ABD ile ฤฐran arasฤฑndaki askeri gerilim, Washingtonโฤฑn ekonomik gรผcรผnรผn temel taลlarฤฑndan biri olan petrodolar sistemi รผzerinde hem riskler hem de yeni fฤฑrsatlar yaratฤฑyor.
Perลembe gรผnรผ yayฤฑmlanan analist raporlarฤฑ, Baลkan Donald Trumpโฤฑn bu sรผreรงten elde edeceฤi olasฤฑ bir askeri ve siyasi baลarฤฑnฤฑn, dolarฤฑn dรผnyanฤฑn egemen para birimi olma statรผsรผnรผ sarsmak yerine daha da perรงinleyebileceฤine iลaret ediyor.
1970โlerin baลฤฑndan bu yana yรผrรผrlรผkte olan sistem, kรผresel enerji talebini doฤrudan ABD para birimine endeksleyerek, dรผnya genelindeki รผlkelerin dolar rezervi tutmasฤฑnฤฑ yapฤฑsal bir zorunluluk haline getiriyor.
ฤฐran’ฤฑn Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รผzerindeki kontrolรผnรผ bir koz olarak kullanma รงabasฤฑ ve kรผresel enerji arzฤฑnฤฑ kesintiye uฤratma giriลimleri, 1973โteki Arap petrol ambargosu dรถneminde kurulan mevcut dรผzeni ciddi bir sฤฑnavdan geรงiriyor.
Melius Enerji ve Gรผรง Araลtฤฑrmalarฤฑ Baลkanฤฑ James West, yayฤฑmladฤฑฤฤฑ notta, petrodolar sisteminin รถzรผnde bir para birimi dรผzenlemesinden ziyade bir gรผvenlik garantisi olduฤunu vurguladฤฑ.
West, “Venezuela, ฤฐran ve geniลleyen BRICS รงevresinde yaลananlar, bu gรผvenlik garantisinin yeniden tesis edilmesidir. Bu durum, dolarฤฑn rezerv statรผsรผnรผn, ABD merkezli gรผvenlik mimarisi iรงinde faaliyet gรถsterenlere sunulan bir taahhรผt olduฤunu hatฤฑrlatmaktadฤฑr” deฤerlendirmesinde bulundu.
Enerji piyasalarฤฑnda dolarฤฑn geleceฤi ve riskler
Analistler, รงatฤฑลma sonrasฤฑ senaryolarda ABD’nin enerji piyasalarฤฑndaki merkezi konumunu daha da gรผรงlendirebileceฤini รถngรถrรผyor. Coฤrafi olarak jeopolitik risklerden uzak kalan, enerji baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ ilan eden ve kรผresel enerji varlฤฑklarฤฑ รผzerindeki denetimini artฤฑran ABD, bu sรผreรงten petrol ticaretinin tek hรขkimi olarak รงฤฑkabilir.
Ancak bu gรถrรผลรผn aksine, รถzellikle รin ve Hindistan gibi dev enerji ithalatรงฤฑlarฤฑnฤฑn ham petrol alฤฑmlarฤฑnda yerel para birimlerine yรถnelmesi, petrodolar sistemi iรงin uzun vadeli bir tehdit oluลturmaya devam ediyor.
Pekin yรถnetimi, dolar bazlฤฑ Swift sistemine alternatif olarak geliลtirdiฤi Sฤฑnฤฑr รtesi Bankalararasฤฑ รdeme Sistemi (CIPS) รผzerinden geรงtiฤimiz yฤฑl yaklaลฤฑk 25 trilyon dolar deฤerinde yuan bazlฤฑ iลlem gerรงekleลtirerek bu alandaki kararlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya koydu.
ฤฐran’daki savaล petroyuan dรถneminin kapฤฑlarฤฑnฤฑ aralar mฤฑ?
Deutsche Bank stratejisti Mallika Sachdeva, ฤฐran ile yaลanan savaลฤฑn “petroyuan” dรถneminin baลlangฤฑcฤฑnฤฑ tetikleyebileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor.
Tahran’ฤฑn petrol ihracatฤฑnฤฑ yuan รผzerinden fiyatlandฤฑrma รงabalarฤฑ, dolarฤฑn kรผresel ticaret ve tasarruflardaki kullanฤฑmฤฑnฤฑ zayฤฑflatma potansiyeli taลฤฑyor. ABD Kongresi Bรผtรงe Ofisi’nin verilerine gรถre, federal hรผkรผmet borcunun รถnรผmรผzdeki on yฤฑl iรงinde 50 trilyon dolarฤฑ aลmasฤฑ beklenirken, rezerv para statรผsรผnรผn kaybedilmesi Washington’ฤฑn dรผลรผk maliyetli borรงlanma imkanlarฤฑnฤฑ sona erdirebilir. Bu durumun hisse senedi piyasalarฤฑ ve tahvil faizleri รผzerinde sert etkiler yaratmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz gรถrรผlรผyor.
Kรผresel piyasalarฤฑn beklentisi ve ekonomik sonuรงlar
ABD ekonomisinin sรผrdรผrรผlebilirliฤi, yabancฤฑ รผlkelerin ticari fazlalarฤฑnฤฑ faiz getirmeyen dolarlar yerine ABD hazine tahvillerine yatฤฑrmaya devam etmesine baฤlฤฑ gรถrรผnรผyor. Mevcut gerilimde dolar, 28 ลubat’ta baลlayan รงatฤฑลmalardan bu yana gรผvenli liman arayฤฑลฤฑ ve artan petrol fiyatlarฤฑnฤฑn etkisiyle rakiplerine karลฤฑ yaklaลฤฑk %3,8 deฤer kazandฤฑ.
Ancak uzmanlar, geรงtiฤimiz yฤฑl dolarฤฑn son on yฤฑlฤฑn en kรถtรผ performansฤฑnฤฑ sergilediฤini hatฤฑrlatarak, petrodolar sistemi รผzerinden saฤlanan mutlak egemenliฤin artฤฑk garanti altฤฑnda olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ediyor. Piyasalarda oluลan genel beklenti, askeri sahadaki neticelerin finansal mimarideki kalฤฑcฤฑ deฤiลimi belirleyeceฤi yรถnรผnde konsolide oluyor.
Gelecekte yaลanabilecek olasฤฑ bir “finansal hesaplaลma”, ABD iรงindeki vergi kesintileri ve kamu harcamalarฤฑ รผzerinde de kฤฑsฤฑtlayฤฑcฤฑ bir rol oynayabilir. Enerji baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑna raฤmen kรผresel ticaret yollarฤฑnฤฑn gรผvenliฤi ve para birimi tercihlerindeki kaymalar, dolarฤฑn rezerv statรผsรผnรผ koruyup koruyamayacaฤฤฑnฤฑ belirleyen ana unsurlar olacak.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar, jeopolitik risklerin emtia fiyatlarฤฑ รผzerindeki volatiliteyi artฤฑrmasฤฑnฤฑ beklerken, Washingtonโฤฑn bu krizden รงฤฑkaracaฤฤฑ derslerin kรผresel finansal sistemin yeni yรผzyฤฑldaki ลeklini belirleyeceฤi kaydediliyor.
