Dünya Bankası, İran’daki savaşın petrol ve metaller gibi temel sanayi tedarik zincirlerini aksatmaya devam etmesi nedeniyle küresel emtia fiyatlarının bu yıl 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaşabileceği uyarısında bulundu.
Kurumun son ‘Emtia Piyasaları Görünümü’ raporuna göre, emtia fiyat endeksinin bu yıl yaklaşık yüzde 16 artması öngörülüyor. Artış, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmadan bu yana kaydedilecek ilk yıllık yükseliş olacak ve küresel ölçekte gıda maliyetleri üzerinde baskı oluşturacak.
Raporda, şubat ayı sonlarında başlayan İran savaşının enerji ve gübre fiyatlarını zirve seviyelere taşıdığı belirtildi. Çatışmadan önce küresel deniz yoluyla yapılan ham petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının, enerji ve emtia piyasalarında tarihi bir şoka yol açtığı vurgulandı.
Dünya Bankası Başekonomisti Indermit Gill, durumu, “Savaş, küresel ekonomiyi kümülatif dalgalar halinde vuruyor: önce daha yüksek enerji fiyatları, ardından daha yüksek gıda fiyatları ve nihayetinde daha yüksek enflasyon yoluyla” sözleriyle değerlendirdi.
Enerji ve gübre fiyatlarında sert artış bekleniyor
Dünya Bankası’nın hazırladığı temel senaryo, en şiddetli arz kesintilerinin mayıs ayında sona ereceği varsayımına dayanıyor. Projeksiyona göre, enerji fiyatları endeksinin bu yıl yaklaşık yüzde 24 oranında artacağı tahmin ediliyor.
Brent petrolün varil başına ortalama fiyatının ise ocak ayındaki 60 dolarlık beklentinin oldukça üzerinde, 86 dolar seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Çatışmaların bir diğer önemli yansıması da doğalgaz ve gübre piyasalarında görüldü.
Dünya Bankası, gübre maliyetlerinin bu yıl yüzde 31 oranında artacağını öngörüyor. Durum, gelecekteki tarımsal ürün verimliliği için ciddi bir risk oluşturuyor.
Artan maliyetler gıda güvenliğini tehdit ediyor
Gübre fiyatlarındaki keskin artış, doğrudan gıda maliyetlerinin yükselmesine ve küresel gıda güvenliğinin azalmasına yol açma potansiyeli taşıyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, ithal gıdaya bağımlı birçok ekonomi için hayati önemdeki güzergahları keserken, artan yakıt ve nakliye maliyetleri diğer temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarını da yukarı çekiyor.
Dünya Bankası, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalması durumunda, bu yıl 45 milyon insanın daha ciddi anlamda gıda güvensizliği riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısını yaptı.
Başekonomist Gill, gelirlerinin büyük bir kısmını gıda ve yakıta harcayan en yoksul kesimlerin bu durumdan en çok etkileneceğini belirterek, “Bütün bunlar acı bir gerçeği hatırlatıyor: savaş, kalkınmanın tersidir” değerlendirmesinde bulundu.
