Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan ve ekonomi yรถnetiminin uzun sรผredir her platformda dile getirdiฤi faizlerin dรผลmesi gerektiฤi ibteฤi yavaล yavaล da olsa gerรงekleลiyor. Peki faizlerin dรผลmesi ekonomi iรงin ne anlama geliyor, Dรผnya Gazetesi yazarlarฤฑndan Alaattin Aktaล bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑnda, bankalarฤฑn kredi faizlerini dรผลรผrmesini yorumladฤฑ. ฤฐลte o yazฤฑ…
Faizlerin dรผลmesi iyi, iyi olmaya da…
Bankalar kredi faizlerini dรผลรผrmeye baลladฤฑ. Bu hareketin nasฤฑl baลladฤฑฤฤฑ ayrฤฑ bir tartฤฑลma konusu. Bankalar para maliyetleri รงok dรผลtรผ de bu sayede mi kredi faizlerini dรผลรผrรผyorlar, yoksa siyasi cepheden gelen eleลtirileri karลฤฑsฤฑnda bu yรถnde adฤฑm atmak durumunda mฤฑ kaldฤฑlar; bu tartฤฑลฤฑlmayacak kadar aรงฤฑk gรถrรผnรผyor. Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan ve hรผkรผmetin eleลtirileri sonuรง verdi ve faizde indirim baลladฤฑ.
Bu indirimin ekonomiye can suyu olacak boyutta bir etki doฤurup doฤurmayacaฤฤฑnฤฑ zaman gรถsterecek.
Ama biz biz fikrimizi peลin peลin sรถyleyelim; doฤurmayacak.
Doฤurmayacak รงรผnkรผ; faiz indirimleri sembolik olmaktan รถteye gidecek boyutta deฤil. Ne yani, bir kredide faiz oranฤฑnฤฑn 0.05 puan ya da 0.10 puan aลaฤฤฑ รงekilmesi neyi deฤiลtirecek ki… Bu biraz, dostlar alฤฑลveriลte gรถrsรผn, indirimi gibi gรถrรผnmรผyor mu sizce de…
Bankacฤฑlฤฑk kesimi, faizin indirilmesi gerektiฤi yolundaki baskฤฑlarฤฑ buraya kadar gรถฤรผsleyebildi, ลimdi ise piyasayฤฑ รถyle aman aman etkileyecek boyutta olmasฤฑ hiรง mรผmkรผn gรถrรผnmeyen indirimlere gitmeye baลladฤฑ. Bu indirimlerin รถnรผmรผzdeki gรผnlerde de sรผrmesi beklenmeli.
Ayrฤฑca, faizi indirilen krediler aฤฤฑrlฤฑkla tรผketime dรถnรผk harcamalarฤฑn kredileri. Yani; konut, taลฤฑt, tรผketici kredilerinde faiz dรผลรผrรผlmektedir. Bรถylece, tรผketimin artฤฑrฤฑlmasฤฑ yoluyla รผretimin canlanmasฤฑ amaรงlanmaktadฤฑr. Doฤrudan รผretimi, daha da รถnemlisi yatฤฑrฤฑmฤฑ destekleyecek kredilerde henรผz ciddi bir hareket gรถzlenmemektedir, ticari kredilerin faizinde bir adฤฑm atฤฑlmฤฑล deฤildir. Sฤฑra onlara da gelir mi, gรถreceฤiz. ลimdi amaรง, stoklarฤฑn eritilmesini saฤlamak รผzere tรผketici kredilerinin aลaฤฤฑ รงekilmesiyle sฤฑnฤฑrlฤฑ gibi gรถrรผnmektedir.
Ya mevduat faizi?
Bankacฤฑlฤฑฤฤฑn iลleyiลi รงok basit sayฤฑlฤฑr, deฤil mi… Banka para toplar, sonra bu parayฤฑ satar. Yani mevduat alฤฑr, krediye dรถnรผลtรผrรผr. Yรผzde 10’a toplanan para yรผzde 11’e satฤฑlmalฤฑdฤฑr ki bu iลten para kazanฤฑlabilsin.
ลimdi yรผzde 11’e satฤฑlan paranฤฑn faizi yรผzde 10’a รงekilirse bankanฤฑn yapacaฤฤฑ, mevduata verdiฤi faizi de yรผzde 9’a indirmek olacaktฤฑr. Yoksa banka batar! Herhalde hiรงbirimiz bankalarฤฑn zor durumda kalmasฤฑnฤฑ, hele hele batmasฤฑnฤฑ isteyemeyeceฤimize gรถre mevduat faizinde indirime gidilmesi kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑr.
Ve nitekim bu baลlamฤฑลtฤฑr da. Dรผn itibariyle bazฤฑ bankalar mevduat faizini dรผลรผrmeye baลladฤฑlar. Hiรง kuลkunuz olmasฤฑn, kredi faizleri gerilediฤi sรผrece mevduat faizindeki indirim de sรผrecektir. Zaten hiรง kimse kredi faizi dรผลerken mevduat faizinin sabit kalmasฤฑnฤฑ bekleyemez, hatta beklememeli ve buna karลฤฑ รงฤฑkmalฤฑdฤฑr. Hep vurguladฤฑk; bir bankanฤฑn zora girmesi ya da batmasฤฑ, ne รผretiyor olursa olsun bir reel sektรถr ลirketinin batmasฤฑndan รงok farklฤฑ etkiler doฤurur.
Mevduat faizi รงok dรผลerse…
รnce yurtiรงinde yerleลiklerin portfรถy tercihlerinin nasฤฑl oluลtuฤuna iliลkin son verileri aktaralฤฑm. Yurtiรงinde yerleลiklerin aฤustos ayฤฑ itibariyle toplam 1.9 trilyon lira birikimi var. Bu tutarฤฑn yรผzde 42 oranฤฑnda 802 milyar lirasฤฑ Tรผrk Lirasฤฑ cinsi mevduattan, yรผzde 24 oranฤฑnda 459 milyar lirasฤฑ yabancฤฑ para mevduattan, yรผzde 21 oranฤฑnda 399 milyar lirasฤฑ ise devlet iรง borรงlanma senedinden oluลuyor. Toplam portfรถyรผn kalan 270 milyar lirasฤฑ ise repo, Eurobond, hisse senedi, menkul kฤฑymet yatฤฑrฤฑm fonu, รถzel sektรถr tahvili ve emeklilik yatฤฑrฤฑm fonundan meydana geliyor.
Birikimini TL cinsi mevduatta deฤerlendirmeyi tercih eden tasarruf sahipleri uzunca bir sรผredir enflasyonun รถyle รงok รผstรผnde bir getiri elde edemiyor. Hatta enflasyonun birden yรผkseldiฤi kimi dรถnemlerde getiri negatif bile olabiliyor. ลimdi ลรถyle bir aรงmazla karลฤฑ karลฤฑya kalma durumumuz var. Mevduat faizi, kredi faizindeki bu kรผรงรผk oranlฤฑ dรผลรผลle bile yรถnรผnรผ aลaฤฤฑ รงevirdi. Ya peki kredi faizindeki indirim daha belirgin hale gelirse, mevduat faizi ne olacak?
Sorunun yanฤฑtฤฑ belli aslฤฑnda. Mevduattan bir kaรงฤฑล olmayacak mฤฑ, muhtemelen olacak. Bu para nereye gidecek, o da belli, muhtemelen dรถvize gidecek. Tam bir kฤฑsฤฑr dรถngรผ yani. Faizdeki bu indirim, dรถnรผp dolaลฤฑp dรถviz รผstรผnde baskฤฑ oluลturabilecek, o da maliyetleri yukarฤฑ itecek.
Bu veriler รถnemli
Bugรผn iki รถnemli veri izlenecek. Bunlardan ilki TรฤฐK’in saat 10.00’da aรงฤฑklayacaฤฤฑ ekim ayฤฑnฤฑn enflasyon verisi. Ekim aylarฤฑndaki fiyat artฤฑลlarฤฑ genellikle yฤฑlฤฑn en yรผksek artฤฑลlarฤฑdฤฑr. 2016 bu anlamda istisnai bir yฤฑl olabilir; รงรผnkรผ ocak ayฤฑnda yรผzde 1.82 gibi รงok yรผksek bir artฤฑล yaลanmฤฑลtฤฑ. Ekim ayฤฑ artฤฑลฤฑnฤฑn da yรผzde 1.50 dolayฤฑnda gelmesi ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ deฤil. Geรงen yฤฑlฤฑn ekimindeki gerรงekleลme yรผzde 1.55’ti. Bu yฤฑl yรผzde 1.55’in aลฤฑlmasฤฑ halinde eylรผl sonunda yรผzde 7.28’e gerileyen yฤฑllฤฑk oran tekrar yรผkselecek demektir.
Eฤer ekim sonu itibariyle yฤฑllฤฑk enflasyonda belirgin bir yukarฤฑ dรถnรผล olursa mevduat faizindeki dรผลรผลรผ sรผrdรผrmek mรผmkรผn olabilecek midir?
Bugรผnรผn bir diฤer รถnemli verisi ise Merkez Bankasฤฑ’nca aรงฤฑklanacak. Yurtdฤฑลฤฑnda yerleลiklerin ya da kฤฑsaca yabancฤฑlarฤฑn Tรผrkiye’deki hisse senedi ve devlet iรง borรงlanma senedindeki alฤฑm satฤฑmlarฤฑnฤฑn net tutarฤฑnฤฑ รถฤreneceฤiz. Bu veri, ekimin son haftasฤฑndaki durumu gรถsterecek.
Yabancฤฑlar ilk รผรง haftada 286 milyon dolarlฤฑk Hisse senedi alฤฑrken, yaklaลฤฑk 1.3 milyar dolarlฤฑk devlet iรง borรงlanma senedi sattฤฑ. Yani net satฤฑล 1 milyar dolara yakฤฑn. Dรถviz kurundaki artฤฑล net satฤฑลฤฑn ekimin son haftasฤฑnda da sรผrdรผฤรผ izlenimi uyandฤฑrฤฑyor.
