Enerji sektรถrรผnden kaynaklanan karbon emisyonlarฤฑ 2021’de bir รถnceki yฤฑla gรถre yรผzde 6 arttฤฑ ve tรผm zamanlarฤฑn en yรผksek seviyesine รงฤฑktฤฑ.
Kรผresel sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑnฤฑ 1,5 dereceyle sฤฑnฤฑrlandฤฑrmak iรงin kalan karbon bรผtรงesi tรผkeniyor. Bu hedefe ulaลabilmek iรงin mevcut fosil yakฤฑt altyapฤฑsฤฑnฤฑn yol aรงtฤฑฤฤฑ emisyonlarฤฑn 2030’a kadar yarฤฑ yarฤฑya dรผลรผrรผlmesi gerekiyor.
ฤฐklim deฤiลikliฤiyle mรผcadele รงabalarฤฑnฤฑn ancak kรผresel emisyonlarฤฑn 2030’a kadar en az yรผzde 50 azaltฤฑlmasฤฑ ve 2050’de sฤฑfฤฑr seviyesine indirilmesiyle baลarฤฑya ulaลabileceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Sera gazฤฑ emisyonlarฤฑ, iklim deฤiลikliฤinin en temel nedeni olarak รถne รงฤฑkฤฑyor. Atmosferdeki birikimi ve insan faaliyetlerinden etkilenmesi sebebiyle karbondioksit, emisyon รงeลitleri arasฤฑnda iklim deฤiลikliฤine en fazla sebep olan tรผr. Metan gazฤฑ ve diazot monoksit gibi diฤer emisyon รงeลitleri de bulunuyor.
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ (IEA) verilerine gรถre, enerji sektรถrรผnden kaynaklanan karbon emisyonlarฤฑ 2021’de bir รถnceki yฤฑla gรถre yรผzde 6 arttฤฑ ve tรผm zamanlarฤฑn en yรผksek seviyesine (36,3 gigaton) yรผkseldi.
Hรผkรผmetler Arasฤฑ ฤฐklim Deฤiลikliฤi Paneli’nin son raporu ise fosil yakฤฑtlar nedeniyle dรผnyanฤฑn karbon bรผtรงesinin hฤฑzla tรผkendiฤini, emisyonlarฤฑn hฤฑzla keskin ลekilde dรผลรผrรผlmesi ve yeni fosil yakฤฑt yatฤฑrฤฑmฤฑ yapฤฑlmamasฤฑ gerektiฤini ortaya koydu.
Rapora gรถre, dรผnyadaki mevcut fosil yakฤฑt altyapฤฑsฤฑ dรผnyanฤฑn kalan karbon bรผtรงesini tek baลฤฑna tรผketebilir. Mevcut fosil yakฤฑt projelerinin, kรผresel ฤฑsฤฑnmayฤฑ 1,5 dereceyle sฤฑnฤฑrlandฤฑrmak iรงin kalan 510 gigaton eลdeฤer karbon bรผtรงesine kฤฑyasla 660 gigaton karbon emisyonuna yol aรงma riski var.
Boฤaziรงi รniversitesi ฤฐklim Deฤiลikliฤi ve Politikalarฤฑ Uygulama ve Araลtฤฑrma Merkezi Yรถnetim Kurulu รyesi Prof. Dr. Murat Tรผrkeล, emisyon รงeลitleri ve iklim deฤiลikliฤiyle mรผcadelede emisyonlarฤฑn azaltฤฑlmasฤฑnฤฑn รถnemine iliลkin AA muhabirinin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtladฤฑ.
Emisyonun, bir sistem ya da fabrikanฤฑn รผrettiฤi veya saldฤฑฤฤฑ madde, gaz, sฤฑvฤฑ ve hatta enerji olarak deฤerlendirilebildiฤini sรถyleyen Tรผrkeล, tรผm emisyon tรผrlerinin รถnemli olduฤunu fakat karbondioksitin atmosferdeki miktarฤฑnฤฑn milyon hacimde bir birimken, diฤerlerinin milyar hacimde bir birim olduฤunu dile getirdi.
Tรผrkeล, karbondioksitin ardฤฑndan metan ve diazot monoksitin de รถnemli sera gazlarฤฑ olduฤunu belirterek, “Metan ve diazot monoksitin iklim deฤiลikliฤine neden olma potansiyeli karbondioksitten รงok daha yรผksek ama karbondioksit daha fazla atmosfere verildiฤi iรงin iklim deฤiลikliฤine neden olma aรงฤฑsฤฑndan en รถnde.” bilgisini paylaลtฤฑ.
Sera gazฤฑ birikimi sanayi รถncesi dรผzeye gรถre neredeyse iki kat arttฤฑ
Atmosferdeki birikimi en yรผksek olan sera gazฤฑnฤฑn yฤฑllฤฑk ortalama 414 PPM’e yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran Tรผrkeล, ลรถyle devam etti:
“Bu miktar, sanayi รถncesi dรผzeye gรถre iki katฤฑna yaklaลmak รผzere. Atmosferdeki mutlak deฤerlerine baktฤฑฤฤฑmฤฑzda karbondioksit birikimi yaklaลฤฑk 780-800 milyar ton var. Her yฤฑl atmosferde en az 3 milyar ton karbon, var olan bu 800 milyar tonluk karbona ekleniyor. Bu da var olan doฤal karbon dรถngรผsรผnรผn bozulmasฤฑna neden oluyor.”
Tรผrkeล, en fazla emisyona yol aรงan รผlkeler sฤฑralamasฤฑnฤฑn son 10 yฤฑlda bรผyรผk รถlรงรผde deฤiลtiฤini kaydetti.
Yaklaลฤฑk 20 yฤฑl รถnce en fazla emisyona sebep olan รผlkenin ABD olduฤunu anฤฑmsatan Tรผrkeล, “Ama ลu an รin ilk sฤฑrada, ABD ve Hindistan onu takip ediyor. รin’de 1,4 milyar insan yaลฤฑyor. ABD2nin sanayi ve enerji รผzerinde ciddi bir kontrolรผ var ve tรผketim alฤฑลkanlฤฑklarฤฑ lรผks. Bu da emisyonlarฤฑn kontrolรผnรผ zorlaลtฤฑrฤฑyor. Hindistan da ikinci bรผyรผk nรผfusu olan รผlke ve kalkฤฑnmak durumda. Bunlarฤฑn ardฤฑndan da รงoฤu OECD ve AB รผlkeleri geliyor. Tรผrkiye’nin emisyonlardaki payฤฑ yรผzde 1. Diฤer รผlkelerle kฤฑyaslandฤฑฤฤฑnda emisyonlardaki payฤฑ orantฤฑsฤฑz olmakla birlikte 15’inci sฤฑrada.” diye konuลtu.
ฤฐnsani faaliyetlerden kaynaklanan karbon emisyonunda sektรถr bazฤฑnda enerjinin ilk sฤฑrada yer aldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Tรผrkeล, ulaลtฤฑrma, sanayi, tarฤฑm, hizmet sektรถrรผ, demir รงelik ve รงimento รผretimi gibi enerji yoฤun sektรถrlerin de รถnemli oranda karbon emisyonuna yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Tรผrkeล, demir-รงelik ve รงimentonun, diฤer sektรถrlerle karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda, fosil yakฤฑtlara dayalฤฑ รผretim tarzฤฑ olduฤu iรงin kirletici sektรถrler olarak รถne รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ anlattฤฑ.
2030 ve 2050 kritik tarihler
Kรผresel karbondioksit salฤฑmฤฑnฤฑn 2030’a kadar en az yรผzde 45 azaltฤฑlmasฤฑ gerektiฤine dikkati รงeken Tรผrkeล, konuลmasฤฑnฤฑ ลรถyle sรผrdรผrdรผ:
“Bu yapฤฑlamazsa iklim deฤiลikliฤi mรผcadelesi baลarฤฑsฤฑz olacak. Gerรงek anlamda iklim deฤiลikliฤi mรผcadelesinin baลarฤฑlฤฑ olduฤunu sรถyleyebilmek iรงin insan kaynaklฤฑ sera gazฤฑ salฤฑmlarฤฑnฤฑn 2050’ye kadar net sฤฑfฤฑr dรผzeye indirmek gerekiyor. Paris Anlaลmasฤฑ sadece karbondioksit hedeflerini ana gรผndem maddesi yapฤฑyor ama รผlkeler metan salฤฑmlarฤฑnฤฑ da 2030’a kadar yรผzde 30 dรผzeyinde azaltmayฤฑ hedefliyor.”
Tรผrkiye’nin Paris Anlaลmasฤฑ’na taraf olduฤunu anฤฑmsatan Tรผrkeล, “Tรผrkiye, iklim deฤiลikliฤiyle mรผcadelede hฤฑzlฤฑ adฤฑmlar atmak istiyorsa 2030’a kadar baลta karbondioksit olmak รผzere enerji, sanayi, ulaลtฤฑrma, tarฤฑm, demir-รงelik ve ormansฤฑzlaลmadan kaynaklanan sera gazฤฑ salฤฑmlarฤฑnฤฑ en az yรผzde 45 azaltmalฤฑ. Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑ da 2053โe kadar Tรผrkiye’nin net sฤฑfฤฑr hedefini tutturabileceฤini sรถyledi.” dedi.
Fosil yakฤฑt kullanฤฑmฤฑnฤฑn azaltฤฑlmasฤฑ ve รถzellikle kรถmรผre dayalฤฑ termik santrallerin gelecek 10 yฤฑl iรงinde aลamalฤฑ ลekilde devreden รงฤฑkarฤฑlmasฤฑyla bu hedeflerin Tรผrkiye iรงin mรผmkรผn olduฤunu vurgulayan Tรผrkeล, Tรผrkiye’nin enerji verimliliฤine yรถnelik yรผksek potansiyelini yeni teknolojilerle hayata geรงirebileceฤini sรถzlerine ekledi.
