AA muhabirinin Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ (IEA) verilerinden derlediฤi bilgilere gรถre, kรผresel karbon emisyonlarฤฑ geรงen yฤฑl yeni tip koronavirรผs (Kovid-19) salgฤฑnฤฑna karลฤฑ uygulanan kฤฑsฤฑtlar sonucunda 2019’a gรถre yรผzde 5,8 (yaklaลฤฑk 2 milyar ton) ile rekor dรผลรผล gรถstermiลti.
Ekonomilerin salgฤฑndan toparlanmaya baลlamasฤฑ ve talepteki bรผyรผmeye baฤlฤฑ olarak karbon emisyonlarฤฑnda bu yฤฑl yaklaลฤฑk 1,5 milyar tonla tarihteki en bรผyรผk ikinci artฤฑลฤฑn yaลanacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
Birรงok รผlke iklim deฤiลikliฤiyle mรผcadelede emisyonlarฤฑ azaltmaya yรถnelik hedefler belirlerken, bu yฤฑlฤฑn ilk aylarฤฑnda รถnce Asya, yaz dรถnemi itibarฤฑyla da Avrupa’da arz-talep uyumsuzluฤu nedeniyle baล gรถsteren enerji krizi emisyon azaltฤฑm รงabalarฤฑnฤฑ riske atฤฑyor.
IEA verilerine gรถre, yรผksek gaz fiyatlarฤฑ Avrupa’da elektrik รผretiminde gazdan kรถmรผre geรงiลi hฤฑzlandฤฑrdฤฑ ve bu geรงiล kรถmรผrden elektrik รผretiminin haziran-eylรผl dรถneminde geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 15 artmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
Kรถmรผr baลta olmak รผzere fosil yakฤฑtlardan elektrik รผretimini sฤฑnฤฑrlandฤฑrmak amacฤฑyla ton baลฤฑ karbon salฤฑmฤฑna uygulanan karbon vergi oranlarฤฑ da Avrupa’da bu dรถnemde rekor kฤฑrarak ton baลฤฑna 65 avroya kadar รงฤฑktฤฑ.
Salgฤฑn sonrasฤฑ toparlanmayla รin’in doฤal gaz tรผketimi ocak-aฤustos dรถneminde yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 16 artarken, elektrik รผretiminin yรผzde 60,8’ini kรถmรผrden saฤlayan รผlkede sรถz konusu dรถnemde elektrik รผretimi de yรผzde 13 yรผkseldi.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk enerji tรผketicisi konumundaki รin, kฤฑล dรถnemine girerken elektrik tedarikini sรผrdรผrรผlebilir kฤฑlmak iรงin kรถmรผr รผretimi ve ithalatฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑna yรถnelik karar aldฤฑ.
Hindistanโda ise beklenmedik bir hฤฑzla yรผkselen talep karลฤฑsฤฑnda santrallerdeki kรถmรผr rezervleri dibe vurdu.
Karbon emisyonlarฤฑ salgฤฑn รถncesi dรถnemin yรผzde 1 altฤฑnda
IEA, 2019โda en yรผksek seviyesini gรถren karbon emisyonlarฤฑnฤฑn bu yฤฑl sรถz konusu seviyenin yรผzde 1,2 altฤฑnda kalacaฤฤฑnฤฑ ve bรถylece karbon emisyonlarฤฑnda tarihteki en bรผyรผk ikinci artฤฑลฤฑn gรถrรผleceฤini tahmin ediyor.
Carbon Monitor verilerine gรถre, bu yฤฑl ocak-aฤustos dรถnemindeki karbon emisyon salฤฑmฤฑ ลimdiden 2019โun aynฤฑ dรถnemindeki deฤerlerin yรผzde 1 altฤฑnda gerรงekleลti.
Sรถz konusu dรถnemde karbon emisyon salฤฑmฤฑ รinโde yรผzde 8,1, Brezilyaโda 6,8 ve Rusyaโda 2,5 artarken, dรผnyanฤฑn geri kalan bรถlgelerinde dรผลรผล kaydetti.
Karbon emisyonlarฤฑ bu yฤฑl ocak-aฤustos dรถneminde karantina uygulamalarฤฑnฤฑn etkisinin gรถrรผldรผฤรผ 2020โye gรถre ise yรผzde 7 yรผkseldi. Elektrik sektรถrรผ bu artฤฑลta en belirleyici sektรถr olarak รถne รงฤฑktฤฑ.
Dรผลรผnce kuruluลu Ember verilerine gรถre de kรผresel elektrik talebi bu yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda salgฤฑn รถncesi seviyesine gรถre yรผzde 5 yรผkseldi. Bu bรผyรผmenin yรผzde 43’รผnรผn kรถmรผr santrallerinden karลฤฑlanmasฤฑyla elektrik sektรถrรผnden kaynaklanan emisyonlar yรผzde 5 artฤฑล gรถsterdi.
Hava ลartlarฤฑ emisyonlarฤฑn gidiลatฤฑnda belirleyici olabilir
Karbon emisyonlarฤฑnda kฤฑล dรถnemindeki hava ลartlarฤฑ ve enerji arzฤฑna yรถnelik geliลmelerin belirleyici olacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
Ilฤฑman hava ลartlarฤฑ รถzellikle ฤฑsฤฑnma amaรงlฤฑ enerji talebine yรถnelik talebi azaltฤฑrken, bu yฤฑl baลฤฑndan beri etkili olan aลฤฑrฤฑ hava olaylarฤฑ daha fazla fosil yakฤฑt kullanฤฑmฤฑna yรถnelik endiลeleri artฤฑrฤฑyor.
Ayrฤฑca, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk kรถmรผr tรผketicilerinden รin ve Hindistanโdaki talep artฤฑลฤฑnฤฑn kรถmรผrle karลฤฑlanmasฤฑna yรถnelik tercihlerin de karbon emisyonlarฤฑndaki artฤฑลta etkili olacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
ฤฐskoรงya’nฤฑn Glasgow kentinde 31 Ekim-12 Kasฤฑm tarihlerinde dรผzenlenecek ve yaklaลฤฑk 200 รผlkenin lider ve temsilcilerinin katฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn beklendiฤi Birleลmiล Milletler (BM) ฤฐklim Deฤiลikliฤi รerรงeve Sรถzleลmesi 26. Taraflar Konferansฤฑ (COP26) รถncesi, arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ nedeniyle fosil yakฤฑt kullanฤฑmฤฑnda yaลanan artฤฑล, iklim kriziyle mรผcadele iรงin atฤฑlan adฤฑmlarฤฑ gรถlgeliyor.
BM’ye gรถre, mevcut planlar ve emisyon azaltฤฑm taahhรผtlerinin yenilenmemesi halinde kรผresel sฤฑcaklฤฑkta 2,7 derece artฤฑล riski bulunuyor.
