Ukrayna’nฤฑn iลgalinden iki ay รถnce “dรผลรผnmesi bile mรผmkรผn deฤil” diye deฤerlendirilen Finlandiya ve ฤฐsveรง’in NATO รผyelikleri iรงin sรผreรง hฤฑzlandฤฑ. Amerikanฤฑn Sesi internet sitesinin haberine gรถre Rusya ile sฤฑnฤฑr paylaลan ve onlarca yฤฑldฤฑr tarafsฤฑz statรผsรผnรผ koruyan Finlandiya bu hafta olasฤฑ NATO adaylฤฑฤฤฑ konusunda belirleyici bir aลamaya giriyor. ฤฐsveรง’te de siyasal partiler รผyelik iรงin iรง tartฤฑลma baลlattฤฑ. Finlandiya’nฤฑn Mayฤฑs ayฤฑnda รผyelik baลvurusunu yapmasฤฑ bekleniyor.
Bugรผne kadar NATO’ya katฤฑlma konusunda isteksiz olan Finlandiya, 1340 km. sฤฑnฤฑr paylaลtฤฑฤฤฑ Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgalinden doฤrudan etkilendi. 200 yฤฑlฤฑ aลkฤฑn tarafsฤฑzlฤฑktan sonra, Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgali, ฤฐsveรงlileri ve Fin komลularฤฑnฤฑ Kuzey Atlantik Antlaลmasฤฑ รrgรผtรผ’ne (NATO) katฤฑlmaya ikna etti.
Helsinki’de hรผkรผmet, Finlandiya’nฤฑn gรผvenliฤi konusundaki deฤiลikliklere iliลkin “stratejik gรถzden geรงirme” analizini iรงeren “beyaz kitabฤฑ” 13 Nisan รarลamba gรผnรผ Parlamento’ya sunacak. Bu kitap รถnรผmรผzdeki haftalarda Parlamento’da gerรงekleลecek “ฤฐttifak’a katฤฑlฤฑm” konusundaki tartฤฑลmalara temel oluลturacak.
ฤฐsveรง’e gelice; yakฤฑn zamana kadar, “1814’ten beri hiรงbir savaลa karฤฑลmamฤฑล olan รผlkesinin tarafsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ korumak istediฤini” dile getiren ฤฐsveรง Baลbakanฤฑ Magdalena Andersson, Rusya’nฤฑn iลgalinden bu yana “bir NATO รผyeliฤini dฤฑลlamadฤฑklarฤฑnฤฑ” sรถylรผyor.
Geรงtiฤimiz hafta Brรผksel’de toplanan NATO Dฤฑลiลleri Bakanlarฤฑ toplantฤฑsฤฑna Finlandiya ve ฤฐsveรง bakanlarฤฑ da davet edildi. Bu iki รผlkenin รผyeliฤi, 30 รผye Dฤฑลiลleri bakanฤฑ tarafฤฑndan tartฤฑลฤฑldฤฑ. Finlandiya Baลbakanฤฑ sosyal demokrat politikacฤฑ Sanna Marin geรงtiฤimiz Cuma gรผnรผ, NATO toplantฤฑsฤฑnฤฑn hemen ardฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, Finlandiya’nฤฑn NATO konusundaki tutumunu ciddi bir ลekilde yeniden gรถzden geรงirme zamanฤฑnฤฑn geldiฤini belirterek, “ฤฐhtiyatlฤฑ bir ลekilde konuyu tartฤฑลacaฤฤฑz ama gereฤinden fazla da uzatmayacaฤฤฑz. Sanฤฑrฤฑm Haziran ayฤฑndan รถnce bir karar alacaฤฤฑz” dedi.
Marin’in “Haziran ayฤฑ” vurgusu, 29-30 Haziran’da Madrid’de yapฤฑlacak ve pek รงok yeni kararฤฑn alฤฑnacaฤฤฑ NATO zirvesine iลaret ediyor. Sanna Marin, konuyu ฤฐsveรง Baลbakanฤฑ Andersson ile gรถrรผลmek รผzere Stockholm’e gideceฤini de duyurdu.
Bir sonraki aday ฤฐsveรง
NATO’ya katฤฑlma konusunu tartฤฑลan ve sรผreci hฤฑzlandฤฑran bir baลka ฤฐskandinav รผlkesi de ฤฐsveรง. Askeri olarak baฤlantฤฑsฤฑz olan ฤฐsveรง ลimdiden birรงok รผye รผlkenin desteฤini alฤฑyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, basฤฑn toplantฤฑlarฤฑnda sฤฑk sฤฑk Finalndiya ve ฤฐsveรง’e “kapฤฑnฤฑn aรงฤฑk” olduฤunu dile getiriyor. Times gazetesi, “ฤฐsveรง’in de ลu anda bu olasฤฑlฤฑฤฤฑ araลtฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ” yazฤฑyor.
ฤฐsveรง’te iktidarda olan Sosyal Demokratlar, Pazartesi gรผnรผ รผlkelerini yakฤฑnda NATO’ya dahil etme olasฤฑlฤฑฤฤฑ konusunda kendi saflarฤฑnda bir tartฤฑลma baลlattฤฑ. Birkaรง hafta รถnce “NATO รผyeliฤi hakkฤฑnda bir ลey duymak istemediฤini” sรถyleyen ฤฐsveรง aลฤฑrฤฑ saฤฤฑ ฤฐsveรง Demokratlarฤฑ’nฤฑn lideri Jimmie Akesson, 9 Nisan Cumartesi gรผnรผ tam bir “U dรถnรผลรผ” yaptฤฑ. Akesson, Svenska Dagbladet gazetesine verdiฤi sรถyleลide, “Finlandiya NATO’ya katฤฑlmaya karar verirse ฤฐsveรง’in adaylฤฑฤฤฑnฤฑ desteklemeye hazฤฑr olduฤunu” sรถyledi.
Bu U dรถnรผลรผ, partinin 11 Nisan’da “acil gรผndemle” toplanan yรถnetim kurulunda gรถrรผลรผldรผ. Partinin dฤฑล politika sorumlusu Aron Emilsson, toplantฤฑ รงฤฑkฤฑลฤฑnda ฤฐsveรง Demokratlarฤฑ’nฤฑn “Bazฤฑ ลartlar altฤฑnda” รผlkenin NATO รผyeliฤini destekleyeceklerini aรงฤฑkladฤฑ.
Le Monde gazetesinin haberine gรถre, aลฤฑrฤฑ saฤ partinin Atlantik ฤฐttifakฤฑ’na katฤฑlma konusunda iki รงekincesi var. “Birincisi Tรผrkiye’nin NATO รผyeleri arasฤฑnda bulunmasฤฑ; ikincisi ise genรง ฤฐsveรงlilerin yabancฤฑ รผlkelerde savaลmak รผzere gรถnderilmesine karลฤฑ olmalarฤฑ.”
Helsinki’deki aลฤฑrฤฑ saฤcฤฑ “Gerรงek Finlandiya”, Stockholm’daki aลฤฑrฤฑ saฤcฤฑ parti “ฤฐsveรง Demokratlarฤฑ” ile temas halinde. Her iki parti de NATO’ya bakฤฑลฤฑnฤฑ 180 derece deฤiลtirdi. Muhafazakar partiler “mรผmkรผn olduฤunca รงabuk” รผyelik iรงin bastฤฑrฤฑyor. ฤฐsveรงli ve Fin muhafazakarlar, iki รผlkenin eลzamanlฤฑ adaylฤฑฤฤฑnฤฑ teลvik etmekten sorumlu ortak bir รงalฤฑลma grubu oluลturdular. Bu grup ilk toplantฤฑsฤฑnฤฑ 6 Nisan’da Stockholm’de gerรงekleลtirdi.
Tarihsel olarak herhangi bir askeri ittifaka katฤฑlmaya karลฤฑ รงฤฑkan ฤฐsveรง Sosyal Demokrat Partisi de, son kongresinde, 5 ay sonra, Eylรผl ayฤฑnda yapฤฑlacak genel seรงimlerin ana temasฤฑ olacak “Ukrayna’daki savaลฤฑn yarattฤฑฤฤฑ gรผvenlik sorunlarฤฑna” iliลkin bir รถnerge kabul etti.
Sosyal Demokratlar’ฤฑn iki numaralฤฑ ismi Tobias Baudin basฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Bu konuda tรผm parti รผyelerine aรงฤฑk bir tartฤฑลma baลlatฤฑyoruz. NATO รผyeliฤine evet veya hayฤฑr sorusundan daha geniล bir tartฤฑลma olacak. ฤฐsveรง’in gรผvenliฤi tartฤฑลฤฑlacak” dedi. Baudin, gรผvenlik politikasฤฑyla ilgili bu tartฤฑลmanฤฑn yazdan รถnce tamamlanacaฤฤฑnฤฑ da belirtti.
Tรผrkiye destekler”
NATO’ya katฤฑlฤฑm iรงin oy birliฤi gerektiฤini gรถzรถnรผnde bulunduran Finlandiya Cumhurbaลkanฤฑ Sauli Niinistรถ ve Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Pekka Haavisto, ฤฐttifak รผyelerinin Finlandiya’nฤฑn รผyeliฤine olasฤฑ desteklerini รถlรงmek iรงin yurtdฤฑลฤฑ gezilerini artฤฑrdฤฑ. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, NATO Dฤฑลiลleri bakanlarฤฑ toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan, 7 Nisan’da dรผzenlediฤi basฤฑn toplantฤฑsฤฑnda, kesin bir tarih veremeden, “NATO รผyesi 30 รผlkenin Finlandiya’yฤฑ kollarฤฑnฤฑ aรงarak karลฤฑlayacaฤฤฑndan eminim” diyerek hฤฑzlฤฑ bir karar verilebileceฤini dile getirdi.
Almanya, Fransa ve ฤฐngiltere, aรงฤฑkรงa Finlandiya’nฤฑn muhtemel รผyeliฤine destek verdi. Finlandiya hรผkรผmetine gรถre, Tรผrkiye’nin desteฤi de saฤlandฤฑ. Ancak son seรงimlerde Viktor Orban’ฤฑn gรผรงlenerek geldiฤi Macaristan’ฤฑn tavrฤฑna iliลkin soru iลaretleri devam ediyor.
Ocak 2007-Eylรผl 2009 arasฤฑnda NATO Daimi Temsilciliฤi gรถrevinde bulunan, Mart 2016 tarihinde Kamu Diplomasisinden sorumlu NATO Genel Sekreter Yardฤฑmcฤฑsฤฑ gรถrevini yรผrรผten Tรผrk diplomat Tacan ฤฐldem, Tรผrkiye’nin prensipler gereฤi bu รผyeliฤe karลฤฑ olmayacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Carnegie House’ฤฑn dรผzenlediฤi bir panelde konuลan ฤฐldem, Tรผrkiye’nin bu iki รผyeliฤe iliลkin tavrฤฑna iliลkin bir soruya, “Birincisi, Finlandiya ve ฤฐsveรง’in NATO’ya รผyeliฤi konusunda NATO’nun aรงฤฑk kapฤฑ politikasฤฑ vardฤฑr. Washington antlaลmasฤฑnฤฑn 10. maddesinde yer alฤฑyor ve Tรผrkiye her zaman aรงฤฑk kapฤฑ politikasฤฑnฤฑ destekledi. Ukrayna ve Gรผrcistan’ฤฑn emelleri sรถz konusu olduฤunda, Tรผrkiye baลฤฑndan beri bunlarฤฑ destekledi ve รผyeliฤin barฤฑล ve gรผvenlik iรงin ne kadar deฤerli olduฤunu gรถz รถnรผnde bulundurarak, NATO saflarฤฑnda desteฤini en fazla ifade eden รผlke oldu” yanฤฑtฤฑnฤฑ verdi.
Tacan ฤฐldem, “Tรผrkiye’nin Finlandiya ve ฤฐsveรง’in รผyeliฤini hala ilkesel bir bakฤฑล aรงฤฑsฤฑyla deฤerlendireceฤinden” emin olduฤunu belirterek, ” Finlandiya ve ฤฐsveรง, bรถyle bir baลvuru yapmayฤฑ tercih ederse, Tรผrkiye’nin bu istekleri destekleyeceฤini temin ediyorum. Ve son yฤฑllarda, bu iki รผlke ile siyasi diyalog ya da pratik iลbirliฤi ลeklinde o kadar geliลmiล bir ortaklฤฑฤฤฑmฤฑz var ki, neredeyse รผyelik gibi, ancak รผyeliฤin birkaรง adฤฑm gerisinde” gรถrรผลรผnรผ dile getirdi.
Moskova frenlemeye รงalฤฑลฤฑyor
Ukrayna’yฤฑ iลgal ederek ฤฐskandinav รผlkelerinde “NATO’ya yakฤฑnlaลmayฤฑ tetikleyen” Rusya ise, NATO’nun kendi sฤฑnฤฑrฤฑna doฤru geniลlemesine karลฤฑ รงฤฑkmaya devam ediyor. Pek รงok uzman, Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgalini bu anlamda “stratejik bir hata” olarak deฤerlendiriyor. Ukrayna’nฤฑn iลgalinden sonra korkan Finlandiya ve ฤฐsveรง’in, hiรง olmadฤฑฤฤฑ kadar NATO’ya yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyor.
Moskova, son haftalarda iki รผlkeyi alenen tehdit etti ve NATO’ya katฤฑlmalarฤฑ halinde “ciddi siyasi ve askeri sonuรงlarฤฑn” ortaya รงฤฑkacaฤฤฑna dair uyarฤฑda bulundu. Kremlin sรถzcรผsรผ Dmitri Peskov, Pazartesi gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, ฤฐttifak’ฤฑn bir รงatฤฑลma aracฤฑ olmaya devam ettiฤini ve daha fazla geniลlemesinin Avrupa kฤฑtasฤฑna istikrar getirmeyeceฤini sรถyledi.
Soฤuk savaล dรถneminde “tarafsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ” koruyan ve “askeri bir birliฤe mesafe koyan” Stockhlom ve Helsinki’de NATO รผyeliฤine verilen destek, Ukrayna’nฤฑn iลgalinden sonra neredeyse iki katฤฑna รงฤฑktฤฑ. Taloustutkimus Enstitรผsรผ tarafฤฑndan yapฤฑlan bir anket, Finlilerin yรผzde 60’ฤฑnฤฑn NATO’ya katฤฑlmaktan yana olduฤunu gรถsteriyor. Bu rakam savaลtan รถnce sadece yรผzde 30 civarฤฑndaydฤฑ. NATO karลฤฑtlarฤฑnฤฑn oranฤฑ ise yรผzde 20’ye geriledi. Finlandiya Parlamentosu da รผlkenin NATO’ya adaylฤฑฤฤฑnฤฑ kabul etmeye hazฤฑr. Anketler ฤฐsveรง halkฤฑnฤฑn yรผzde 50’sinin de ฤฐttifak รผyeliฤine destek verdiฤini ortaya koyuyor.
Finlandiya, 2021’in sonunda 64 Amerikan F-35 savaล uรงaฤฤฑ sipariล etti, 2026 yฤฑlฤฑna kadar askeri bรผtรงesinde yรผzde 40’lฤฑk bir artฤฑล kararฤฑ aldฤฑ. Bu NATO tarafฤฑndan รถnerilen GSYฤฐH’nฤฑn yรผzde 2’sinin รงok รผzerinde bir artฤฑลa karลฤฑlฤฑk geliyor. Rusya’ya komลu Finlandiya, 1917’deki baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑna kadar bir Rus bรผyรผk dukalฤฑฤฤฑyฤฑ. Sovyetler Birliฤi tarafฤฑndan, 1939’da, รผรง aylฤฑk bir “Kฤฑล Savaลฤฑ”nda iลgal edildi. Bu savaลta Finlandiya ordusunun Rusya’ya karลฤฑ direniลi, bugรผn Ukrayna ordusunun direniลine benzetiliyor.
Sovyetler’e karลฤฑ (1941-1944) arasฤฑndaki savaลฤฑn sonunda, ฤฐskandinav รผlkesi, Soฤuk Savaล boyunca “Finlandiyalaลma” diye bilinen, zorunlu bir tarafsฤฑzlฤฑฤa maruz kaldฤฑ. Moskova’nฤฑn sฤฑkฤฑ denetimi altฤฑnda bir sรผre devam eden Finlandiya, sadece 1990’larda AB’ye katฤฑldฤฑ ve NATO ile “ortaklฤฑk” iliลkisi geliลtirebildi.
