Kur, รarลamba gรผnรผ 4,92’nin รผzerine รงฤฑkarak yeni bir rekor kฤฑrdฤฑ.
Bรถylelikle TL’nin deฤer kaybฤฑ yฤฑlbaลฤฑndan bu yana yรผzde 25’i aลtฤฑ.
Para birimindeki bu hฤฑzlฤฑ deฤer kaybฤฑnฤฑn, Tรผrkiye ekonomisine รถzellikle รถzel sektรถrรผn dรถviz borรงluluฤu ve enflasyon cephesinde olumsuz etkilerinin olacaฤฤฑ belirtiliyor.
Bilkent รniversitesi ฤฐktisat Bรถlรผm Baลkanฤฑ Prof. Dr. Refet Gรผrkaynak, kurdaki yรผkseliลin ekonomiyi รผรง ลekilde etkileyeceฤini vurguluyor:
Dรถviz borcu olan ลirketler eฤer bu borca karลฤฑ sigorta almamฤฑลlarsa borรงlarฤฑnฤฑ bu kurdan รถdeyemez hale gelecek. O yรผzden ลirket bilanรงolarฤฑ bozulacak.
Doฤrudan ve dolaylฤฑ enflasyon etkisi olacak. ฤฐthal edilen mallarฤฑn fiyatlarฤฑ fฤฑrlayacak. Tรผrkiye’de รผretilen ve ithal girdi kullanan mallarฤฑn fiyatlarฤฑ da artmaya baลlayacak.
Kurun yรผkseliลiyle beklenti bozulmasฤฑ yaลanacak. Hem beklentiler bozulduฤu iรงin dรถviz yรผkseliyor hem de dรถviz kurunun artฤฑลฤฑ beklentileri bozarak genel bir davranฤฑล bozukluฤu ortaya รงฤฑkarฤฑyor.
Tรผrk Sanayicileri ve ฤฐล ฤฐnsanlarฤฑ Derneฤi (TรSฤฐAD) baลekonomisti Zรผmrรผt ฤฐmamoฤlu ise ‘saฤlฤฑksฤฑz’ olarak nitelendirdiฤi kurdaki yรผkseliลin reel sektรถre ‘sarsฤฑcฤฑ’ etkilerinin olacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Kredi tarafฤฑnda bir sฤฑkฤฑลma olmasฤฑ durumunda ekonominin olumsuz etkileneceฤini belirten ฤฐmamoฤlu, dรถviz kurundaki yรผkseliลin en baลta finansman maliyetlerini yรผkseltecek bir geliลme olduฤunu aktarฤฑyor:
“Faiz oranlarฤฑ da aynฤฑ oranda artฤฑyor. Ayrฤฑca dรถviz cinsinden borรงluluฤumuz da รงok yรผksek. รlke olarak hem dฤฑล borcumuz var hem de reel sektรถrรผn dรถviz cinsinden borcu รงok yรผksek seviyelerde.”
Tรผrkiye’de รถzel sektรถrรผn net dรถviz aรงฤฑk pozisyonu Ocak 2018 itibariyle 222,7 milyar dolar.
Kurdaki yรผkseliล ile beraber รถzel sektรถrรผn dฤฑล borcu TL cinsinden 1 haftada 112 milyar TL arttฤฑ.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) verilerine gรถre bu yฤฑl Nisan ayฤฑnda enflasyon yฤฑllฤฑk yรผzde 10,85 geldi.
2017 yฤฑlฤฑnda ise enflasyon yรผzde 11,92 oldu. Bu rakam 2004’den beri kaydedilen en yรผksek veri.
‘Yeterince borรงluluk var’
TรSฤฐAD baลekonomisti ฤฐmamoฤlu, TL cinsinden geliri olan ve girdi maliyetleri dรถvize dayalฤฑ olan tรผm sektรถrlerde sฤฑkฤฑntฤฑ yaลanabileceฤini vurguluyor.
ฤฐmamoฤlu’na gรถre kur artฤฑลฤฑnฤฑn olumlu yansฤฑyacaฤฤฑ alanlar ise ihracat, turizm ve dรถviz kazanan sektรถrler.
Prof. Dr. Gรผrkaynak, kurun artฤฑลฤฑndan รถzel sektรถrde en รงok inลaat ve enerji ลirketlerinin olumsuz olarak etkileneceฤini belirtiyor.
Gรผrkaynak, iktisadi bir durgunluk beklediฤini ancak bir kriz olmasฤฑ gerekmediฤini dรผลรผnรผyor:
“Yeterince hฤฑrsla kriz รงฤฑkarmaya รงalฤฑลan bir iktisat idaresi, politikasฤฑ olursa kriz รงฤฑkarmak mรผmkรผn. Hiรงbir ลekilde bir iktisat politikasฤฑ tepkisi verilmezse ลu anda Merkez Bankasฤฑ sesini dahi รงฤฑkarmazsa buradan kriz รงฤฑkarฤฑlฤฑr mฤฑ? ฤฐsterseniz รงฤฑkarฤฑlฤฑr. Yeterince borรงluluk var, borรงluluฤun olduฤu yerde bunu yapmak mรผmkรผn.”
‘Gรผven tesis edilmeli’
Dรถvizdeki yรผkseliลin bir ‘gรผven kaybฤฑna’ iลaret ettiฤini sรถyleyen ฤฐmamoฤlu ise รถncelikli olarak yeniden gรผvenin tesis edilmesi gerektiฤini belirtiyor.
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn Merkez Bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑyla ilgili olarak sรถylediklerine dikkati รงeken ฤฐmamoฤlu, “Bu gรผven kaybฤฑnฤฑn nasฤฑl olduฤuna bakarsak รถzellikle yurt dฤฑลฤฑnda Merkez Bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn olmadฤฑฤฤฑ dรผลรผnรผlรผyor. En yetkili aฤฤฑzlardan Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn gerekeni yapacaฤฤฑ sรถylenmeli ve Merkez Bankasฤฑ da gerekeni yapmalฤฑ” diyor.
Erdoฤan, geรงen hafta uluslararasฤฑ ekonomi haber kanalฤฑ Bloomberg’in Londra’daki binasฤฑnda gerรงekleลen rรถportajฤฑnda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ile ilgili olarak, “Tabii ki Merkez Bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑzdฤฑr. Ancak Merkez Bankasฤฑ bu baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ alฤฑp, yรผrรผtmenin baลฤฑndaki cumhurbaลkanฤฑnฤฑn verdiฤi sinyalleri bir kenara koyamaz. Buna gรถre deฤerlendirmelerini yapฤฑp, adฤฑmlar atacaktฤฑr ve ben bunun ileride รงok yararlฤฑ adฤฑmlarla sonuรงlanacaฤฤฑna inanฤฑyorum” ifadelerini kullanmฤฑลtฤฑ.
ฤฐmamoฤlu sรถzlerine ลu ลekilde devam ediyor:
“Merkez Bankasฤฑ, birbirinden kopmuล olan piyasa faizi ile fonlama faizini yani politika faizini birbirine yakฤฑnlaลtฤฑrmalฤฑ. Tekrar piyasanฤฑn รถnรผne geรงerek piyasayฤฑ yรถnlendirici bir rol oynamalฤฑ. Hรผkรผmetin ve Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn aynฤฑ fikirde olduklarฤฑnฤฑ sรถylemesi รงok รถnemli. Bu รงatฤฑลma bizi bu noktalara itti maalesef.”
“2001 krizinde ya da 1994 krizinde ne zaman dรถviz kurunda bu kadar hฤฑzlฤฑ bir รงฤฑkฤฑล olsa biz buna kriz dedik” diyen ฤฐmamoฤlu, eฤer mรผdahale gelmezse ya da bu ateล sรถndรผrรผlemezse durumun krize doฤru gidebileceฤini ifade ediyor.
Dฤฑล mihraklarฤฑn rolรผ var mฤฑ?
Kurun yรผkseliลiyle ilgili olarak Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ ve Hรผkรผmet Sรถzcรผsรผ Bekir Bozdaฤ, “Dolarla oynayarak milletin cebine, millete zarar verecek sonuรงlar ortaya koyarak, bu seรงimin sonuรงlarฤฑnฤฑ deฤiลtireceฤini dรผลรผnenler varsa aldanฤฑyorlar. Millet oyunu gรถrdรผ, oyuncuyu da gรถrdรผ” dedi.
Erdoฤan’ฤฑn ekonomi baลdanฤฑลmanlarฤฑndan ve Varlฤฑk Fonu Yรถnetim Kurulu รyesi Yiฤit Bulut ise Star gazetesindeki yazฤฑsฤฑnda, “Tรผrkiye’nin tam seรงime giderken finansal-ekonomik dinamikleri bakฤฑmฤฑndan รถzellikle bazฤฑ yabancฤฑ banka ve kurumlarฤฑn saldฤฑrฤฑsฤฑ altฤฑnda olduฤu aรงฤฑk” ifadesini kullandฤฑ.
Kurdaki yรผkseliลin ‘dฤฑล gรผรงlerin ya da dฤฑล mihraklarฤฑn oyunu’ olduฤu da kimi zaman hรผkรผmet cephesinden gelen aรงฤฑklamalar arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Ekonomist ฤฐmamoฤlu, “Ben oyun vesaire olduฤunu dรผลรผnmรผyorum. Biz Londra’ya gittik ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn gรถzรผnรผn iรงine baka baka Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn รงok da baฤฤฑmsฤฑz olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ilan ettik. Bunu sรถyledikten sonra bu tepki hiรง de ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ deฤil” diyor.
ฤฐmamoฤlu aynฤฑ zamanda Tรผrk Lirasฤฑ’na yatฤฑrฤฑm yapan hiรงbir yabancฤฑnฤฑn kurun yรผkselmesini istemeyeceฤini, dรถviz artฤฑลฤฑyla para kaybฤฑna uฤradฤฑklarฤฑ iรงin รงฤฑkmak zorunda kaldฤฑklarฤฑnฤฑ vurguluyor.
‘Yangฤฑn var havasฤฑnฤฑ sรถndรผrรผrsรผnรผz’
Bilkent รniversitesi ฤฐktisat Bรถlรผm Baลkanฤฑ Prof. Dr. Gรผrkaynak ise kurdaki yรผkseliลin dฤฑล mihraklara baฤlanmasฤฑna “Bฤฑrak Allah aลkฤฑna” yorumunda bulunuyor:
“Bu kadar dฤฑล mihraklarฤฑn oyuncaฤฤฑ olabilecek bir รผlkeysek bizim ayฤฑbฤฑmฤฑz, ama รถyle deฤiliz. Ne zaman iyi iล yaptฤฑysak sonuรงlarฤฑnฤฑ aldฤฑk, ne zaman kรถtรผ iล yaptฤฑysak da sonuรงlarฤฑnฤฑ aldฤฑk.
“Merkez Bankasฤฑ’na ลu anda faiz artฤฑrtmamak siyasi olarak anlaลฤฑlฤฑr deฤil. Faizi bugรผn artฤฑrsanฤฑz, dรถvizi bugรผn kontrol ediyorsunuz. รlkedeki yangฤฑn var havasฤฑnฤฑ anฤฑnda sรถndรผreceksiniz. Bunun reel ekonomideki etkisi ise kendisini iki รงeyrek sonra gรถsterecek.”
Gรผrkaynak, kur ลokunun etkisini uzun vadeli atlatmak iรงin esas yapฤฑlmasฤฑ gereken ลeyin ise Tรผrkiye’yi ‘insanฤฑn yaลamak isteyeceฤi, yaลamak istediฤi iรงin รผretim ve yatฤฑrฤฑm yapmak istediฤi bir รผlke haline getirmek’ olduฤunu sรถylรผyor. BBC Tรผrkรงe
