SESMฤฐR Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Orhan รkmen, ani ve yรผksek devalรผasyona uฤradฤฑktan sonra baลฤฑboล dalgalanmak, ekonomi dฤฑลฤฑ faktรถr ve metotlarla yรถnetilen kur rejimlerinin kaรงฤฑnฤฑlmaz akฤฑbeti olduฤunu belirterek, “Kurgulanan model fasit bir dairedir: Dรถviz talep edenlerin bankalardan dรถviz alฤฑmฤฑ ile baลlayan, swap yoluyla Merkez
Bankasฤฑโna aktarฤฑlan, Merkez Bankasฤฑโndan bankalara aktarฤฑlan TL kaynaklar ile kredi hacmini geniลletmeye zorlanan ve yine Merkez Bankasฤฑโna ait dรถvizlerin kamu bankalarฤฑ eliyle tekrar satฤฑลฤฑ ile neticelenen bu fasit daire sรผrdรผrรผlebilir deฤildir. ” dedi.
Regรผlatรถrlerin gรถrevinin finansal model kurmak ve iลletmek deฤil dรผzenleme ve kontrol etmek olduฤunu belirten รkmen, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Faiz seviyelerini dรผลรผk tutarak yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑn ve รผretim hacminin artฤฑrฤฑlamayacaฤฤฑ net bir ลekilde bu kez daha iyi anlaลฤฑlmฤฑลtฤฑr: Gerekli yapฤฑsal dรถnรผลรผmleri yapmadan, รผlkelerarasฤฑ jeo-politik tabanlฤฑ gerilim politikalarฤฑndan vazgeรงilmeden salt faiz seviyelerini dรผลรผk tutarak yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑn ve รผretim hacminin artฤฑrฤฑlamayacaฤฤฑ net bir ลekilde anlaลฤฑlmฤฑล olmalฤฑdฤฑr.
Dรผลรผk faiz politikasฤฑ, dรถviz talebini canlฤฑ tutarak fiyat istikrarฤฑnฤฑn dengesizliฤini sรผreklileลtirmektedir: Yatฤฑrฤฑm harcama eฤilimi ile faiz seviyesi arasฤฑndaki korelasyon anlamsฤฑzlaลmฤฑล olduฤu iรงin dรผลรผk faiz politikasฤฑnฤฑn beklendiฤi gibi bu konjonktรผrde ekonomik bรผyรผmeye katkฤฑsฤฑ bulunmamaktadฤฑr. Tam aksine dรผลรผk faiz politikasฤฑ, dรถvize talebini canlฤฑ tutarak fiyat istikrarฤฑnฤฑn dengesizliฤini sรผreklileลtirmektedir.
Reel sektรถrรผn dรถviz pozisyon aรงฤฑฤฤฑ, TLโnin deฤer kaybฤฑnฤฑn hฤฑzlฤฑca ve direkt olarak รผretici ve tรผketici enflasyonuna yansฤฑmasฤฑ nedeniyle negatif reel faiz politikasฤฑ yanlฤฑล ve hatta zararlฤฑ bir politikadฤฑr.
Olanaksฤฑz รผรงlรผ teoremine aykฤฑrฤฑ olan uygulamalarda ฤฑsrar etmemek gerekir: Olanaksฤฑz รผรงlรผ teoremine aykฤฑrฤฑ olan uygulamada ฤฑsrar etmemek, direkt ve endirekt ya da hafif veya aฤฤฑr her tรผrlรผ sermaye kontrolรผ รถnlemine son vermek, dรถviz/sermaye piyasalarฤฑna giriล veya รงฤฑkฤฑลฤฑ zorlaลtฤฑran engellerin ortadan kaldฤฑrฤฑlmasฤฑna, en รถnemlisi dรถviz talebini sฤฑnฤฑrlamanฤฑn yanฤฑnda dรถviz arzฤฑna da zarar veren uygulamalarฤฑ derhal ortadan kaldฤฑrmak gerekir.
Dรผnyadaki likidite bolluฤu ve tedarik zincirlerinin yeniden konumlanma arayฤฑลlarฤฑ Tรผrkiye ekonomisi aรงฤฑsฤฑndan mรผthiล bir fฤฑrsat sunarken, bu fฤฑrsat heba olmuลtur.
Azalan dรถviz rezervinin tekrar geri kazanฤฑlmasฤฑ ve risk primlerinin dรผลรผrรผlmesi iรงin alternatif dรถviz elde edilmesine iliลkin politikalar รผretilmemiลtir: Yรผksek faiz maliyeti รถnemsemeden, uluslararasฤฑ piyasalarda tahvil borรงlanmalarฤฑna yeniden aฤฤฑrlฤฑk verilmelidir. Her borรงlanma sonrasฤฑnda, bir รถncekine gรถre bir sonraki tranลlar normalleลmeye baลlayacaktฤฑr.
Faiz artฤฑrฤฑmฤฑnฤฑn dฤฑลฤฑnda TLโnin dฤฑล deฤerini savunacak baลkaca etkili bir enstrรผman kalmamฤฑลtฤฑr: TL รผzerinden fiyatlanan tรผm varlฤฑklardan kaรงฤฑล sรผrecinin devam ettiฤi bu konjonktรผrde, faiz artฤฑrฤฑmฤฑnฤฑn dฤฑลฤฑnda TLโnin dฤฑล deฤerini savunacak baลkaca etkili bir enstrรผman kalmamฤฑลtฤฑr. Reel sektรถrรผn dฤฑล borcunun seviyesi ve ara malฤฑ ithalat baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ geรงerli olduฤu sรผrece dรผลรผk faiz politikasฤฑyla gรผรงlรผ TL saฤlanamaz. TLโnin dฤฑลsal deฤerini negatif TL reel faizi ile korumak mรผmkรผn deฤildir.
Politika faizi, dรถviz talep edenler รผzerinde ani ลok etkisi yaratacak yรผkseklikte artฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr. Politika faizinin gรผncel konjonktรผrde reel faiz รผretebilmesi iรงin artฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekir. Aksi halde, dรถviz talebi devam edecek ve sermaye kontrolรผ tedbirlerinin alฤฑnma zorunluluฤu ortaya รงฤฑkacaktฤฑr
Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn kamu desteฤine ihtiyaรง duyma olasฤฑlฤฑฤฤฑ belirmiลtir: Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn kamu desteฤine ihtiyaรง duyma olasฤฑlฤฑฤฤฑ, dรผลรผk olan net genel kamu borcunun dengeleyici ve koruyucu rolรผnรผ riskli alana itmekte, zayฤฑflatmaktadฤฑr.
Bankalarฤฑn risk yรถnetim sรผreรงlerini zedeleyen tรผm uygulamalar durdurulmalฤฑdฤฑr: Kredi verme baskฤฑsฤฑ yaratarak bankalarฤฑn risk yรถnetim sรผreรงlerini ve disiplinini zedeleyen, ucuz maliyetli gevลek likidite yaratarak dรถviz talebini artฤฑran Aktif Radyosuโnun tutturulma zorunluluฤu ivedilikle sonlandฤฑrฤฑlmalฤฑ ve bu uygulama tamamen ortadan kaldฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr.
Denenmiล reaksiyonlarda ฤฑsrar edilmemelidir: Geรงmiล dรถviz krizlerinde gรถsterilen ekonomik ve politik reaksiyonlarฤฑn bir benzerinin bu krizde de aynen yinelenmesi, tedbir olarak ortaya konulan politikalarฤฑn baลarฤฑ olasฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑn geรงmiลtekiler gibi olacaฤฤฑnฤฑn matematiksel kanฤฑtฤฑdฤฑr.
Tedbirler sonucunda ortaya รงฤฑkan kamusal pozitif dฤฑลsallฤฑk, ulusal dรผzeyde รผstlenilen maliyet ve riskin altฤฑnda kalmฤฑลtฤฑr: Merkez Bankasฤฑ bilanรงosunun, hazinenin nakit aรงฤฑฤฤฑnฤฑn ve yine kamu bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn eล zamanlฤฑ bรผyรผmelerinin yarattฤฑฤฤฑ pozitif kamusal dฤฑลsallฤฑk, ortaya รงฤฑkan risk dรผzeyine dahi eล deฤer bรผyรผklรผkte olamamฤฑลtฤฑr.
Kaynak kullanฤฑmฤฑ ve plasman konularฤฑnda kamu banklarฤฑ piyasa koลullarฤฑnฤฑn ve regรผlasyonlarฤฑn dฤฑลฤฑnda hareket etmeye son vermelidirler: Kamu bankalarฤฑ รถzellikli krediler hariรง olmak รผzere, piyasa faiz oranlarฤฑnฤฑn altฤฑnda plasman faaliyetlerine zorlanmamalฤฑ, aรงฤฑk pozisyonlarฤฑnฤฑ vadeli tรผrev iลlemleriyle bir an evvel kapatmalฤฑdฤฑrlar.
Merkez bankasฤฑnฤฑn asli gรถrevi fiyat istikrarฤฑnฤฑ saฤlamaktฤฑr:
Merkez bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑz bir kurumsal yapฤฑ iรงerisinde ilk gรถrevinin, ulusal fiyat istikrarฤฑnฤฑ saฤlamak olduฤunu tekrara hatฤฑrlamalฤฑ, TLโnin konvertibilitesinden ve sermaye hareketlerinin serbestliฤi ilkesinden taviz vermemelidir.
Para ve dรถviz piyasalarฤฑ alanฤฑnda Merkez bankasฤฑna ait olan ve ancak ลeffaf olmayan yollarla kamu bankalarฤฑna aktarฤฑlmฤฑล olan sorumluluk ve gรถrevlerin, tekrar Merkez Bankasฤฑ tarafฤฑndan sahiplenilmesi ve yรผrรผtรผlmesi ลarttฤฑr.
Tรผrkiyeโnin uzun sรผreden bu yana orta ve uzun vadeli bir ekonomik yol haritasฤฑ ve programฤฑ yoktur. Sis ve karanlฤฑkta pusula olmadan normal adฤฑmlarla yรผrรผmek ve hedefi bulmak zordur.
Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn ilk tedbiri Kamusal alanda sฤฑkฤฑ bir tasarrufa gidilmesi olmalฤฑdฤฑr.
Ulusal veri gรผvenliฤi ve ลeffaflฤฑฤฤฑ konusunda giderek zayฤฑflayan yatฤฑrฤฑmcฤฑ inancฤฑnฤฑn bir an evvel dรผzeltilmesi gerekir. “
