TEB Genel Mรผdรผrรผ รmit Leblebici, “Tรผrkiye’de dรถvize baฤlฤฑ bir indexation (รผcret endekslemesi) problemimiz var. Bunu รงรถzemediฤimiz iรงin de bรผtรผn fiyatlamalarฤฑ dรถviz รผzerinden yapฤฑyoruz. Bu da bรผtรผn enflasyonu oluลturmaya baลlฤฑyor. Biz bunu tam kฤฑramadฤฑk. Kฤฑramadฤฑฤฤฑmฤฑz iรงin de para politikalarฤฑmฤฑzฤฑn bir kฤฑsmฤฑ etkisiz oluyor. Kontrol ettiฤimiz ลeyin yรผzde 60’ฤฑ bizde, yรผzde 40’ฤฑ bizde deฤil. Dรถvize endeksleme iลi, bizi bozuyor.” dedi.
Leblebici, Uludaฤ Ekonomi Zirvesi’ndeki “Global Ekonominin ve Geliลmekte Olan รlkelerin Yarฤฑnฤฑ” konulu oturumda, merkez bankalarฤฑnฤฑn iลlerinin รงok kolay olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Dรผnyanฤฑn hฤฑzla deฤiลtiฤini, tek alternatifli deฤil, รงok alternatifli dรถnemler yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Leblebici, “รngรถrรผlebilirlik iรงin daha รงok detaylara bakmak gerekiyor. ฤฐki gรผn รถnce dรผnyada para politikalarฤฑ konuลuyorduk. Birden Amerika, ‘Ben, รin’den gelen รผrรผnlere yรผzde 25 vergi koymak istiyorum.’ dedi. Bรผtรผn Merkez Bankasฤฑ politikalarฤฑnฤฑz etkilenmeye baลladฤฑ. Yapacak hiรงbir ลey yok.” diye konuลtu.
Sรผrekli “Sanayi 4.0” ve “Endรผstri 4.0” kavramlarฤฑnฤฑn konuลulduฤunu dile getiren Leblebici, ลรถyle devam etti:
“Bir de ‘Hayat 4.0’ ve ‘Finans 4.0’ var. Bu ‘Finans 4.0’da merkez bankalarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan da en zor olan ลey, bence รถngรถrรผlebilirliฤin iyice dรผลmesi. Bir de volatilite acayip yรผkseliyor. Kesinlikle uluslararasฤฑ bir koordinasyon gerekiyor. Yoksa bir hรผkรผmetin, bir merkez bankasฤฑnฤฑn aldฤฑฤฤฑ karar, bรผtรผn global ekonomiyi etkilemeye baลlฤฑyor. Benim bankamda, yรผzde 40-45 dรถviz mevduatฤฑna geri dรถndรผk. Yรผzde 55-60 Tรผrk lirasฤฑ mevduatฤฑna geri dรถndรผk. Merkez Bankasฤฑ, Tรผrk lirasฤฑ ile ilgili bir para politikasฤฑ uygulayabiliyor ama yabancฤฑ parayla ilgili herhangi bir para politikasฤฑ uygulama imkanฤฑ yok. O zaman uyguladฤฑฤฤฑ para politikasฤฑnฤฑn etki alanฤฑ, benim bilanรงomdaki etki alanฤฑyla sฤฑnฤฑrlฤฑ, sadece yรผzde 55-60. Dรถviz tarafฤฑnฤฑ ne yapacaฤฤฑz? Dรถviz tarafฤฑnฤฑ hiรงbir zaman konuลmuyoruz, bir kenarda duruyor.”
“Yรถnetemediฤimiz bir dรถviz kฤฑsmฤฑ var”
Leblebici, 2001 ekonomik krizinde ciddi bedeller รถdendiฤini, sonrasฤฑnda doฤru politikalarฤฑn uygulandฤฑฤฤฑna dikkati รงekerek, “Enflasyonu aลaฤฤฑ indirmeye baลladฤฑk. Yine de bilanรงolarฤฑmฤฑzฤฑn iรงinde yรผzde 40 yรถnetemediฤimiz bir dรถviz kฤฑsmฤฑ var. Merkez bankalarฤฑnฤฑn etkileri tek baลฤฑna sฤฑnฤฑrlฤฑ. Baลka bir ekonomik koordinasyon gerekiyor. Bunu saฤlamamฤฑz lazฤฑm.” ifadesini kullandฤฑ.
Tรผrkiye’nin attฤฑฤฤฑ adฤฑmlarla geldiฤi noktada son derece baลarฤฑlฤฑ olduฤunu vurgulayan Leblebici, sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ:
“Gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑnฤฑ dรผzelttik. Tรผrkiye, รงok baลarฤฑlฤฑ iลler yaptฤฑ. Kadฤฑnlarฤฑn iล gรผcรผne katฤฑlฤฑmฤฑ arttฤฑ. Bunlar, hakikaten รงok รถnemli ลeyler. Tรผrkiye’de gรถreceli olarak daha az baลardฤฑฤฤฑmฤฑz bir ลey var. Gรถreceli olarak aรงฤฑk olup sermaye ihtiyacฤฑ olan รผlkelerin karลฤฑlaลtฤฑฤฤฑ problemle biz de karลฤฑlaลฤฑyoruz. Bu nedir? Yabancฤฑ sermaye รผlkeye giriyor, bazen de dฤฑลarฤฑ รงฤฑkฤฑyor. Bazen dฤฑลarฤฑ รงฤฑkmaya baลladฤฑฤฤฑnda bizim dรถviz kuru รผzerinde aฤฤฑr baskฤฑlar oluลturuyor. Tรผrkiye’de dรถvize baฤlฤฑ bir indexation problemimiz var. Bunu รงรถzemediฤimiz iรงin de bรผtรผn fiyatlamalarฤฑ dรถviz รผzerinden yapฤฑyoruz. Bu da bรผtรผn enflasyonu oluลturmaya baลlฤฑyor. Biz bunu tam kฤฑramadฤฑk. Kฤฑramadฤฑฤฤฑmฤฑz iรงin de para politikalarฤฑmฤฑzฤฑn bir kฤฑsmฤฑ etkisiz oluyor. Kontrol ettiฤimiz ลeyin yรผzde 60’ฤฑ bizde, yรผzde 40’ฤฑ bizde deฤil. Dรถvize endeksleme iลi, bizi bozuyor. Merkez bankalarฤฑnฤฑn biraz daha odaklanmalarฤฑ gereken konu, bu stabilizasyonu saฤlayacak, dรถviz kurundaki volatiliteyi azaltabilecek bir para politikasฤฑ.”
Leblebici, ekonominin baลtan aลaฤฤฑ deฤiลmekte olduฤuna iลaret ederek, “Merkez bankalarฤฑnฤฑn รถngรถrรผlebilirlik datalarฤฑ, eskisi kadar kuvvetli deฤil. รok girdi ve รงฤฑktฤฑ var.” dedi.
“Merkez bankalarฤฑna gรผvenmemiz lazฤฑm”
Dรผnya Ticaret รrgรผtรผ (DTร) tarafฤฑndan kesin bir koordinasyona ihtiyaรง duyulduฤunu anlatan รmit Leblebici, “Global korumacฤฑ politikalar, bizim iลleri engelliyor. Tรผrkiye’de yapmamฤฑz gereken, cari aรงฤฑฤฤฑ aลaฤฤฑ getirdiฤimiz her ลey, yapฤฑsal reformdur. Cari aรงฤฑฤฤฑ aลaฤฤฑ getirebiliyorsak zaten etki alanฤฑmฤฑz, fazla oluyor. O da dรถviz kurunu stabilize etmekle kaynaklanabilecek bir ลey.” deฤerlendirmesinde bulundu.
Merkez Bankasฤฑ ve ekonomi tarafฤฑnda alฤฑnan รถnlemlerin bir sรผre sonra hayata geรงeceฤini belirten Leblebici, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Bizde enflasyona sebep olan, gฤฑda fiyatlarฤฑ. Gฤฑda Konseyi kurduk. Gฤฑdadaki rakamlara bakฤฑp oradaki verimliliฤi artฤฑrmaya รงalฤฑลฤฑyoruz. Dรถviz kurundaki dalgalanmayฤฑ biraz daha azaltabilmek iรงin KOBฤฐ’lerin dรถvizle borรงlanmalarฤฑna sฤฑnฤฑr koyduk. Bunlarฤฑn etkilerini bir sรผre sonra gรถrmeye baลlayacaฤฤฑz. Tรผrkiye’de Merkez Bankasฤฑ, elindeki araรงlarฤฑ kullanarak, ihtiyacฤฑ olan her ลeyi yapar ve yapabilecek kabiliyeti olduฤunu da bugรผne kadar gรถsterdi. Bazen piyasa olarak biz, merkez bankalarฤฑnฤฑ eleลtiriyoruz. Aralฤฑk ayฤฑnda Merkez Bankasฤฑ, ‘2-3 puan artฤฑrsฤฑn.’ dedik ama elindeki datanฤฑn gรถsterdiฤi kadar artฤฑrdฤฑ. Sonra kur, stabilize oldu. Biraz merkez bankalarฤฑna gรผvenmemiz, onlarฤฑn iลini kolaylaลtฤฑrmamฤฑz lazฤฑm. Kolaylaลtฤฑrฤฑrken de ekonomi olarak, bรผtรผnsel yaklaลฤฑma ihtiyacฤฑmฤฑz var. Onu saฤlarsak zaten iลimiz kolay.”
