Rusya‘nฤฑn Avrupa’ya doฤal gaz akฤฑลฤฑnฤฑ azaltmasฤฑ ve talepteki daralma nedeniyle kรผresel gaz piyasalarฤฑndaki sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑn 2023’te de devam edeceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑnฤฑn (IEA) 4. รeyrek 2022 Gaz Piyasasฤฑ Raporu’na gรถre, Rusya’nฤฑn Avrupa’ya gaz akฤฑลฤฑnฤฑn dรผลรผrmesi piyasalarda fiyatlarฤฑ rekor seviyelere รงฤฑkarฤฑrken, ticaret yollarฤฑnฤฑ deฤiลtirdi ve geliลmekte olan รผlkelerde yakฤฑt kฤฑsฤฑtlarฤฑna neden oldu.
Avrupa’da doฤal gaz ve Asya’daki sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz (LNG) fiyatlarฤฑnฤฑn yฤฑlฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinde yeni rekorlar kฤฑrmasฤฑ doฤal gaz talebini dรผลรผrdรผ ve elektrik รผretiminde kรถmรผr ve petrol gibi yakฤฑtlarฤฑn kullanฤฑlmasฤฑna yol aรงtฤฑ. Bazฤฑ geliลmekte olan รผlkelerde ise yรผksek fiyatlar nedeniyle elektrik kesintileri meydana geldi.
Bu yฤฑlฤฑn ocak-aฤustos dรถneminde Avrupa’nฤฑn doฤal gaz talebi 2021’in aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 10 azalฤฑrken, sanayideki talep de yรผzde 15 dรผลรผล gรถsterdi.
Avrupa, Rus gazฤฑndaki kesintiyi LNG ithalatฤฑnฤฑ artฤฑrarak ve Norveรง ile alternatif kaynaklardan boru gazฤฑ alarak dengeledi. Avrupa’nฤฑn LNG talebi yฤฑlฤฑn 8 aylฤฑk dรถneminde bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 65 artarken, bu artฤฑล Asya Pasifik bรถlgesindeki LNG tedarikinin azalmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
Hindistan ve Gรผney Kore’de de talep daraldฤฑ, รin ve Japonya’da doฤal gaz talebi deฤiลmedi. ABD’nin doฤal gaz fiyatlarฤฑ ise รถzellikle yaz dรถneminde elektrik talebindeki artฤฑล nedeniyle 2008’den beri en yรผksek seviyesini gรถrdรผ.
Avrupa’nฤฑn LNG talebindeki artฤฑล Asya’nฤฑn arz seรงeneklerini kฤฑsฤฑtlฤฑyor
Arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ ve yรผksek fiyatlarฤฑn etkisiyle kรผresel doฤal gaz tรผketiminin bu yฤฑl yรผzde 0,8 azalmasฤฑ bekleniyor. Avrupa’nฤฑn gaz talebindeki yรผzde 10’luk dรผลรผล ve Asya Pasifik bรถlgesinde talebin duraฤan seyretmesi, kรผresel gaz tรผketiminde belirleyici rol oynuyor.
Kรผresel doฤal gaz talebinin 2023’te ise yรผzde 0,4 bรผyรผyeceฤi, piyasalardaki sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑn gelecek yฤฑl da devam edeceฤi รถngรถrรผlรผyor. Buna raฤmen talebe iliลkin bรผyรผme รถngรถrรผsรผ Rusya’nฤฑn gaz akฤฑลฤฑ konusundaki tavrฤฑ ve devam eden yรผksek fiyatlarฤฑn ekonomik etkileri nedeniyle belirsizliฤini koruyor.
Bu yฤฑl Avrupa’nฤฑn LNG ithalatฤฑnฤฑn 60 milyar metrekรผp artacaฤฤฑ tahmin ediliyor. Bu rakamฤฑn, geรงen yฤฑl kรผresel LNG ihracat kapasitesindeki artฤฑลฤฑn iki katฤฑndan fazla olmasฤฑ dikkati รงekiyor. Yรผksek talep sonucu LNG tedarikinde de oluลan kฤฑsฤฑtlar nedeniyle Asya’nฤฑn LNG ithalatฤฑnฤฑn bu yฤฑl 2021’e gรถre dรผลรผk kalmasฤฑ bekleniyor.
AB’de kฤฑล, gaz tasarrufu olmadan zor geรงebilir
Raporda, Rusya’nฤฑn Avrupa’ya gaz akฤฑลฤฑnฤฑ 1 Kasฤฑm itibarฤฑyla tamamen kesmesi halinde Avrupa Birliฤi (AB) gaz piyasasฤฑnฤฑn nasฤฑl etkileneceฤine iliลkin yapฤฑlan analize gรถre, doฤal gaz talebi azaltฤฑlmadan ve Rus gaz tedarikinin tamamen kesilmesi durumunda, AB gaz depolarฤฑndaki doluluฤun ลubat 2023’te yรผzde 20’nin altฤฑna inebileceฤi รถngรถrรผlรผyor. Bu oran LNG ithalatฤฑnฤฑn dรผลรผk seyretmesi halinde yรผzde 5’e kadar gerileyebilir.
Depolardaki doluluฤun bu seviyeye dรผลmesinin tedarik kesinti riskini artฤฑrma riski bulunuyor.
LNG akฤฑลฤฑ dรผลรผk seyretse bile, kฤฑล dรถnemi boyunca doฤal gaz talebinin son 5 yฤฑl ortalamasฤฑna gรถre yรผzde 9 azaltฤฑlmasฤฑnฤฑn depolardaki doluluฤu yรผzde 25’in รผzerinde tutacaฤฤฑ hesaplanฤฑrken, talebin son 5 yฤฑl ortalamasฤฑna gรถre yรผzde 13 azaltฤฑlmasฤฑnฤฑn bu oranฤฑ yรผzde 33’รผn รผzerine รงฤฑkarabileceฤi tahmin ediliyor.
Bu nedenle, ฤฑsฤฑnma sezonu boyunca talebi dรผลรผrecek tasarruf รถnlemlerinin alฤฑnmasฤฑ, depolardan gaz รงekiลini en aza indirmek ve tedariki yeterli seviyede tutmak aรงฤฑsฤฑndan kritik รถnemde bulunuyor.
IEA Enerji Piyasalarฤฑ ve Gรผvenliฤi Direktรถrรผ Keisuke Sadamori, rapora iliลkin deฤerlendirmesinde, Rusya’nฤฑn Avrupa’ya gaz akฤฑลฤฑnฤฑ azaltmasฤฑnฤฑn sadece Avrupa’ya deฤil tรผm tรผketicilere ve ekonomilere zarar verdiฤini belirterek, “Kรผresel gaz piyasalarฤฑna iliลkin รถngรถrรผmรผz bulutlu olmaya devam ediyor. Tรผm iลaretler, 2023’te piyasalarฤฑnฤฑn รงok sฤฑkฤฑลฤฑk seyredeceฤini gรถsteriyor.” ifadelerini kullandฤฑ.
