BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถreย Yรผksek enflasyon ve TL’nin deฤer kaybฤฑyla mรผcadelede etkin bir araรง olarak gรถrรผlen faizlerin artฤฑrฤฑlmasฤฑna Erdoฤan’ฤฑn karลฤฑ รงฤฑkmasฤฑ, ekonominin genel kurallarฤฑna aykฤฑrฤฑ bir tutum olarak gรถrรผlรผyordu.
Dolar/TL‘deki yรผkseliลe karลฤฑ atฤฑlan bu son adฤฑm da yine ekonominin genel kurallarฤฑ arasฤฑnda olmaktan uzak.
Denizbank Genel Mรผdรผrรผ Hakan Ateล de geliลtirilen bu รผrรผnรผn Tรผrkiye’ye รถzgรผ olduฤunu dile getirdi.
Londra merkezli Cribstone Strategic Macro danฤฑลmanlฤฑk ลirketinin kurucusu Mike Harris, alฤฑnan bu son politika kararฤฑnฤฑ “popรผlist” olarak deฤerlendiriyor.
Tรผrkiye ekonomisinin bugรผne kadarki en bรผyรผk kฤฑrฤฑlganlฤฑฤฤฑnฤฑn para birimindeki deฤer kaybฤฑ olduฤuna iลaret eden Harris’e gรถre bu adฤฑm aslฤฑnda Tรผrkiye’yi kurun hareketlerine daha รงok baฤฤฑmlฤฑ kฤฑlฤฑyor.
“Hรผkรผmet, dรผลรผk faiz politikasฤฑndan geri adฤฑm atmasฤฑ halinde ortaya รงฤฑkacak ekonomik maliyeti รผstlenmemek iรงin popรผlist bir teลvik hayata geรงiriyor” diyen Harris, bu kararla Tรผrkiye’de dolarizasyonun daha รงok artacaฤฤฑ gรถrรผลรผnde.
Irak’ฤฑn risk priminden bile daha yรผksek
Yabancฤฑ analistlere gรถre aรงฤฑklanan bu yeni program kฤฑsa vadede kurun ateลini sรถndรผrmรผล olsa da uzun vadede enflasyon ve TL รผzerindeki baskฤฑ devam edecek.
Bunun bir gรถstergesi de kurun geri รงekilmesine raฤmen piyasalardaki Tรผrkiye ekonomisine dair makroekonomik gรถstergelerin halen yรผksek seyretmesi.
Tรผrkiye’nin 5 yฤฑllฤฑk CDS’leri halen zirveye yakฤฑn bir yerde.
CDS, (Credit default swap – kredi risk primi) bir รผlkenin risk priminin gรถstergesi olarak deฤerlendiriliyor.
Tรผrkiye’nin 5 yฤฑllฤฑk CDS’leri 600 baz puan civarฤฑnda seyrediyor, bu da son bir yฤฑlฤฑn zirvesine yakฤฑn bir veri.
Tรผrkiye’nin risk primi diฤer geliลmekte olan รผlkelere kฤฑyasla da hayli yรผksek.
Hatta Bloomberg verilerine gรถre bu veri Irak’ฤฑn 5 yฤฑllฤฑk CDS’lerinden bile daha yukarฤฑda.
‘Hazine ve Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn aldฤฑฤฤฑ bir risk var’
Bahรงeลehir รniversitesi รฤretim รyesi Ekonomist Doรง. Dr. Hakkฤฑ รztรผrk, kurun dรผลmesine raฤmen risk priminin halen yรผksek olmasฤฑnฤฑ, bu yeni programla Hazine’nin ve Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn risk almฤฑล olmasฤฑna baฤlฤฑyor:
“Burada bir kur riski var. Hazine bu รถdemeleri yaparken bรผtรงeden karลฤฑlanacak. Kur riski gerรงekleลirse bรผtรงe tarafฤฑnda bir zayฤฑflama olacak. Merkez Bankasฤฑ da geri รถdemeleri para basarak yapacak. Bu yรผzden hem Hazine’nin orta ve uzun vadede aldฤฑฤฤฑ hem Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn aldฤฑฤฤฑ bir risk var.”
รztรผrk’e gรถre eฤer faiz artฤฑrฤฑlarak geleneksel para politikalarฤฑyla kur dรผลรผrรผlmรผล olsaydฤฑ CDS’lerde de dรผลรผล gรถzlenirdi.
ลirketlerin borรงlanma maliyeti yรผkseliyor
Peki CDS’in yรผksek olmasฤฑ ne anlama geliyor?
รztรผrk’e gรถre yรผksek CDS, Hazine’nin dolar cinsinden borรงlanma maliyetinin yรผkselmesi demek.
Bu da รถzel sektรถrรผn ve ลirketlerin dolar cinsinden borรงlanmasฤฑnฤฑn yรผkselmesine, daha yรผksek faiz รถdeyerek borรงlanmalarฤฑna yol aรงฤฑyor.
Bu durum dolaylฤฑ olarak hem Hazine’nin hem ลirketlerin TL cinsinden borรงlanma maliyetlerini de etkiliyor.
‘Dรผnyada bunun รถrneฤi yok’
Diฤer yandan her ne kadar Tรผrkiye’de dรผลรผk faiz politikasฤฑ uygulanฤฑyor gibi gรถzรผkse de aslฤฑnda piyasa faizleri halen yรผksek.
Tรผrkiye’nin 10 yฤฑllฤฑk tahvil faizi yรผzde 23’e kadar รงฤฑkmฤฑล durumda.
Merkez Bankasฤฑ ise son toplantฤฑsฤฑnda faizi yรผzde 15’ten yรผzde 14’e indirmiลti.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn politika faizinin dรผลรผk olmasฤฑ sayesinde bankalar Merkez Bankasฤฑ’ndan dรผลรผk faizle borรงlanabilse bile, bu durum yรผksek enflasyondan รถtรผrรผ vatandaลlarฤฑn aldฤฑฤฤฑ kredi faizlerine yansฤฑmฤฑyor.
Tรผrkiye’nin en son vadeli mevduat hesaplarฤฑ รถzelinde aldฤฑฤฤฑ benzer kararlarฤฑn baลka รผlkelerde uygulanฤฑp uygulanmadฤฑฤฤฑ sorusuna ise รztรผrk, “Hayฤฑr” yanฤฑtฤฑnฤฑ veriyor.
“6-7 aydan beri bรผtรผn geliลmekte olan รผlkeler deli gibi faiz artฤฑrฤฑyor, ki onlarฤฑn enflasyonu bizden daha dรผลรผk” diyen รztรผrk ekliyor:
“Bir รผlkede yรผksek enflasyon ve yรผksek risk primi varken dรผลรผk faiz olmaz, imkanฤฑ yok, dรผnyada bunun รถrneฤi yok.”
TL รผzerindeki baskฤฑ devam edecek
Erdoฤan’ฤฑn bu programฤฑ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn hemen ardฤฑndan Dolar/TL kurunda geri รงekilme gรถrรผlse de analistlere gรถre TL รผzerindeki baskฤฑ devam edecek.
Kanada merkezli yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ TD Securities’in portfolyo stratejisinin baลฤฑnda bulunan Cristian Maggio’ya gรถre bรถyle bir programฤฑn baลarฤฑlฤฑ olabilmesi iรงin bir รผlkenin cari fazlasฤฑnฤฑn olmasฤฑ gerek.
Aรงฤฑklanan bu programฤฑn geleneksel ekonomi ve finans doktrini kapsamฤฑnda olmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan Maggio, bu adฤฑmฤฑn bir nevi sabit kur rejimine benzediฤini aktarฤฑyor.
Bรถyle bir program da ancak Suudi Arabistan gibi yรผksek cari fazlasฤฑ olan ihracatรงฤฑ รผlkeler tarafฤฑndan sรผrdรผrรผlebilir.
Maggio’ya gรถre bugรผne kadar TL’nin deฤer kaybetmesinin รผรง temel nedeni var: Cari aรงฤฑk, yรผksek enflasyon ve negatif reel faiz.
Aรงฤฑklanan bu son program, bu รผรง soruna da รงare bulmadฤฑฤฤฑ iรงin TL รผzerindeki baskฤฑnฤฑn bitmesi beklenemez.
‘Enflasyon her ลekilde yรผkselir’
Ekonomist Mike Harris’e gรถre ise bu program baลarฤฑlฤฑ da olsa baลarฤฑsฤฑz da olsa enflasyon yรผkselmeye mahkum:
“Bu durumdaki ironi ลu ki, eฤer bu program iลe yarar da ekonomi istikrar kazanฤฑrsa, bu dรผลรผk faizden borรงlanmanฤฑn gerรงekleลeceฤi anlamฤฑna gelir. O yรผzden bu kimilerinin iddia ettiฤinin aksine รถrtรผlรผ faiz artฤฑrฤฑmฤฑ deฤil, tam tersi. Popรผlist bir teลvik. O yรผzden iลe yararsa enflasyonu artฤฑracaktฤฑr.
“ฤฐลe yaramaz ise kur deฤer kaybedeceฤi ve bรผtรผn tasarruf edenler bรผyรผk faiz รถdemeleri gerรงekleลtireceฤi iรงin enflasyon artacaktฤฑr.”
Tรผrkiye’nin bu adฤฑmla 2001’de olduฤundan daha รงok dolara baฤฤฑmlฤฑ hale geldiฤini sรถyleyen Harris, enflasyonla mรผcadelede faiz artฤฑrmanฤฑn daha iyi olduฤuna dikkati รงekerek, “Parti’nin kibri ulusal รงฤฑkara รผstรผn geldi” yorumunda bulunuyor.
