Dรผnya yazarฤฑ ฤฐsmet รzkul, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn dรถviz rezervindeki azalmayฤฑ deฤerlendirdi. ฤฐลte รzkul’un o yazฤฑsฤฑ:
Dฤฑล siyasetten kaynaklanan risk ve kฤฑrฤฑlganlฤฑk faktรถrlerimiz azalmak yerine artฤฑyor. Bir tarafta Irak ve Suriyeโde ucu nereye kadar uzanacaฤฤฑ belli olmayan yeni adฤฑmlar atฤฑlฤฑrken diฤer yanda Avrupa Komisyonu Parlamenter Meclisi Tรผrkiyeโnin yeniden denetim sรผrecine alฤฑnmasฤฑnฤฑ kararlaลtฤฑrdฤฑ. Anayasa deฤiลikliklerinin yรผrรผrlรผฤe girmesinin ardฤฑndan Avrupa Birliฤi ile mรผzakere sรผrecinin de askฤฑya alฤฑnmasฤฑ gรผndemde. Hele hele bir de idam cezasฤฑ yeniden getirilirse, mรผzakereler kesin olarak bilinmeyen bir sรผre iรงin buz dolabฤฑna girecek.
Tรผrkiyeโnin AB mรผzakere sรผrecinde bir รผlke olmasฤฑ, yabancฤฑlarฤฑn Tรผrkiyeโye yaklaลฤฑm ve kararlarฤฑnda birincil derecede รถnemli faktรถrlerden birisi. Bu nedenle AB ile iliลkilerin giderek bozulmasฤฑ ve araya mesafe girmesi, Tรผrkiyeโye bakฤฑลฤฑ fazlasฤฑyla etkileyecek bir geliลme.
Bu olumsuz gidiล, kuลkusuz zaten yeterince yรผksek olan dฤฑล kฤฑrฤฑlganlฤฑk dรผzeyini iyice artฤฑracak. Global fon akฤฑmlarฤฑnฤฑn geliลmekte olan รผlkelere eskisi gibi akmadฤฑฤฤฑ hatta geri รงekildiฤi bir finansal ortamda, bรถlgesindeki jeopolitik risklere aลฤฑrฤฑ รถlรงรผde bulaลmฤฑล olmasฤฑ yรผzรผnden zaten yeterince sฤฑkฤฑntฤฑ yaลayan Tรผrkiyeโnin sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑ, AB ile iliลkilerin bozulmasฤฑ ile daha da artacak.
Sorun dฤฑล kฤฑrฤฑlganlฤฑk olunca ilk bakฤฑlmasฤฑ gereken nokta, dรถviz rezervlerinin durumu olmak zorunda. Dรถviz rezervlerinin yeterlilik durumuna deฤiลik parametrelerle baktฤฑฤฤฑmฤฑzda ลรถyle bir gรถrรผnรผmle karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑyoruz:
* Merkez Bankasฤฑ bilanรงosuna gรถre Merkez Bankasฤฑโnฤฑn brรผt rezervleri 103 milyar dolar dรผzeyinde. Bunun 17 milyar dolarฤฑn รผzerinde bir miktarฤฑ altฤฑn olarak tutuluyor. Dรถviz olarak tutulan bรถlรผm 85.5 milyar dolar dolayฤฑnda. Tรผrkiyeโnin toplam net uluslararasฤฑ rezervi ise ลubat sonu itibarฤฑyla 131 milyar dolar dรผzeyinde.
* Dรถviz rezervleri son dรถnemde artmฤฑyor, tersine eriyor. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn dรถviz olarak tuttuฤu rezerv miktarฤฑ, bir yฤฑl รถncesine gรถre 10.7 milyar dolar, toplam Merkez Bankasฤฑ rezervleri ise 12.9 milyar dolar azaldฤฑ.
* Tรผrkiyeโnin son dรถnem yฤฑllฤฑk ithalatฤฑnฤฑn 201 milyar dolar dรผzeyinde olduฤu gรถzรถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda Merkez Bankasฤฑ brรผt rezervleri, 6.1 aylฤฑk ithalatฤฑ karลฤฑlayacak dรผzeyde. Bu konuda IMF aรงฤฑsฤฑndan tehlikeli eลik 3 aylฤฑk ithalatฤฑn karลฤฑlanabiliyor olmasฤฑ. Ancak uluslararasฤฑ analizlerde merkez bankasฤฑ brรผt rezervlerinin 4-6 aylฤฑk ithalatฤฑ karลฤฑlฤฑyor olmasฤฑ gerektiฤi kabul ediliyor..
* 1 yฤฑllฤฑk sรผrede Tรผrkiyeโnin รถdemesi gereken dฤฑล borรง anapara ve faizlerinin toplamฤฑ 161 milyar dolar dรผzeyinde. Tรผrkiyeโnin toplam net uluslararasฤฑ rezerv miktarฤฑ olan 131 milyar dolar, bir yฤฑllฤฑk dฤฑล borรง servisinin yรผzde 64โรผnรผ karลฤฑlayabilecek dรผzeyde. Dฤฑล borรง รถdeme yรผkรผnรผn boyutu karลฤฑsฤฑnda rezervlerin miktarฤฑ yetersiz gรถzรผkรผyor.
* Merkez Bankasฤฑ, teorik olarak hesabฤฑndaki 103 milyar dolarlฤฑk brรผt rezervin tamamฤฑnฤฑ kullanma imkanฤฑna sahip. Ancak Merkez Bankasฤฑ brรผt rezervinin tamamฤฑ kendisine ait deฤil ve 70 milyar dolarla รผรงte ikisi bankalarฤฑn zorunlu karลฤฑlฤฑk olarak verdikleri dรถviz ve altฤฑndan oluลuyor. Bankalar bilanรงolarฤฑnda yapacaklarฤฑ deฤiลikliklerle bu dรถvizlerini geri alabilirler.
Bu verilerden ลu sonucu รงฤฑkartabiliriz. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn rezervleri korkacak kadar az deฤil ama gรผven verecek kadar yeterli de deฤil. Rezervlerin miktarฤฑ, kendisi bir kriz รงฤฑkartacak kadar zayฤฑf olmasa da bir kriz รงฤฑkarsa ekonomiye kalkan olacak kadar gรผรงlรผ deฤil.
Durumu idare eder gรถzรผkse de rezervler, mevcut global finans koลullarฤฑnda iรง veya dฤฑล politika yรผzรผnden ortaya รงฤฑkabilecek bir fฤฑrtฤฑnaya dayanabilecek dรผzeyde hiรง deฤil. Dรถviz rezervlerinin, politik alanda krizi tetikleyecek adฤฑmlara tahammรผl edebilecek bir takati yok.
