รzel sektรถre farklฤฑ yรถntemlerle yaptฤฑrฤฑlan toplam 7 bin 615 megavatlฤฑk elektrik รผretim santralinden kamuyla ikili sรถzleลmesi 2018-2020 dรถneminde sona erecek yap-iลlet modelindeki 5 bin 810 megavatlฤฑk kฤฑsฤฑm, lisanslandฤฑrฤฑlarak piyasaya elektrik satฤฑlacak.
AA muhabirinin sektรถr yetkililerinden aldฤฑฤฤฑ bilgiye gรถre, devletin daha รถnce รถzel sektรถre yap-iลlet ve yap-iลlet-devret (YฤฐD) yรถntemiyle yaptฤฑrdฤฑฤฤฑ veya iลletme hakkฤฑnฤฑ devrettiฤi doฤalgaz, linyit, ithal kรถmรผr, hidroelektrik ve rรผzgar enerjisi santrallerinden bir kฤฑsmฤฑ bu yฤฑl iรงinde sรถzleลme sรผreleri dolarak devlete iade edilecek, รถnemli bir kฤฑsmฤฑ da รถzel sektรถrdeki sahiplerine lisanslandฤฑrฤฑlacak.
Enka Holdingโin yap-iลlet modeliyle faaliyete geรงirdiฤi santrallerden bin 540 megavatlฤฑk Intergen Gebze, bin 520 megavatlฤฑk Intergen ฤฐzmir ve 770 megavatlฤฑk Intergen Adapazarฤฑ ile yabancฤฑ ortaklฤฑ olan 770 megavat kapasiteli Baymina doฤalgaz santrallerinin bu yฤฑl kamuyla ikili sรถzleลmesi sona erecek. Bu santraller sahipleri olan ลirketlerin รผretim lisansฤฑ almalarฤฑ ลartฤฑyla faaliyetlerine devam edebilecek ve artฤฑk serbest piyasada rekabet etmeye baลlayacak.
Aynฤฑ ลekilde, bin 210 megavat kapasiteli ฤฐsken ithal kรถmรผr santralinin de 2019โda bitecek sรถzleลmesi sonrasฤฑnda lisans alarak serbest piyasaya elektrik satmasฤฑ mรผmkรผn olacak.
Toplam kapasiteleri 5 bin 810 megavatฤฑ bulan bu santrallerin yatฤฑrฤฑm maliyeti bugรผnkรผ rakamlarla bakฤฑldฤฑฤฤฑnda 5,2 milyar dolarฤฑ buluyor.
YฤฐDโler iรงin รถzelleลtirmenin yolu aรงฤฑlฤฑyor
Bu arada, รถzel sektรถre YฤฐD modeliyle yaptฤฑrฤฑlan santrallerin ise tamamฤฑ EรAลโa devredilecek.
Bu kapsamda yer alan 13 megavatlฤฑk Tohma-Medik Hidroelektrik Santrali (HES), 11 megavatlฤฑk Gรถnen HES, 2 megavatlฤฑk Sรผtรงรผler HES ve 7 megavatlฤฑk Alaรงatฤฑ Rรผzgar Enerjisi Santralinin (RES) yap-iลlet-devret santrali olarak bu yฤฑl sรผreleri bitecek.
Gelecek yฤฑl ise 480 megavatlฤฑk Unimar, 478 megavatlฤฑk Trakya Elektrik ve 180 megavatlฤฑk Esenyurt doฤalgaz santralleriyle 2โลer megavatlฤฑk Ahikรถy I ve Ahikรถy II HESโlerinin de sรถzleลmeleri biterek EรAลโa devri gerรงekleลecek.
Toplam 20 megavat kapasiteli Bozcaada RESโin de 2020โde EรAลโa devredilmesi gerekirken, ฤฐHD olarak elektrik รผreten 620 megavatlฤฑk รayฤฑrhan Linyit Santralinin de aynฤฑ yฤฑl ikili sรถzleลme sรผresi biterek devlete devri yapฤฑlacak. Bรถylece, bugรผnkรผ rakamlarla toplam yatฤฑrฤฑm bรผyรผklรผฤรผ 2,1 milyar dolara denk gelen bin 815 megavatlฤฑk elektrik รผretim kapasitesi EรAลโa devredilmiล olacak.
Sรถz konusu YฤฐD ve iลletme hakkฤฑnฤฑn devri yรถntemleriyle yapฤฑlan santrallerin EรAลโa devredildikten sonra ise รถzelleลtirilme sรผrecine dahil edilmesi bekleniyor.
“Fiyatlarda belirleyici rol oynayabilir”
Sektรถr yetkilileri, toplam yatฤฑrฤฑm tutarฤฑ 7,3 milyar dolarฤฑ bulan sรถz konusu santrallerdeki bu geliลmelerin, piyasada daha rekabetรงi bir ortam oluลturup fiyatlarฤฑ etkileyebileceฤini belirterek, “รzellikle yap-iลlet modeli santrallerin nasฤฑl, nereye ve hangi ลartlarda enerji satacaฤฤฑ ve รผretim dฤฑลฤฑ kalฤฑp kalmayacaฤฤฑ yรถnรผndeki geliลmelerin elektrik fiyatlarฤฑnda belirleyici rol oynayacaฤฤฑna” dikkati รงekti.
Sรถz konusu yap-iลlet modeli santrallerin lisanslandฤฑrฤฑlarak serbest piyasada faaliyete baลlamasฤฑyla tesislerde verimliliฤin daha รถnemli hale geleceฤini belirten sektรถr yetkilileri, geliลmelerin olasฤฑ etkilerini ลรถyle deฤerlendirdi:
“Bu santraller รผrettiฤi elektriฤi ikili sรถzleลmeleri kapsamฤฑnda Tรผrkiye Elektrik Taahhรผt Aลโye (TETAล) satฤฑyor. TETAลโฤฑn ikili sรถzleลme kapsamฤฑnda bu santrallerden aldฤฑฤฤฑ enerji Elektrik รretim Aลโnin (EรAล) maliyetleriyle paรงallanarak son tรผketiciye arz ediliyor. TETAล’ฤฑn, bu santralleri her koลulda รงalฤฑลtฤฑrmasฤฑ nedeniyle รถzel sektรถrรผn daha verimli elektrik รผretim tesisleri ise devre dฤฑลฤฑ kalabiliyordu. Sadece geรงen yฤฑl TETAล zaman zaman bu santralleri durdurarak รถzel sektรถr santrallerinden de elektrik alma yoluna gitti. Anlaลma gereฤi oldukรงa yรผksek bir kapasiteyle รงalฤฑลan bu santraller de ikili sรถzleลme sรผreleri bittiฤi iรงin artฤฑk รถzel sektรถrรผn elindeki diฤer santrallerden farklฤฑ olmayacak, ama bazฤฑ tesisler รถnemli tรผketim bรถlgelerinde bulunduฤu iรงin iletim kฤฑsฤฑtฤฑndan kaynaklฤฑ devreye girmek durumunda kalabilir. Bu yฤฑl ikili sรถzleลmeleri bitecek bu eski tip santrallerden bazฤฑlarฤฑnda verimliliฤi artฤฑrmak ve piyasa koลullarฤฑnda rekabet edebilmek iรงin bazฤฑ yatฤฑrฤฑmlara baลlandฤฑฤฤฑ biliniyor.โ
Daha รถnceki uygulamalar
YฤฐD modeliyle elektrik รผreten ve daha รถnce ikili sรถzleลmeleri biten santrallerden bazฤฑlarฤฑ รถzelleลtirilirken, bazฤฑ HESโler de โstratejik HESโ kapsamฤฑna alฤฑnarak EรAล bรผnyesinde kalmaya devam ediyor.
Bunlardan 253 megavatlฤฑk ve YฤฐD anlaลmasฤฑ 2017โde biten Ova Elektrik doฤalgaz santrali ลu anda EรAล portfรถyรผnde yer alฤฑrken, 672 megavatlฤฑk Birecik HES uluslararasฤฑ kara sularฤฑnda bulunduฤu iรงin โstratejik HESโ kapsamฤฑna alฤฑndฤฑ.
Toplam kapasitesi 84 megavat olan ve 2013โte YฤฐD sรถzleลmesi biterek EรAลโa devredilen รamlฤฑca HESโin ise bu yฤฑl รถzelleลtirilmesi planlanฤฑyor.
EรAลโa devri 2014โte yapฤฑlan 7 megavat kapasiteli Fethiye HESโin, Ekim 2015โte yapฤฑlan รถzelleลtirme ihalesinde en iyi teklif 128 milyon 25 bin lira olmuลtu.
