Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) verilerine gรถre kredi bรผyรผme hฤฑzฤฑndaki yรผkseliล geรงen hafta da devam etti.
Bloomberg HT‘nin haberinde 13 haftalฤฑk, yฤฑllฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล ve kur etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล kredi bรผyรผme hฤฑzฤฑnฤฑn yรผzde 45’i aลtฤฑฤฤฑ belirtildi.
Bu da kredilerde Temmuz 2020’den beri ilk defa bu kadar hฤฑzlฤฑ bir bรผyรผmenin kaydedilmesi demek.
Bunun iki temel nedeni var: Alฤฑm gรผcรผnรผn dรผลmesi ve enflasyonun yรผksek olmasฤฑ.ย
Marmara รniversitesi ฤฐลletme Bรถlรผmรผ รฤretim รyesi Prof. Dr. Burak Arzova, alฤฑm gรผcรผnรผn dรผลmesiyle insanlarฤฑn hayatlarฤฑnฤฑ idame ettirebilecekleri gelirlerinin azaldฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyor.
Arzova’ya gรถre geliri dรผลen vatandaลlar, bunun bir kฤฑsmฤฑnฤฑ kredi kartlarฤฑyla bir kฤฑsmฤฑnฤฑ da tรผketici kredileriyle idare etmeye รงalฤฑลฤฑyor.
ฤฐkinci olarak enflasyona karลฤฑ gelirini korumak isteyenler de kredilere koลuyor.
Konut fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesiyle konutun da bir yatฤฑrฤฑm aracฤฑ olmaktan รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Arzova, insanlarฤฑn enflasyona karลฤฑ bรผtรงelerini korumak iรงin gelecekte yapmayฤฑ planladฤฑฤฤฑ alฤฑลveriลlerini bugรผnden gerรงekleลtirdiฤini anlatฤฑyor:
“Otomobil, televizyon, buzdolabฤฑ gibi hangi varlฤฑk sรถz konusuysa yarฤฑn bunun fiyatฤฑ artar diye insanlar bugรผnden almaya รงalฤฑลฤฑyor.”
“Tasarruf etmektense parayฤฑ harcamak mantฤฑklฤฑ”
Spinn Danฤฑลmanlฤฑk Kurucu Ortaฤฤฑ รzlem Derici ลengรผl, alฤฑm gรผcรผndeki dรผลรผลรผn kredi kullanmaya mecbur bฤฑraktฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“Enflasyonun yarattฤฑฤฤฑ talebi รถne รงekmek sรถz konusu, tasarruf etmektense parayฤฑ harcamak mantฤฑklฤฑ.”
BDDK’nฤฑn verilerine gรถre tรผketici kredileri tutarฤฑ 15 Nisan itibarฤฑyla 810 milyar TL’ye รงฤฑktฤฑ.
Bu kredilerin 315 milyar TL’si konut, 16 milyar TL’si taลฤฑt ve 479 milyar TL’si ihtiyaรง kredisi.
Ekonomist Derici, ekonomi politikalarฤฑnฤฑn da kredi artฤฑลฤฑnฤฑ kรถrรผklediฤi gรถrรผลรผnde.
Derici, daha รถnce nereye gittiฤi belli olmayan kredilerin รถnรผnรผ kesmek iรงin bรผyรผk yatฤฑrฤฑm projelerine ya da katma deฤerli projelere kredi verilmesi iรงin hedef odaklฤฑ kredi politikasฤฑna geรงildiฤini, ancak son dรถnemde bunun deฤiลtiฤini aktarฤฑyor.
Derici’ye gรถre yine bรผyรผmenin krediyle pompalandฤฑฤฤฑ bir dรถneme girilmesi sรถz konusu.
“Kredi ile borรงlarฤฑ enflasyona รถdetiyorlar”
15 Nisan haftasฤฑnda ticari kredilerdeki artฤฑล yรผzde 50’e yaklaลtฤฑ.
Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn toplam kredi hacmi ise 5 trilyon 525 milyar TL’ye รงฤฑktฤฑ.
“Avrupa รผlkeleriyle kฤฑyasladฤฑฤฤฑmฤฑzda hem hanehalkฤฑ hem ลirketler aรงฤฑsฤฑndan borรงluluk gรถrece daha dรผลรผk” diyen ekonomist Arzova’ya gรถre Tรผrkiye, kredi hฤฑzฤฑ bรผyรผmesinde henรผz tehlikeli bir bรถlgede deฤil.
Arzova, รผretim enflasyonunun yรผksek olduฤu yerde ลirketlerin TL kredi ile borรงlanmasฤฑnฤฑn da mantฤฑklฤฑ olduฤu gรถrรผลรผnde:
“Kredilerin faizinin olmasฤฑ gereken yer bu deฤil. O yรผzden ลirketler burada akฤฑllฤฑca bir ลey yapฤฑyor. Kredi taksitleri ile borรงlarฤฑnฤฑ enflasyona รถdetiyorlar.”
Mart ayฤฑnda รผretici enflasyonu yรผzde 114 olarak gerรงekleลti.
Tรผketici enflasyonu ise yรผzde 61 oldu.
Ancak bir yandan da tรผketici kredilerinin ve ticari kredilerin artmasฤฑ, olumsuz bir dรถngรผnรผn baลladฤฑฤฤฑna iลaret.
Kredilerin artmasฤฑyla enflasyon yรผkseliลi tetikleniyor, yarฤฑn yapฤฑlacak tรผketim bugรผne รงekiliyor, bรถylece yarฤฑn tรผketim azaldฤฑฤฤฑnda ลirketlerin รผretim yapmasฤฑ zorlanฤฑyor.
Kredi bรผyรผme hฤฑzฤฑ ne kadar olmalฤฑ?
2008’deki kรผresel finansal krizin ardฤฑndan Merkez Bankasฤฑ, 2013 yฤฑlฤฑnda yayฤฑmladฤฑฤฤฑ bir raporunda orta vadede ortalama yรผzde 15 civarฤฑnda bir yฤฑllฤฑk kredi bรผyรผmesinin makul ve saฤlฤฑklฤฑ olabileceฤini aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
2013’te kredilerdeki bรผyรผmenin yรผzde 40’a yaklaลtฤฑฤฤฑ dรถnemler olmuลtu.
O yฤฑl ekonomik bรผyรผme ise yรผzde 4 oranฤฑndaydฤฑ.
O dรถnem bilinรงli olarak kredi bรผyรผmesinin durdurulmasฤฑnฤฑn amaรงlandฤฑฤฤฑnฤฑ ve bu yรผzden taksitlere sฤฑnฤฑrlama getirildiฤini hatฤฑrlatan Derici’ye gรถre bugรผn iรงin en tehlikeli durum hanehalklarฤฑnฤฑn borรงlandฤฑrฤฑlmasฤฑ.
Bu yรผzden asฤฑl yapฤฑlmasฤฑ gerekenin enflasyonla mรผcadele olduฤunu vurgulayan Derici, “ลu an ekonomi politikasฤฑnda bir tane bile enflasyonla mรผcadele adฤฑmฤฑ yok” diyor.
Arzova da ileride รถnce tรผketimin sonra รผretimin yavaลlamasฤฑyla istihdam kayฤฑplarฤฑnฤฑn ve borcu รถdeyememe durumlarฤฑnฤฑn yaลanabileceฤine dikkati รงekiyor:
“ลirketler daha dรผลรผk hฤฑzda รงalฤฑลmaya baลladฤฑklarฤฑ zaman istihdam kayฤฑplarฤฑ yaลanacak. Bรถylece insanlar iลsiz kalabilecek ve bu borcu รถdeyemeyecek hale gelecekler. O yรผzden bu dรถngรผye girerken yรผzdelerin bu kadar yรผksek olmamasฤฑ gerek. Hanehalkฤฑnฤฑn borรงlu olmasฤฑ รงok istenen bir durum deฤildir.”
