Bu takdirde, gรถnderen Devlet, duruma gรถre, ilgili ลahsฤฑ geri รงaฤฤฑrฤฑr veya misyondaki gรถrevine son verir. Bir ลahฤฑs kabul eden Devletin รผlkesine gelmeden รถnce de istenmeyen veya kabule ลayan olmayan ลahฤฑs olarak ilan edilebilir.
Gรถnderen Devlet bu maddenin 1 inci fฤฑkrasฤฑnda kayฤฑtlฤฑ yรผkรผmlรผlรผklerini yerine getirmeyi reddeder veya makul bir sรผre iรงinde yerine getirmezse, kabul eden Devlet ilgili ลahsฤฑ misyonun bir รผyesi olarak tanฤฑmayฤฑ reddedebilir.
Kabul eden devletin Persona Non Grata ilanฤฑ iรงin herhangi bir gerekรงe aรงฤฑklamasฤฑna gerek yoktur. Yaygฤฑn olarak, kabul eden devletin menfaatlerine aykฤฑrฤฑ davranฤฑลlarda bulunan veya iลlediฤi suรง sonrasฤฑ diplomatik kurallar nedeniyle yargฤฑsal yaptฤฑrฤฑma tabi tutulamayan diplomatik gรถrevliler hakkฤฑnda bu ilan gerรงekleลtirilir.
Diplomatik gรถrevli, henรผz gรถnderilmeden รถnce kabul eden devlet tarafฤฑndan yรผkรผmlรผlรผklere ve gerekliliklere aykฤฑrฤฑ iลlem ve eylemleri sebebiyle โPersona Non Grata’ ilan edilebilir.
Persona Non Grata ilanฤฑ diplomatik gรถrevlinin diplomatik dokunulmazlฤฑฤฤฑnฤฑ kaldฤฑrmaz. Yaygฤฑn olarak diplomatik gรถrevlisi persona non grata ilan edilen devlet gรถrevliyi geri รงaฤฤฑrmaktadฤฑr fakat bu yaptฤฑrฤฑmdan doฤan bir zorunluluk deฤil, pratik uygulamanฤฑn sonucudur.”(T24)
