Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan, New York’ta aรงฤฑlฤฑลฤฑnฤฑ yaptฤฑฤฤฑ Tรผrkevi binasฤฑnda gazetecilerin gรผndeme iliลkin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtladฤฑ.
Erdoฤan’ฤฑn sorulara verdiฤi yanฤฑtlar ลu ลekilde:
BM Genel Kurul hitabฤฑnฤฑzda Afganistan vurgunuz รถnemliydi. Afgan halkฤฑnฤฑn yanฤฑnda olma noktasฤฑnda รถnemli bir mesaj verdiniz. Tรผrkiye’nin bu sรผreรงte Afganistanโdaki rolรผ ve stratejisi ne olacak?
Burada รถnceki gรผn Amerikaโnฤฑn รถnemli bir yayฤฑn organฤฑyla yaptฤฑฤฤฑmฤฑz mรผlakatta da sรถyledim; 20 yฤฑl รถnce Amerika Afganistanโa niรงin girdi? Afganistanโda ne iลi vardฤฑ ve ลimdi Afganistanโdan niye รงฤฑkฤฑyor? Herhalde bunun bir bedelinin olmasฤฑ lazฤฑm? Ve bunca mรผlteci ลu anda nereye gidecek? Tรผrkiyeโnin kapฤฑlarฤฑ aรงmasฤฑ ve bunlarฤฑ kabul etmesi dรผลรผnรผlemez. Burasฤฑ bizim iรงin bir aรงฤฑk hava koridoru deฤil. Bรถyle bir ลeyi kabullenmek รถyle kolay da deฤil. Bunun bir maliyeti var, bir bedeli var. Amerika burada โkapฤฑlar aรงฤฑlsฤฑn ve Afgan halkฤฑ Tรผrkiyeโye girsinโ diyemez. Nitekim bรถyle bir ลeye biz aรงฤฑk da deฤiliz, mรผsaade de etmeyiz. Afgan halkฤฑ bizim iรงin kardeล halktฤฑr. Tarihe dayalฤฑ bir geรงmiลimiz var fakat bu kuru kuruya bir kardeลlik olmuyor. Aynฤฑ ลeyi biz Suriyeโde de yaptฤฑk. Aynฤฑ durum Irak’ta oldu. Bunlarฤฑ bรถyle toparladฤฑฤฤฑmฤฑz zaman, geรงmiลten alฤฑrsak girip รงฤฑkanla neredeyse 10 milyona varan bir sayฤฑ sรถz konusu. ลu anda bunun 5 milyonu Tรผrkiyeโde kaldฤฑ. Burada bu bedeli รถdemesi gereken Amerikaโdฤฑr. Amerikaโnฤฑn bununla ilgili adฤฑmlar atmasฤฑ lazฤฑm. Fakat ลu ana kadar bรถyle bir hava gรถrรผnmรผyor. Amerikaโnฤฑn bu noktada kapฤฑlarฤฑ aรงmak gibi bir derdi ลu anda yok gibi. Fakat kapsayฤฑcฤฑ, kuลatฤฑcฤฑ bir yรถnetim Afganistanโda oluลursa, bu yรถnetimle bazฤฑ gรถrรผลmelerimiz olabilirse ve gerรงekten saฤlฤฑklฤฑ bir iletiลim kurabilirsek, bundan sonra ne olabileceฤinin adฤฑmlarฤฑnฤฑ bu gรถrรผลmelerden sonra atabiliriz. Afganistanโda ลu ana kadar bizim ciddi yatฤฑrฤฑmlarฤฑmฤฑz oldu; alt yapฤฑ ve รผst yapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑmฤฑz oldu. Bu yatฤฑrฤฑmlardan da rahatsฤฑz deฤiliz. Bundan sonraki sรผreรงte de bu tรผr adฤฑmlarฤฑ atabiliriz. Ama Talibanโฤฑn ลu andaki yaklaลฤฑm tarzฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda kucaklayฤฑcฤฑ, kuลatฤฑcฤฑ bir yรถnetim maalesef oluลmadฤฑ. ลu anda sadece bazฤฑ sinyaller geliyor; bazฤฑ deฤiลikliklerin olabileceฤi, yรถnetimde bazฤฑ kuลatฤฑcฤฑ, kapsayฤฑcฤฑ bir havanฤฑn oluลacaฤฤฑ istikametinde. Bunu tabi daha henรผz gรถrmรผล deฤiliz. Eฤer bรถyle bir adฤฑm atฤฑlabilirse o zaman birlikte neler yapabileceฤimizi kendileriyle gรถrรผลme, konuลma noktasฤฑna gidebiliriz. Kaldฤฑ ki kendi iรงlerinde de ลu anda bazฤฑ sฤฑkฤฑntฤฑlar yaลanฤฑyor. Bu sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑ aลabilirlerse ve ondan sonra Tรผrkiye ile bazฤฑ gรถrรผลmeler olursa, adฤฑmlar atฤฑlabilirse bunlarฤฑ nasฤฑl gerรงekleลtiririz, nasฤฑl bir yol haritasฤฑ belirleriz, ona bakar ona gรถre de Afganistanโla bรถyle bir adฤฑmฤฑ gerรงekleลtirmiล oluruz.
โDaha Adil Bir Dรผnya Mรผmkรผn” isimli kitabฤฑnฤฑzฤฑn baลฤฑnda Birleลmiล Milletlerโin, รถzellikle de Gรผvenlik Konseyiโnin kapsamlฤฑ bir reforma ihtiyacฤฑ olduฤu yรถnรผndeki gรถrรผลรผnรผzรผ dile getiriyorsunuz. Bu konuda umutlu musunuz?
Tabi umutsuz bu iลler olmaz. Yola รงฤฑkarken bir umutla yola รงฤฑkฤฑyorsunuz ve tรผm dรผnyaya, tรผm insanlฤฑฤa bir sinyal veriyorsunuz. Nedir bu sinyal? Tรผrkiye ลรถyle bakฤฑyor; artฤฑk dรผnya Birinci Dรผnya Savaลฤฑโnฤฑn ลartlarฤฑnda deฤil, ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑโnฤฑn ลartlarฤฑnda da deฤil. รyleyse biz insanlฤฑฤa bir sinyal verelim. 194 รผlke hep birlikte bir dayanฤฑลma iรงerisinde olabilirsek, bu iลin ลartlarฤฑnฤฑ zorlayabilirsek, tรผm medya dรผnyasฤฑ, STKโlarla hep birlikte bu ลartlarฤฑ zorlarsak o zaman yeniden bu daimi รผyeler kendilerini kontrol etmek zorundadฤฑr. Bu 5 daimi รผyenin iki dudaฤฤฑ arasฤฑnda bir dรผnya dรผลรผnebilir miyiz, bรถyle bir ลey olabilir mi? 10 geรงici รผye, 5 daimi รผye, 15 kiลi bir araya gelsinler, dรผnyayฤฑ istedikleri gibi yรถnlendirsinler; bรถyle bir ลey olmaz! Zaten bundan bu 10 geรงici รผye de ลikayetรงi. รรผnkรผ onlara โKaldฤฑr elini, indir eliniโ diyorlar. Nasฤฑl isterlerse รถyleโฆ Bรถyle bir ลey olabilir mi? Zaten oradaki 10 geรงici รผye de vitrin sรผsรผ olduฤunu biliyor. Artฤฑk onlar da herhalde vitrin sรผsรผ olmaktan nedamet getirmektedir. O zaman รถyle bir adฤฑm atalฤฑm ki, bu adฤฑmฤฑ atmakla bir defa daimi รผyeleri zorlamamฤฑz lazฤฑm. Tรผrkiye olarak biz zorlayacaฤฤฑz ve zorluyoruz. Bรผtรผn uluslararasฤฑ toplantฤฑlarda da bunu sรถylรผyoruz, sรถylemeye de devam edeceฤiz. Geรงici รผyelere de diyoruz ki, siz de zorlayฤฑn. Afrikaโya sesleniyoruz; โAfrika sen hep bรถyle mi gideceksin? Geรงici รผye olarak Birleลmiล Milletlerde bulunmak suretiyle ne yapฤฑyorsunuz? Yapabildiฤiniz bir ลey var mฤฑ? Herhangi bir ลeyi, oyunu deฤiลtirebiliyor musunuz?โ Yok. รyleyse bu oyunu deฤiลtirebilmek iรงin biz diyoruz ki gelin hepinizin daimi รผye olma ลansฤฑnฤฑz olsun. Yani bunlarฤฑn hiรง umursamadฤฑฤฤฑ herhangi bir Afrika รผlkesi bile BM Gรผvenlik Konseyiโnde daimi รผye olma ลansฤฑna sahip olmalฤฑ. Bunu baลarabildiฤimiz zaman dรผnyadaki tรผm devletlere gerรงekten bir hak teslim edilmiล olur. Aksi takdirde, bรถyle bir dรผnya yaลanฤฑlฤฑr bir dรผnya deฤildir.
โDaha Adil Bir Dรผnya Mรผmkรผn” kitabฤฑnฤฑzda da, BM Genel Kurulu konuลmanฤฑzda da radikal, sizin ifadenizle devrimci bir รถneri getirdiniz. Reformunun รถncelikli olarak da Gรผvenlik Konseyiโnin veto yetkisinin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑndan baลlamasฤฑ gerektiฤini รถneriyorsunuz. Diฤer รผyeleri bir araya getirip bu yรถnde bir uzlaลฤฑ saฤlamak iรงin siz bir adฤฑm atacak mฤฑsฤฑnฤฑz?
O radikal adฤฑmฤฑ zaten orada sรถylรผyorum. Nedir o radikal adฤฑm? Bu konuda, 5 daimi รผye dฤฑลฤฑndaki 189 รผlkenin tamamฤฑ eฤer kararlฤฑ adฤฑm atacak olursa o zaman biz bu daimi รผyeleri kรถลeye sฤฑkฤฑลtฤฑracaฤฤฑz. Bu daimi รผyeleri kรถลeye sฤฑkฤฑลtฤฑrmak iรงin bunun bir yol haritasฤฑ var. Bu yol haritasฤฑ nedir? Bu konuyla ilgili Birleลmiล Milletler Genel Kuruluna yazฤฑlฤฑ dayatmalarla ve dรผnyada yoฤun bir kovalamacayla, icabฤฑnda olaฤanรผstรผ genel kurul toplamak suretiyle bazฤฑ adฤฑmlarฤฑ atma ลansฤฑnฤฑ yakalayabiliriz.
Baลta Suriye ve Afganistanโdaki kaosun durdurulmasฤฑ istikrarฤฑn saฤlanmasฤฑ ve bir insanlฤฑk dramฤฑ olan dรผzensiz gรถรงรผn รถnlenmesi iรงin BMโde yine รงaฤrฤฑda bulundunuz. Afganistan ve Suriye bizim iรงin hassas. Bu baฤlamda Tรผrkiye-ABD iliลkilerinin seyrini รถnรผmรผzdeki dรถnemde nasฤฑl gรถrรผyorsunuz?
Tรผrk-Amerikan iliลkilerinde saฤlฤฑklฤฑ bir sรผrecin iลlediฤini doฤrusu sรถyleyemem. Niye? Bakฤฑn biz F-35โleri aldฤฑk, 1 milyar 400 milyon dolar รถdeme yaptฤฑk ve bu F-35โler bize teslim edilmedi. Amerika รถnce bunu bir defa halletmeli. Bize S-400 konusunu bahane edip F-35โleri vermemek, her ลeyden รถnce bir defa devletler arasฤฑ iliลkilerde ne diplomasi noktasฤฑnda ne de mรผnasebetler noktasฤฑnda bir kimlik ortaya koymadฤฑr. Amerikaโnฤฑn รถnce bunu bir defa dรผzeltmesi lazฤฑm. Tabi biz uluslararasฤฑ hukuka dayalฤฑ olarak ne yapฤฑlmasฤฑ gerekiyorsa bunu yapacaฤฤฑz. Bize sรผrekli S-400โรผ dayatmalarฤฑnฤฑ bir defa bizim kabul etmemiz mรผmkรผn deฤil. Bizim iรงin S-400 iลi bitmiลtir. Buradan geri adฤฑm atmamฤฑz da mรผmkรผn deฤil. Amerikaโnฤฑn bunu uluslararasฤฑ diplomaside, iliลkilerde doฤru bir yere oturtmasฤฑ gerekir. Ama ลu ana kadar bunu oturtamadฤฑlar. Biz Tรผrkiye olarak dรผrรผst davranฤฑyoruz, duruลumuz dรผrรผsttรผr ama Amerika maalesef dรผrรผst davranmadฤฑ, davranmฤฑyor. Bizim ลu anda Amerika ile iliลkilerimizde zaten 20 milyar dolar civarฤฑnda bir ticaret hacmimiz var. Bu ticaret hacmimizin artmasฤฑnฤฑ biz arzu ediyoruz, ederiz deโฆ Savunma sanayiine yรถnelik de biz adฤฑmlarฤฑmฤฑzฤฑ atฤฑyoruz ve atmaya da devam edeceฤiz. ลunu da bilmeleri gerekir ki artฤฑk eski Tรผrkiye de yok. Bu Tรผrkiye baลka bir Tรผrkiye. Savunma sanayiinde de biz her geรงen gรผn daha ileri gidiyoruz, daha ileri gideceฤiz. Ama yarฤฑn โNiรงin F-35โi almฤฑyorsun?โ diyemezler. Vermezsen almayฤฑz. O zaman biz daha baลka kapฤฑlara da mรผracaat ederiz. Burada CBS ile yaptฤฑฤฤฑm rรถportajda onlara da onu sรถyledim. โYani baลka yerlerden almayฤฑ mฤฑ dรผลรผnรผyorsunuz?โ diye sordu. โGerekirse alฤฑrฤฑzโ dedim. Sen bana ลimdi Patriot vermeyeceksin, ondan sonra biz S-400โรผ aldฤฑฤฤฑmฤฑzda โNiye S-400’รผ aldฤฑn?โ diyeceksin. Tรผrkiye kendini savunmasฤฑna yรถnelik ne gerekiyorsa onu alฤฑr. Gerekirse bunlarฤฑ รผretmeye de baลlar. Zaten ลu anda baลladฤฑk. Bundan sonra bunu daha da ileri safhalara taลฤฑyacaฤฤฑz. ฤฐnลallah kendi insansฤฑz savaล uรงaklarฤฑmฤฑzฤฑ da รผreteceฤiz. Bunu da gรถrecekler. Bu adฤฑmlarฤฑ da inลallah atฤฑyoruz. Temennim odur ki iki NATO รผlkesi olarak birbirimizle hasmane deฤil, dostane davranalฤฑm. Ama iki NATO รผlkesi olarak ลu andaki gidiล pek hayra alamet deฤil. Benim Baลbakan, Cumhurbaลkanฤฑ olarak yaklaลฤฑk 19 yฤฑllฤฑk yรถneticilik hayatฤฑmda Amerika ile olan mรผnasebetlerimde geldiฤimiz nokta maalesef iyi bir nokta deฤil. Ben oฤul Bush ile iyi รงalฤฑลtฤฑm, Sayฤฑn Obama ile iyi รงalฤฑลtฤฑm, Sayฤฑn Trump ile iyi รงalฤฑลtฤฑm ama Sayฤฑn Biden ile iyi baลladฤฑk diyemem.
Tรผrkiye bu yฤฑl BM Genel Kurulunda ve aรงฤฑlฤฑลฤฑnฤฑ yaptฤฑฤฤฑ Tรผrkevi ile uluslararasฤฑ iล birliฤine ve diplomasiye desteฤini gรผรงlรผ ลekilde ortaya koydu. Ne yazฤฑk ki bazฤฑ รผlkeler Afganistan, Suriye, dรผzensiz gรถรง gibi konularda sorumluluktan kaรงฤฑyor. รzellikle ABD yรถnetimi her ne kadar gรถrรผnรผrde diplomasi vurgusu yapsa da adeta benden sonrasฤฑ tufan havasฤฑnda. Mevcut resmi nasฤฑl yorumluyorsunuz?
Tabi kendisi โBenden sonrasฤฑ tufanโ dediyse, aynฤฑ ลeyi ona da sรถylerler. Amerika ลu anda eฤer Afganistanโda bir ลekillendirme yapamadฤฑysa burada dรผลรผnmek lazฤฑm. ลu anda Afganistanโda Amerikaโnฤฑn bir yรถnlendirme veya bir ลekillendirme durumu olmuลtur diyebilir miyiz? Hayฤฑr. ฤฐลte her ลeyi bฤฑraktฤฑ, gidiyor. Ama ลimdi bir bedel รงฤฑkacak ortaya. Bu bedel nedir? ลu anda Talibanโฤฑn elindeki silahlara baktฤฑฤฤฑnฤฑz zaman, bu silahlar Amerikaโnฤฑn silahlarฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla bu bedeli de รถdemek durumunda kalacaktฤฑr. Buradan bir yere daha geliyorum. Sayฤฑn Trump dรถneminde binlerce tฤฑr silah, mรผhimmat terรถr รถrgรผtlerine verildi. Bunlarฤฑ ben Sayฤฑn Trumpโa defalarca ifade ettim, anlattฤฑm. ลimdi aynฤฑ durum Biden dรถneminde de var. Yine Biden terรถr รถrgรผtlerine silah, mรผhimmat, araรง gereรง taลฤฑmaya baลladฤฑ. Biz bunu elimizi kolumuzu sallaya sallaya seyredecek deฤiliz. Dikkatle takip ediyoruz. Vakti saati geldiฤinde de sรถylenmesi gereken neyse onu da kendilerine sรถyleriz.
Paris ฤฐklim Anlaลmasฤฑ’nฤฑn Meclis onayฤฑna sunulacaฤฤฑnฤฑ ifade ettiniz. Tรผrkiyeโnin รงekinceleri vardฤฑ, รงรผnkรผ geliลmiล รผlkeler ve geliลmekte olan รผlkeler arasฤฑnda bir yรผkรผmlรผlรผk farkฤฑ var. Bunun adil olmadฤฑฤฤฑna dair bizim yaklaลฤฑmฤฑmฤฑz vardฤฑ. Tรผrkiye รงekincelerinden vaz mฤฑ geรงti? Yoksa karลฤฑ tarafta bir tutum deฤiลikliฤi mi oldu? Yoksa bu sรผreci zorlayacak yeni bir sรผrecin baลlangฤฑcฤฑndan mฤฑ bahsediyoruz?
Biz bu tutumdan vazgeรงmiล deฤiliz. Bรถyle bir ลey yok. Ancak o dรถnem Hollande dรถnemiydi. Hollande dรถneminde de Sayฤฑn ลansรถlye Merkelโle รผรงlรผ bir konferansฤฑmฤฑz olmuลtu. Bu รผรงlรผ konferansta da biz dedik ki โTรผrkiye geliลmiล รผlkeyse ayrฤฑ deฤerlendirmek lazฤฑm. Eฤer geliลmekte olan รผlkeler kategorisindeyse ayrฤฑ deฤerlendirmemiz lazฤฑm. Her ลeyden รถnce bunun kararฤฑnฤฑ vermeniz lazฤฑm. Bu karara gรถre de bize yapmanฤฑz gereken รถdemeyi de yapmanฤฑz lazฤฑm.โ Tabi o zaman bunlar bu รถdemeyi yapacaklarฤฑnฤฑ sรถylรผyorlardฤฑ ama bu olmadฤฑ. ลu anda geldiฤimiz noktada ise tabi bรผtรผn incelemeleri ilgili arkadaลlar yapacaklar ve Meclisโin aรงฤฑlmasฤฑyla birlikte de biz bunu Meclisโe taลฤฑyacaฤฤฑz. Meclisโe taลฤฑyarak, bu sรผreci รถzellikle Glasgow’da gรผndeme getireceฤiz ve Tรผrkiye olarak iklim deฤiลikliฤi noktasฤฑnda dรผลรผncemizi Glasgowโda vereceฤimiz mesajlarla da ortaya koyacaฤฤฑz.
ฤฐdlib Gerginliฤi Azaltma Bรถlgesiโnde son dรถnemde sivillere ve bรถlgede gรถrev yapan Tรผrk askerine karลฤฑ saldฤฑrฤฑlar oldu. 29 Eylรผlโde Soรงiโde Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin ile bir araya geleceksiniz. Bu konuda nasฤฑl mesajlar vermeyi dรผลรผnรผyorsunuz? Bu zirveden herhangi bir sonuรง bekliyor muyuz?
29 Eylรผlโde nasip olursa Sayฤฑn Putinโle Soรงiโde yapacaฤฤฑmฤฑz ikili gรถrรผลme gerรงekten รถnem arz ediyor. Heyetler arasฤฑ gรถrรผลme yok, Sayฤฑn Putinโle sadece ikili gรถrรผลme yapacaฤฤฑz. Bu tabi sadece ฤฐdlibโi iรงeren bir gรถrรผลme olmayacak. Aynฤฑ zamanda Tรผrkiye-Rusya ikili iliลkilerini ve Suriyeโdeki durumu masaya yatฤฑracaฤฤฑz. Suriyeโde nereye geldiฤimizi, bundan sonraki sรผreรงte de nereye geleceฤimizi kendileriyle konuลacaฤฤฑz. Kimseyi รผรงรผncรผ bir ลahฤฑs olarak yanฤฑmฤฑza almadan bu gรถrรผลmeyi yaparken orada tabi Tรผrkiye-Rusya iliลkilerinde รถnemli bir karara da varacaฤฤฑz. รรผnkรผ bรถlgede Tรผrkiye ve Rusya รถnemli iki รผlke. รnemli iki รผlke derken bir ลeyi daha ifade etmem lazฤฑm; biz Rusya ile iliลkilerde ลu ana kadar herhangi bir yanlฤฑล gรถrmedik. Ticaret hacmine baktฤฑฤฤฑmฤฑz zaman iyi bir konumdayฤฑz ve sรผrekli ilerleyen bir ticaret hacmi var. Suriyeโdeki geliลmeleri daha iyi bir konuma taลฤฑma noktasฤฑnda zaman zaman bazฤฑ sฤฑkฤฑntฤฑlar yaลamฤฑyor deฤiliz. Ama bunu da gerek ลahsฤฑm, gerek Savunma Bakanฤฑm, gerek Dฤฑลiลleri Bakanฤฑm attฤฑฤฤฑmฤฑz adฤฑmlarla hemen telafi edebiliyoruz. รrneฤin Sayฤฑn Putin Azerbaycanโda eฤer devlet adamlฤฑฤฤฑnฤฑ tam manasฤฑyla ortaya koymamฤฑล olsaydฤฑ, Azerbaycanโdan bu ลekilde รงฤฑkฤฑlmazdฤฑ. Ama bunu ortaya isabetli kararlarla koyduฤu iรงin Azerbaycanโdan รงok รงok olumlu bir ลekilde รงฤฑkma ลansฤฑnฤฑ yakaladฤฑk. ลu an itibarฤฑyla da Azerbaycanโda yoฤun bir รงalฤฑลma devam ediyor. รrneฤin Sayฤฑn ฤฐlham Aliyev istediฤi anda istediฤi gibi rahatlฤฑkla Sayฤฑn Putinโle gรถrรผลรผyor, konuลuyor. Ben hakeza รถyleโฆ รok kฤฑsa sรผrelerde irtibatlarฤฑmฤฑzฤฑ kurup gรถrรผลmelerimizi yapabiliyoruz. Tabi, รงok daha รถnemlisi, ลu anda attฤฑฤฤฑmฤฑz adฤฑmlarla biz Iฤdฤฑrโdan Azerbaycanโa yolu inลallah yapacaฤฤฑz. Buna demiryolu da dahil. Bu yolun yapฤฑmฤฑ รงok รงok รถnemli bir adฤฑm olacak. Bizim 5โli veya 6โlฤฑ platform dediฤimiz olay vardฤฑ. ลu anda bu konuyla ilgili de Paลinyanโdan olumlu sinyaller geliyor. ลimdi bu olumlu sinyallerle beraber bu konuda da bazฤฑ adฤฑmlarฤฑ atacaฤฤฑz. Yani bรถlgeyi barฤฑล noktasฤฑnda da iyi bir konuma taลฤฑma fฤฑrsatฤฑnฤฑ inลallah yakalamฤฑล olacaฤฤฑz. Ay sonunda Sayฤฑn Putinโle yapacaฤฤฑmฤฑz gรถrรผลmede bunlar da tabi konunun iรงinde yer alacak. Bรถylece Tรผrkiye-Rusya iliลkilerinde inลallah รงok daha gรผรงlรผ, รงok daha farklฤฑ bir dรถneme girmiล olacaฤฤฑz.
Almanyaโda bu pazar gรผnรผ seรงimler yapฤฑlacak. Anketlerde baลa baล giden bir rekabet olduฤu anlaลฤฑlฤฑyor. Almanyaโnฤฑn yeni bir baลlangฤฑรง dรถneminde Tรผrkiye olarak bizim hangi beklentilerimiz olur seรงilecek olan yeni ลansรถlyeโden? รรผnkรผ Almanya Tรผrkiyeโnin รงok รถnemli bir ortaฤฤฑ ve Avrupaโnฤฑn en รถnemli ekonomisi. Diฤer taraftan sizin ลansรถlye Merkelโle รงok uzun bir diyaloฤunuz oldu. Avrupaโda en uzun gรถrev yapan liderlerden biri oldu kendisiโฆ
Benim kadar olmadฤฑโฆ
Sizin kadar deฤil ama sizden sonra muhtemelen en uzun gรถrev yapanlardan biri. Merkelโin Tรผrkiye ve Avrupa รผzerindeki iliลkilerdeki etkisini nasฤฑl deฤerlendirirsiniz geride bฤฑraktฤฑฤฤฑmฤฑz dรถnemde?
ลunu aรงฤฑk ve net sรถylemem lazฤฑm; bizim Merkelโle, Schrรถderโden sonra olumlu bir sรผrecimiz oldu ama Alman ลansรถlyeleri iรงerisinde bizim en baลarฤฑlฤฑ bir yรถnetim tarzฤฑ Schrรถderโle oldu. Schrรถderโle bizim mรผnasebetlerimiz gerรงekten รงok รงok farklฤฑydฤฑ. Tabi Schrรถderโden sonra ลansรถlye Merkel ile mรผnasebetlerimizde de iliลkilerimiz fena deฤildi. Sฤฑk sฤฑk arar, sฤฑk sฤฑk ararฤฑm. O ลekilde bu sรผreci iลlettik, รงalฤฑลtฤฑrdฤฑk. Tabi ลu anda yani Armin Laschet alฤฑr almaz bilemiyorum ama Armin Laschet ile de ikili mรผnasebetlerimiz iyiydi. Temennim odur ki gerรงekten gerek Almanya’da yaลayan Tรผrk vatandaลlarฤฑ ile alakalฤฑ gerekse Tรผrkiye-Almanya iliลkilerindeki bundan sonraki sรผreci zengin kฤฑlacak bir iktidar iล baลฤฑna gelsin. รรผnkรผ bizim orada รงok ciddi sayฤฑda bir insan potansiyelimiz var ve bu insanlar orada รงile รงekmesinler. Bรถylece yeni bir sรผreci Tรผrkiye-Almanya iliลkilerinde inลallah gรผรงlรผ kฤฑlacak bir iktidarla devam ettirelim. Bu konuda da kim olursa biz onunla her zaman iliลkilerimizi, geleceฤe รงok รงok gรผรงlรผ bir ลekilde sรผrdรผrmรผล oluruz. Mesela attฤฑฤฤฑmฤฑz bazฤฑ adฤฑmlar vardฤฑ. Savunma sanayiine yรถnelik Almanya’yla iliลkilerimiz vardฤฑ. Daha da รถnemlisi ลu anda denizaltฤฑ gemilerinin makinelerinin aksamฤฑyla alakalฤฑ attฤฑฤฤฑmฤฑz alฤฑmlar vardฤฑ. ลimdi bu adฤฑmlarฤฑn baลarฤฑlฤฑ bir ลekilde sรผrmesi ve savunma sanayiinde de bunlarla beraber bizim gรผรงlรผ yรผrรผmemiz, Tรผrkiye-Almanya iliลkilerinde รงok farklฤฑ bir yere isabet edecektir diye dรผลรผnรผyorum. Her iki รผlke iรงin hayฤฑrlฤฑ olan iktidar hangisi ise o iล baลฤฑna gelsin diyorum.
Sosyal medya dรผzenlemesi merakla bekleniyor. รalฤฑลma hangi aลamada. Hangi adฤฑmlarฤฑn atฤฑlmasฤฑ planlanฤฑyor?
ลu anda bununla ilgili arkadaลlarฤฑmฤฑz gerek ฤฐletiลim Baลkanฤฑm gerek Medya Tanฤฑtฤฑm Baลkanฤฑm birlikte รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ sรผrdรผrรผyorlar ve Meclisโin aรงฤฑlmasฤฑyla birlikte de biz hazฤฑrlฤฑklarฤฑmฤฑzฤฑ Meclisโe sunacaฤฤฑz. Bรถylece sosyal medya konusundaki atacaฤฤฑmฤฑz adฤฑmlarฤฑn รผlkemiz iรงin, milletimiz iรงin hayฤฑrlฤฑ olmasฤฑnฤฑ temenni ediyorum. รรผnkรผ sosyal medyanฤฑn maalesef tahribatฤฑ รงok aรงฤฑk ve net ortada. Bu tahribatฤฑn artฤฑk bitmesinden yanayฤฑm. Artฤฑk bu tahribatฤฑ bitirmenin vaktinin geldiฤine inanฤฑyorum. Arkadaลlarฤฑmฤฑz da hazฤฑrlฤฑklarฤฑnฤฑ yaptฤฑlar ve Meclisโe bunu sunacaklar.
Geรงtiฤimiz gรผnlerde HDP Eski Eล Genel Baลkanฤฑ Sezai Temelli โKรผrt sorununda รงรถzรผmรผn adresi ฤฐmralฤฑโdฤฑrโ aรงฤฑklamasฤฑ yaptฤฑ. Selahattin Demirtaลโฤฑn da bir aรงฤฑklamasฤฑ oldu, o da HDPโyi iลaret etti. Sayฤฑn Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu da bu yรถnde bir aรงฤฑklama yaptฤฑ; โKรผrt sorununu HDP รงรถzerโ dedi. Seรงimlerin yaklaลmasฤฑna yakฤฑn bir dรถnemde bu tรผr ittifaklar, bu tรผr aรงฤฑklamalar nasฤฑl deฤerlendirilir? Bir de HDP kendi arasฤฑnda ikiye mi bรถlรผnรผyor?
Hayฤฑrlฤฑ olsun. Bu konuyla eฤer biz meลgul olursak yazฤฑk olur. Yani ฤฐmralฤฑ mฤฑdฤฑr, deฤil midir, onlarฤฑn sorunu. Varsฤฑn onlar bu ลekilde yola devam etsinler; yani HDP midir, ลu mudur, bu mudurโฆ Biz diyoruz ki bu รผlkede ลu anda Cumhur ฤฐttifakฤฑ bu iลin tek รงรถzรผm noktasฤฑdฤฑr ve Cumhur ฤฐttifakฤฑ olarak da biz bu รงรถzรผmรผn mรผcadelesini sรผrdรผrรผyoruz. รรผnkรผ bizim ลu anda kitabฤฑmฤฑzda birlik var, beraberlik var, kardeลlik var ve bununla da bu yolda devam ediyoruz. โYok Kรผrt sorununu รงรถzmektir, yok ลudur, yok budurโฆโ Tรผrkiyeโde bรถyle bir sorun yok. Biz bu iลi รงoktan รงรถzdรผk, aลtฤฑk, bitirdik. Eฤer birliฤe, beraberliฤe, kardeลliฤe inananlar varsa buyursunlar hep beraber yola devam edelim.
Muhalefetin son zamanlarda odaklandฤฑฤฤฑ iki konu var. Birincisi, KHKโlฤฑlarla ilgili, hepsini aynฤฑ torbaya koyarak ortak ลekilde โKHKโlฤฑ garibanlarฤฑ kurtaracaฤฤฑzโ diyorlar. ฤฐkincisi de Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑ Ali Erbaลโa eleลtiri sฤฑnฤฑrlarฤฑnฤฑ aลarak saldฤฑranlar var. Muhalefetin bu tutumu hakkฤฑnda ne dรผลรผnรผyorsunuz?
Bir defa KHK ile ilgili โBen bu iลi รงรถzeceฤimโ diyen kim? Ana muhalefetin baลฤฑndaki zat. Sen ne zamandan beri yargฤฑ oldun? Bu yargฤฑnฤฑn konusu. Bununla ilgili adฤฑmฤฑ yargฤฑ atar. Sana ne oluyor? Kim sana bu yetkiyi verdi? Velev ki iktidar olsan -bรถyle bir ลansฤฑn var mฤฑ, yok mu o da ayrฤฑ- yargฤฑnฤฑn yetkilerini elinden sen nasฤฑl alฤฑyorsun? รyle bir ลey var mฤฑ? ลu anda bunlar tamamen yargฤฑnฤฑn kontrolรผ altฤฑnda olan, yargฤฑnฤฑn iradesinde olan bir konu. Adam รถyle atฤฑyor ki bazฤฑlarฤฑ da buna inanฤฑyor. Bunu kabullenmek asla mรผmkรผn deฤil. KHK ile ilgili konularda zaten zaman zaman yargฤฑda bu geliลmeleri takip eden, kontrol eden bazฤฑ kararlarฤฑ da kesinlikle gรถrรผyoruz.
Ali Erbaล hocamฤฑzla ilgili konuya gelince, bir defa ana muhalefetin Ali Erbaล hocamฤฑza, Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑmฤฑza bu denli hakaret etme ne hakkฤฑ ne yetkisi vardฤฑr. Bu densizliktir, terbiyesizliktir. Zaten CHPโnin cemaziyelevveli de hep bizim din adamlarฤฑmฤฑza hakaretle geรงmiลtir. ลimdi de aynฤฑsฤฑnฤฑ Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑmฤฑza hakaretle yรผrรผtรผyorlar. Ama ลunu bilsinler ki Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑmฤฑz yalnฤฑz deฤildir. Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑmฤฑz CHPโnin bu kendini bilmez tiplerinin hiรงbir zaman muhatabฤฑ da olmamฤฑลtฤฑr, olmayacaktฤฑr. Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑmฤฑzฤฑ bu noktada biz asla yalnฤฑz bฤฑrakmayฤฑz. O makam รถnemli bir makamdฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla bu makama hakaret edenler, bu รผlkede dinini, diyanetini bilenlere hakaret etmiล olurlar. Yeni ortaya รงฤฑkmฤฑล olan birisi daha var; o da bรถyle sallayฤฑp sallayฤฑp duruyor. Dur bakalฤฑm; daha parti olduฤun bile deฤil. Ana muhalefet, beraber bir ลeyler yapฤฑyorlar.
Fahiล fiyat konusuyla ilgili bizzat ilgileneceฤinizi sรถylemiลtiniz. Bu konuyla ilgili tespit ettiฤiniz problem baลlฤฑklarฤฑ neler? Nasฤฑl bir yol haritasฤฑ izlenecek?
Bu konuda kฤฑsmen รถzellikle bu zincir marketlerin sฤฑnฤฑrsฤฑz uygulamalarฤฑ var. Bu sฤฑnฤฑrsฤฑz uygulamalar karลฤฑsฤฑnda biz de Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ olarak bunlarฤฑn รผzerine รผzerine gideceฤiz. Zincir marketlerin bu uygulamalarฤฑyla mรผcadelede Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑmฤฑz gerekli olan her tรผrlรผ tedbiri alฤฑyor, alacak ve bunlara da gerekli operasyonlarฤฑ yapacaktฤฑr.
Tek problem zincir marketler mi?
Aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak iล orada toplanฤฑyor. Bรผtรผn รผreticiden tรผketiciye olan yerde zincir marketlerin buradaki yoฤun รผrรผnleri toparlamasฤฑโฆ Bu da 5 tane zincir market. Bunlar bรผtรผn o รผrรผnรผ toparlฤฑyor. Bu 5 tane zincir marketin topladฤฑฤฤฑ รผrรผnle piyasalar alt รผst oluyor. Bunlar eฤer bu noktada daha adil davranฤฑrlarsa hem vatandaล uygun fiyatla รผrรผn alabilecektir hem de รผretici ลu an itibarฤฑyla kazanฤฑmฤฑnฤฑ, parasฤฑnฤฑ zamanฤฑnda alma ลansฤฑna ulaลacaktฤฑr.
