Yabancฤฑ sermayenin 2008 kรผresel kriz sonrasฤฑ baลlayan ve 2010 sonrasฤฑ hฤฑzlanan Tรผrkiye’den รงฤฑkฤฑลฤฑ devam ediyor. Tรผrkiye’deki portfรถy yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ dรผzenli olarak azaltan yabancฤฑlarฤฑn doฤrudan yatฤฑrฤฑmlarฤฑ da geriliyor. ฤฐSO 500 verilerine gรถre, 2009โda 153 olan yabancฤฑ sermayeli ลirket sayฤฑsฤฑ, 2020โde 110โa kadar gerilemiล durumda.
Dรผnya’dan Merve Yiฤitcan’ฤฑn haberine gรถre, 2009โdan itibaren kademeli olarak bir dรผลรผล sรถz konusu. 2018โde sรถz kademeli gerileme tersine dรถnmรผล, yabancฤฑ sermayeli sayฤฑsฤฑ 2 adet artarak 117โye รงฤฑkmฤฑลtฤฑ. 2019โda da bu sayฤฑ korunmuลtu. Ancak 2019โdan 2020โye geรงiลte yaลanan 7 ลirketlik dรผลรผล son yฤฑllarฤฑn en รถnemli dรผลรผลรผ olarak kayฤฑtlara geรงti.
Yabancฤฑ sermayeli ลirketlerin sayฤฑsฤฑnda yaลanan bu dรผลรผล temel gรถstergeler iรงindeki paylarฤฑnda da etkisini hissettirdi. 2020โde ฤฐSO 500โdeki 110 yabancฤฑ sermayeli kuruluลun toplam รผretimden satฤฑลlardaki payฤฑ bir yฤฑlda yรผzde 32,1โden yรผzde 31,3โe geriledi. รretici fiyatlarฤฑyla hesaplanan brรผt katma deฤerdeki payฤฑ ise yรผzde 40,6โdan yรผzde 40,0โa geriledi. Buradaki 0,6โlฤฑk azalma kรผรงรผk ลirketlerin dรผลtรผฤรผne bรผyรผklerin ise etkinliฤini koruduฤuna iลaret ediyor. Dรถnem kar ve zarar toplamlarฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda da yรผzde 23,9 olan paylarฤฑ yรผzde 22,7โye gerilerken; faiz amortisman ve vergi รถncesi kar ve zarar toplamฤฑ iรงindeki yabancฤฑ sermayeli ลirketlerin payฤฑ da yรผzde 26,9โdan yรผzde 25,8โe geriledi. Yabancฤฑlarฤฑn รผcretle รงalฤฑลanlar sayฤฑsฤฑndaki payฤฑnฤฑn da yรผzde 28,4โten yรผzde 26,6โya gerilemesi dikkat รงekiyor.
ฤฐhracattaki payฤฑ azaldฤฑ
Yabancฤฑ sermaye paylฤฑ kuruluลlarฤฑn Tรผrkiye ihracatฤฑndaki รถnemi hala bรผyรผk. Ancak ihracatta aldฤฑklarฤฑ payda da gerilemeler gรถze รงarpฤฑyor. Yabancฤฑ sermayeli ลirketlerin ฤฐSO 500โรผn toplam ihracatฤฑndaki payฤฑ, bir รถnceki dรถnemle kฤฑyaslandฤฑฤฤฑnda yรผzde 46,1โden yรผzde 43โe dรผลtรผ. Sรถz konusu ลirketlerin genel Tรผrkiye ihracatฤฑna katkฤฑsฤฑ 2020 yฤฑlฤฑnda yรผzde 18,6 dรผลerek 33,9 milyar dolardan 27,6 milyar dolara indi. ฤฐlgili ลirketlerin genel ihracattaki paylarฤฑ ise 2019โda yรผzde 18,7 iken, 2020โde yรผzde 16,2โye geriledi.
13โรผnรผn performansฤฑ 97 ลirkete denk
ฤฐSO 500โdeki ilk 50 ลirkete yakฤฑndan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, 2018 ve 2019โde ilk 50โde 14 yabancฤฑ sermayeli kuruluล yer alฤฑrken bu sayฤฑ 2020โde 13โe geriledi. Bu 13 yabancฤฑ sermayeli kuruluล รผretimden satฤฑลlarda yรผzde 18,2โlik pay alarak, listedeki diฤer 97 yabancฤฑ sermayeli ลirkettin toplamฤฑndan daha yรผksek bir performans sergiledi. Yine sรถz konusu 13 yabancฤฑ sermayelinin รผretici fiyatlarฤฑyla yarattฤฑฤฤฑ brรผt katma deฤer ฤฐSO 500โde yรผzde 11,8 pay alฤฑrken; burada da diฤer 97 yabancฤฑ sermayeli kuruluลun payฤฑnฤฑn hemen hemen yarฤฑsฤฑna yakฤฑn bir performans sergilendiฤi gรถrรผlรผyor. Bu 13 yabancฤฑ sermayeli kuruluล ihracatta ise diฤer 97 yabancฤฑ sermayelinin toplam ihracatฤฑnฤฑn iki katฤฑna ulaลtฤฑ. Bu 13 ลirketin ฤฐSO 500 ihracatฤฑndaki payฤฑ yรผzde 29,7 olurken, kalan 97 yabancฤฑnฤฑn payฤฑ ise yรผzde 13,3 olarak gerรงekleลti. รte yandan ฤฐSO 500โde yer alan 110 yabancฤฑ sermayeli ลirketin yabancฤฑ sermaye paylarฤฑna gรถz atฤฑldฤฑฤฤฑnda, yรผzde 50โden fazla yabancฤฑ payฤฑna sahip fi rmalarฤฑn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑ koruduฤu gรถrรผlรผyor. Sรถz konusu 110 fi rmanฤฑn 79โunda yabancฤฑ sermaye payฤฑ yรผzde 50 ve daha fazlasฤฑ olarak kayฤฑtlara geรงmiล durumda. Bu sayฤฑ 2019โda 83 idi.
