Sputnik’in haberine gรถre geรงtiฤimiz hafta, Fransa Cumhurbaลkanฤฑ Emmanuel Macron’un Yunanistan Baลbakanฤฑ Kiriakos Miรงotakis’i aฤฤฑrlamasฤฑ vesilesiyle, Elysee Sarayฤฑ’nda hem Paris’in Atina’ya Rafale jetleri ile รผรง Belharra sฤฑnฤฑfฤฑ fฤฑrkateyni satฤฑลฤฑ ve dรถrdรผncรผsรผnรผ de satmasฤฑ seรงeneฤini iรงeren anlaลmaya hem de iki รผlke arasฤฑnda stratejik savunma-gรผvenlik iลbirliฤi paktฤฑna imza atฤฑldฤฑ.
Anlaลmalarฤฑ onaylamak iรงin Yunan parlamentosuna hitap ettiฤi konuลmasฤฑnda savunma paktฤฑ iรงin anlaลmanฤฑn ulusal รงฤฑkarlar aรงฤฑsฤฑndan avantajlฤฑ olduฤunu savunan Miรงotakis, “Hepimiz, Doฤu Akdenizโde kimin kimi ‘casus belli’ (savaล nedeni) ile tehdit ettiฤini biliyoruz” ifadesini kullandฤฑ.
Fransa’nฤฑn anlaลma รงerรงevesinde Atina’ya vermesi รถngรถrรผlen desteฤi deฤerlendiren Miรงotakis, “Bir saldฤฑrฤฑ halinde Avrupa’nฤฑn tek nรผkleer gรผcรผ ve BM Gรผvenlik Konseyi’nin daimi รผyesi olan tek Avrupa Birliฤi รผlkesi (Fransa), รผlkemizin yanฤฑnda olacak” dedi.
โYunanistanโฤฑn silahlandฤฑฤฤฑ artฤฑk aรงฤฑktฤฑrโ
Miรงotakis, bu aรงฤฑklamalarฤฑnda isim belirtmese de mesajlarฤฑn Tรผrkiyeโye yรถnelik olduฤu aรงฤฑkรงa anlaลฤฑlฤฑyor.
Peki, 3 NATO รผyesi รผlke Fransa, Yunanistan ve Tรผrkiyeโnin arasฤฑndaki bu gerilim gelecekte ne gibi riskler doฤurabilir? Galatasaray รniversitesi Uluslararasฤฑ ฤฐliลkiler Bรถlรผmรผ รฤretim รyesi Prof. Dr. Enis Tulรงa, Sputnikโe yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede ลunlarฤฑ ifade etti:
โEge ve Doฤu Akdenizโdeki gerginlik gelecekte tabii ki risklere aรงฤฑktฤฑr. Tรผrkiyeโye karลฤฑ yakฤฑn bir gelecekte bir รงatฤฑลma arzusu ile Yunanistanโฤฑn silahlandฤฑฤฤฑ artฤฑk aรงฤฑktฤฑr ve Tรผrkiye tarafฤฑndan mesaj alฤฑnmฤฑลtฤฑr. Tarihteki uyuลmazlฤฑklarฤฑmฤฑzda ilk saldฤฑrฤฑ adฤฑmฤฑ her zaman maalesef Yunan tarafฤฑndan gelmiลtir. Bunun tekrarlanmayacaฤฤฑnฤฑn hiรงbir garantisi de yok. Artฤฑk Tรผrkiye iรงin Batฤฑโdan gelen bir tehdit mevcuttur. Her ลeye raฤmen bu ortam iรงinde istiลari gรถrรผลmelerin devam edebiliyor olmasฤฑ faydalฤฑ bir durum.โ
โCasus belliโ kararฤฑ tehdit mi รถnlem mi?
1982 yฤฑlฤฑnda imzalanan Birleลmiล Milletler Deniz Hukuku Sรถzleลmesi (BMDHS), kฤฑyฤฑdaล รผlkelere karasularฤฑnฤฑ 12 deniz miline kadar ilan etme hakkฤฑ veriyor. Tรผrkiye’nin taraf olmadฤฑฤฤฑ sรถzleลmeyi 1995 yฤฑlฤฑnda yรผrรผrlรผฤe koyan Yunanistan, ‘kendi stratejisine uygun zamanda Ege’de karasularฤฑnฤฑ 12 deniz miline รงฤฑkarma hakkฤฑnฤฑ saklฤฑ tuttuฤunu’ ilan etmiลti. Bunun รผzerine 8 Haziran 1995’te TBMM, ‘Yunanistanโฤฑn Egeโde karasularฤฑnฤฑ 6 milin รถtesine รงฤฑkarmasฤฑnฤฑn savaล sebebi (casus belli) sayฤฑlacaฤฤฑnฤฑ, Tรผrkiye Cumhuriyeti Hรผkรผmeti’ne askeri bakฤฑmdan gerekli olanlar da dahil olmak รผzere tรผm yetkilerin verileceฤini’ beyan etmiลti. Miรงotakisโin aรงฤฑklamalarฤฑnda dikkat รงeken bir nokta da TBMMโnin aldฤฑฤฤฑ bu โcasus belliโ kararฤฑydฤฑ. Peki, Tรผrkiyeโnin โcasus belliโ kararฤฑ Yunanistanโa bir tehdit mi yoksa Tรผrkiyeโnin aldฤฑฤฤฑ bir รถnlem mi? Prof. Dr. Tulรงa, ลรถyle deฤerlendiriyor:
โTBMMโde alฤฑnan โcasus belliโ kararฤฑ, Yunanistanโa karลฤฑ bir รถnlemdir. Deniz Hukuku Konferanslarฤฑ o yฤฑl tรผm taraf รผlkeleri dolaลฤฑp imzalar tamamlanฤฑp yรผrรผrlรผฤe girmiลti. Tรผrkiye sรถzleลmeye taraf deฤildi. Sรถzleลmenin 3.maddesi gereฤi Yunanistan, 1 Haziranโda karasularฤฑnฤฑ 12 mile รงฤฑkarma hakkฤฑnฤฑ mahfuz tutacaฤฤฑnฤฑ ve gerekli gรถrdรผฤรผnde kullanacaฤฤฑnฤฑ meclisinde oylamฤฑลtฤฑ. Ancak Tรผrkiye ise Ege Deniziโnin aรงฤฑk bir deniz ve sahil olmayฤฑp yarฤฑ kapalฤฑ bir deniz olduฤunu vurgulamฤฑลtฤฑ. Kendi kฤฑtasฤฑ Anadoluโya รงok yakฤฑn Yunan adalarฤฑ bulunduฤundan bu bรถlgede karasularฤฑnฤฑn 12 mile รงฤฑkmasฤฑnฤฑn 780.000 km2โlik bir รผlkeyi denize kapatฤฑp karaya kilitleyeceฤi iรงin buna karลฤฑ รงฤฑkmฤฑล ve โcasus belliโ kararฤฑnฤฑ almฤฑลtฤฑ. Bรถylece Tรผrkiye her zaman bu konunun aynฤฑ sรถzleลmenin 300. maddesindeki hakkaniyet ilkesi temeli ile ele alฤฑnmasฤฑnฤฑ savunuyor.โ
โNATO aรงฤฑsฤฑndan gรถrรผlmemiล bir durumโ
Elbette bu durum NATO iรงinde de bรผyรผk bir kriz niteliฤi taลฤฑyor. โNATO aรงฤฑsฤฑndan iki รผye รผlkenin bir รผรงรผncรผ รผyeye karลฤฑ bu ลekilde bir anlaลma ile karลฤฑ gelmesi gรถrรผlmemiล bir durumโ diyen Tulรงa, โBรถyle bir tablo Tรผrkiyeโye karลฤฑ zaten Avrupaโda ancak Fransa ile olabilirdi. Yunanistan aรงฤฑsฤฑndan bu anlaลma ile verilen mesaj โbeni casus belli ile boฤamazsฤฑnโdฤฑr. Yunan Meclisindeki son aรงฤฑklamalar Tรผrkiyeโye karลฤฑ โaktif tehdittirโ. Bu antlaลma Yunanistanโda Tรผrkiyeโye karลฤฑ geleneksel emelleri destekleyen kesim iรงin bir umut ฤฑลฤฑฤฤฑdฤฑrโ diye de ekliyor.
โTahribatฤฑ ancak Tรผrk ve Yunanlฤฑlar birlikte tamir edebilirlerโ
Tรผm bu geliลmeler olurken bir yandan da Tรผrkiye ve Yunanistan arasฤฑnda istiลari gรถrรผลmeler sรผrรผyor. Bu gรถrรผลmelerin 63. turu, 6 Ekimโde Ankaraโda gerรงekleลtirildi. Siyasi gรถrรผลmelerin Tรผrkiye-Yunanistan krizine รงรถzรผm getirip getirmeyeceฤini de deฤerlendiren Prof. Dr. Tulรงa, ลunlarฤฑ ifade etti:
โฤฐstiลari gรถrรผลmelerin bu ortamda henรผz kopmamฤฑล olmasฤฑ รถnemli. Tรผrkiye ve Yunanistan ikili olarak Ege Denizinde hakkaniyetli bir รงรถzรผm iรงin tรผm uyuลmazlฤฑk konularฤฑnฤฑ gรถrรผลmelidir. Yunanistan, Ege sorunlarฤฑna selektif yaklaลฤฑyor. 1988 Yฤฑlmaz-Papulyas mutabakatฤฑ yeniden barฤฑลรงฤฑl bir yola รงฤฑkmak iรงin bugรผn hala geรงerli ve รถnemli bir belge. รรถzรผm diyalogdan geรงer. Fransa iki รผlke iliลkilerinin daha da kรถtรผleลmesine katkฤฑ sunabilir. Ancak bu tahribatฤฑ ancak Tรผrk ve Yunanlฤฑlar birlikte tamir edebilirler. ฤฐki รผlke arasฤฑnda โGรผvenโ ortamฤฑnฤฑn yeniden tesisi ลarttฤฑr.โ
