Tรผrkiye gรถsterge tahvil faizleri son dรถnemde รผst รผste atฤฑlan adฤฑmlarฤฑn ardฤฑndan sert geriliyor. Ancak bunun sรผrdรผrรผlebilir bir ลey olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirten uzmanlar, durumun bir anomali olduฤunun altฤฑnฤฑ รงiziyor.
Merkez Bankasฤฑ bankalara mevduat, kredi ve teminat uygulamalarฤฑnda menkul kฤฑymet alฤฑmฤฑ ลartฤฑ getirdi ve bunun ardฤฑndan mart dรถneminde yรผzde 28โin รผzerine รงฤฑkan Tรผrkiyeโnin 10 yฤฑllฤฑk gรถsterge tahvil faizleri yรผzde 11,37โye kadar indi.
Dรผnya’dan ลebnem Turhan’ฤฑn haberine gรถre enflasyonun yรผzde 80โi aลtฤฑฤฤฑ dรถnemde TL cinsi tahvil faizlerinde dรผลรผล sรผrerken Tรผrkiyeโnin 10 yฤฑllฤฑkย dolarย cinsi Eurobond faizi ise yรผzde 9,96 seviyesinde.
Martta Eurobond ihracฤฑ sฤฑrasฤฑnda Tรผrkiyeโnin 5 yฤฑllฤฑk iflas risk primi CDSโleri 570 seviyesindeyken ลu an 783 aลฤฑlmฤฑล durumda.
Eล vadelerde TL ve dolar cinsi tahvil faizleri birbirine bu derece yakฤฑnsamasฤฑ dikkat รงekerken ekonomistler bunun bir anomali olduฤunu ve sรผrdรผrรผlebilir olmadฤฑฤฤฑnฤฑ dile getirdi.
Teminatta ve kredide menkul kฤฑymet ลartฤฑ
Peki neden TL cinsi tahvil faizleri bu denli dรผลtรผ? รncelikle Merkez Bankasฤฑ bankalarฤฑn yรผksek enfl asyonla birlikte yoฤun talep gรถsterdikleri TรFE endeksli devlet tahvillerine ilgiyi azaltmak ve sabit kuponlu devlet tahvillerine yรถnlendirmek iรงin haziranda yรผzde 15 olan Tร- FEโye endeksli kฤฑymetlerin iskonto oranฤฑnฤฑ yรผzde 30โa รงฤฑkardฤฑ. Ardฤฑndan bu oran temmuz baลฤฑnda yรผzde 30โdan yรผzde 50โye รงฤฑktฤฑ ve aฤustos sonunda da yรผzde 50โdan yรผzde 60โa yรผkseltildi. Yani bรถylece hazirandan bu yana teminat oranฤฑ 45 puan yรผkseltilmiล oldu.
Ayrฤฑca swap iลlemlerinde uygulanan teminat blokajฤฑnฤฑn minimum yรผzde 50’sinin DฤฐBS sepetinden oluลmasฤฑ kararlaลtฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑ. Hazirandan itibaren oranlarฤฑn yรผkseltilmesi bankalarฤฑn teminat sepetindeki menkul kฤฑymet yapฤฑsฤฑnda da bรผyรผk deฤiลikliklere sebep oldu.
Son Enflasyon Raporuโndaki verilere gรถre 13 Mayฤฑsโta bankalarฤฑn teminat sepetinde Tร- FEโye endeksli tahvillerin oranฤฑ yรผzde 40 iken 14 Temmuz itibariyle bu oran yรผzde 19โa geriledi.
DฤฐBS sepeti ise mayฤฑstaki yรผzde 19 olan payฤฑnฤฑ temmuzda yรผzde 46โya yรผkseltti. Bu durum da sabit kuponlu devlet tahvil faizlerinin hฤฑzla รถnce yรผzde 20โnin altฤฑnda gerilemesine yol aรงtฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ ticari krediler iรงin de getirdiฤi yรผzde 20 zorunlu karลฤฑlฤฑk tutma zorunluluฤunu geรงen ay sonunda yรผzde 30 menkul kฤฑymet tesisine รงevirdi. Bunun yanฤฑ sฤฑra ticari kredilerin maliyeti ve bรผyรผmesi belirlenen oranlarฤฑn รผzerinde olursa bankalar ilave tahvil tutacak.
Merkez Bankasฤฑ uygulamasฤฑna gรถre bazฤฑ ticari kredilerde maliyet yรผzde 21,48’in รผzerinde ise yรผzde 20 tahvil; yรผzde 27,61’in รผzerinde ise yรผzde 90 oranฤฑnda ilave tahvil tutulmasฤฑna karar verdi. Ticari kredilerde bรผyรผme sฤฑnฤฑrฤฑ ise yรผzde 10 olarak belirlendi. Yine 30 Aralฤฑk 2022 itibarฤฑyla 29 Temmuz 2022 tarihine gรถre yรผzde 10 kredi bรผyรผme oranฤฑnฤฑ aลan kredi tutarฤฑ kadar menkul kฤฑymetin bir yฤฑl boyunca tesis edilmesine karar verildi.
Menkul kฤฑymet tesisi gerekli
Ayrฤฑca Merkez Bankasฤฑ bu kararlarฤฑn yanฤฑ sฤฑra kur korumalฤฑ mevduat karลฤฑlฤฑฤฤฑ krediler iรงin ek tahvil yรผkรผmlรผlรผkleri de getirdi. Bu ticari kredilere uygulanฤฑrken geรงen ay sonunda bankalara gรถnderdiฤi yazฤฑ ile Merkez Bankasฤฑ KKM dรถnรผลรผmlรผ olarak kullandฤฑrdฤฑklarฤฑ ihracat ve yatฤฑrฤฑm kredilerinin KKM bakiyesine kadar olan kฤฑsmฤฑ iรงin menkul kฤฑymet tesis etmelerine karar verdi.
Geรงen cuma gรผnรผ de bir yine bankalara bir yazฤฑ gรถndererek Merkez Bankasฤฑ zorunlu karลฤฑlฤฑk ve kredi karลฤฑlฤฑฤฤฑ tahvil dรผzenlemesinde cezai ลart olarak yer alan 3 katฤฑ kadar dolar cinsi mevduat tutulmasฤฑnฤฑn bankalar iรงin bir seรงenek olamayacaฤฤฑnฤฑ, bankalarฤฑn menkul kฤฑymet tesisini yerine getirmelerinin gerekli olduฤunu bildirdi.
Tรผm bu adฤฑmlar tahvil faizlerini 24 Mart’ta gรถrรผlen yรผzde 28,15 seviyesinden haziranda รถnce yรผzde 20’nin altฤฑna ardฤฑndan da aฤustos ortasฤฑnda yรผzde 13 seviyelerine dรผลmesini saฤladฤฑ. Son olarak ise 10 yฤฑllฤฑk gรถsterge tahvil faizi yรผzde 11,37’ye kadar indi. Marta gรถre tahvil faizinde yaklaลฤฑk 17 puanlฤฑk dรผลรผล oldu.
Tek haneli tahvil faizi yolunda
Uzmanlar TL cinsi tahvil faiziyle dolar cinsi Eurobond tahvil faizinin yakฤฑnsamasฤฑnฤฑn yฤฑllardฤฑr gรถrรผnmeyen bir durum olduฤuna dikkat รงekerken normal ลartlarda yรผksek enflasyon ortamฤฑnda TL cinsi tahvil faizinin dรผลmesinin deฤil nereye kadar yรผkselebileceฤinin tartฤฑลฤฑlmasฤฑ gerektiฤine iลaret etti. Dรผzenleyici kurumlarฤฑn bankacฤฑlฤฑk sistemini uzun vadeli tahvil almaya teลvik edici dรผzenlemeler getirmesinin yurtiรงinde tahvil faizinin dรผลรผลรผne yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan uzmanlar ekonomik gรถrรผnรผmden baฤฤฑmsฤฑz olarak รถnรผmรผzdeki dรถnemde de, bankalarฤฑn tahvil talebinin sรผrmesi ile muhtemelen tahvil verim eฤrisinde รถnemli bir bรถlรผmรผnde tek haneli faiz gรถrรผleceฤini vurguladฤฑ.
Mevcut politikalar sรผrdรผrรผldรผฤรผ sรผrece gรถrece risk olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirten uzmanlar sert bir faiz artฤฑลฤฑ ya da enflasyonun daha hฤฑzlฤฑ artmasฤฑ gibi senaryolarda banka bilanรงolarฤฑnda tahribatฤฑn kaรงฤฑnฤฑlmaz olacaฤฤฑna dikkat รงekti.
EKONOMฤฐSTLER TAHVฤฐL FAฤฐZLERฤฐNDE YAลANAN YAKINSAMAYI NASIL YORUMLADI
NORMAL PฤฐYASA FฤฐYATLAMASINI YANSITMIYOR
Prof. Dr. Hakan Kara:
ลu anda 2 yฤฑllฤฑk TL cinsi tahvil faizi Hazinenin ihraรง ettiฤi vadesine 2 yฤฑl kalmฤฑล dolar tahvil faizinin sadece 3 puan รผzerinde. Normalde piyasa fiyatlamalarฤฑnฤฑn iktisadi temelleri yansฤฑttฤฑฤฤฑ ekonomilerde yerli para cinsi ve dolar cinsi tahvillerin arasฤฑndaki temel farkฤฑย dรถvizย kurundaki beklenen deฤiลimin belirlemesi beklenir. Yani TLโnin ABD Dolarฤฑna karลฤฑ deฤer kaybetmesi bekleniyorsa TL cinsi tahvillerin faizi ABD Dolarฤฑ cinsi tahvil faizinden daha yรผksek olur. OVPโye gรถre bile รถnรผmรผzdeki iki yฤฑl boyunca TLโnin dolara karลฤฑ yฤฑlda ortalama yรผzde 17 deฤer kaybetmesi beklendiฤi bir ortamda 2 yฤฑllฤฑk TL cinsi tahvil faizi ile dolar cinsi tahvil faizi arasฤฑndaki farkฤฑn oldukรงa yรผksek olmasฤฑ gerekir.
Fakat fark sadece 3 puan. Mevcut konjonktรผrde ABD Dolarฤฑ cinsinden tahvil faizi ile TL tahvil faizinin birbirine bu kadar yaklaลmasฤฑ normal bir piyasa fiyatlamasฤฑnฤฑ yansฤฑtmฤฑyor. Bรผyรผk รถlรงรผde dรผzenlemelerin etkisinden kaynaklanฤฑyor. TCMB bankalara zorunlu karลฤฑlฤฑk yerine TL tahvil tutma yรผkรผmlรผlรผฤรผ getirince TL cinsi tahvillere ciddi talep oldu. Bu da piyasa koลullarฤฑndan baฤฤฑmsฤฑz olarak TL tahvilin faizini aลaฤฤฑ yรถnlรผ bastฤฑrdฤฑ. Aradaki farkฤฑn dรผลmesinin temel sebebi bu.
FAฤฐZฤฐN FฤฐYATLAMASI SรRDรRรLEBฤฐLฤฐR DEฤฤฐL
Prof. Dr. Erhan Aslanoฤlu:
Dolar cinsi ile TL cinsi tahvil faizlerinin bu denli yakฤฑnsamasฤฑ geรงmiลte de รงok rastladฤฑฤฤฑmฤฑz bir durum deฤil. Faizin iรงinde iki tane bilgi olur, biri tanesi risk diฤeri beklenen enflasyondur. Dolar cinsi tahvil faizleri, CDS primi ile ABD 10 yฤฑllฤฑk tahvil faizlerinin รผzerinde oluลuyor ve en az 11 – 12 seviyelerini buluyor. ABD ya da diฤer geliลmiล รผlke faizleri de 12 aylฤฑk beklenen enflasyonun รผzerinde dengeleniyor. Ve sฤฑkฤฑ para politikasฤฑ uygulanฤฑyor. Bizde de TL cinsi faizlerinde normal koลullarda risk primi ve beklenen enflasyon bilgisi olmasฤฑnฤฑ bekleriz. ลu anda beklenen enflasyon 12 aylฤฑklarda bile TCMB piyasa katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑ anketine gรถre yรผzde 40โlarฤฑn รผzerinde seyrediyor.
Buna gรถre รงok รงok dรผลรผkย faizย var. Faizin fiyatlamasฤฑnda sฤฑkฤฑntฤฑ var gรถrรผnรผyor ve รงok sรผrdรผrรผlebilir gibi de gรถrรผnmรผyor. TL faizlerin artmasฤฑ durumunda, bono tahvil fiyatlarฤฑnda ciddi dรผลรผลlere yol aรงabilir ve portfรถylerde sฤฑkฤฑntฤฑ yaratabilir. Riskler de iรงeriyor. Ama mevcut durumda yabancฤฑ aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ olmayan, kamu aฤฤฑrlฤฑklฤฑ piyasada faizlerin oluลtuฤunu gรถrรผyoruz.
FAฤฐZLERฤฐN EลฤฐT OLMASI BฤฐR ANOMALฤฐDฤฐR
Doรง. Dr. Atฤฑlฤฑm Murat:
Hazine tahvil faizlerinin yรผzde 11-12’lere dรผลmesi hazirandan beri aรงฤฑklanan makro ihtiyati tedbirlerin sonucudur. รnce teminat koลullarฤฑ deฤiลti. Bankalar sabit getirili tahvillere yรถneldiler. Ardฤฑndan karลฤฑlฤฑk politikasฤฑnฤฑn deฤiลmesi, tahvillere ekstra talep getirdi. Tabii kredi faizleri dรผลรผyor ancak bankalar รถnlerini gรถremediklerinden altฤฑ ayฤฑn รผzerinde kredi fiyatlamasฤฑ yapmฤฑyorlar. Tahvil tarafฤฑnda yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑ pek kalmadฤฑ. Eurobond piyasasฤฑnda yabancฤฑlar iลlem yapฤฑyorlar.
Tรผrkiye’nin risk primi (CDS) yรผksektir ki bu Londra’daki iลlemlerle belirleniyor. รzetle; mikro yรถnetimle tahvillere talep yaratฤฑlฤฑyor. Yรผksek enflasyon ortamฤฑnda faizler suni biรงimde dรผลรผyor. รte yandan, yabancฤฑlar Tรผrkiye’ye yรถnelik risk algฤฑsฤฑnฤฑ, eurobond ve CDS piyasalarฤฑnda gรถsteriyorlar. Hazine’nin tahvil faizlerinin neredeyse eurobond faizlerine eลit olmasฤฑ bir anomalidir. Faizlerin bir noktada artacak olmasฤฑ, zorunlu olarak tahvil alan bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn en bรผyรผk riskidir.
